Suça teşebbüs

Ceza hukukunda yalnız tamamlanan suç değil, yarıda kalan suç da cezalandırılır. Teşebbüste fail, tamamlanmış suça göre daha az ceza alır; indirimin miktarını hâkim, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirler. Suçu düşünmek ya da hazırlık yapmak tek başına teşebbüs sayılmaz; icraya başlanmış olması gerekir.

Ayrıntılı rehber: suça teşebbüste cezanın düşüp düşmediği ve indirim oranları

Bilmeniz gerekenler

• İndirim, cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadardır; müebbet hapis gerektiren suçlarda kanun ayrı sabit aralıklar öngörür (TCK m. 35/2).
• Fail kendi isteğiyle vazgeçer ya da neticeyi kendi çabasıyla önlerse teşebbüsten ceza almaz; o ana kadar oluşmuş başka bir suç varsa yalnız ondan sorumlu olur (TCK m. 36).
• Teşebbüs yalnız kasten işlenen suçlarda söz konusu olur; taksirli suça teşebbüs olmaz.
• Uygulamada en çok kasten öldürmeye teşebbüs dosyalarında karşılaşılır; burada kasten yaralamayla arasındaki ayrım cezayı belirler.

Sık karıştırılan

Gönüllü vazgeçme teşebbüsün bir türü değil, teşebbüs cezasını ortadan kaldıran ayrı bir durumdur. Etkin pişmanlık ise suç tamamlandıktan sonraki davranışla ilgilidir ve yalnız kanunun öngördüğü suçlarda uygulanır.

Sık sorulan sorular

Suça teşebbüs ile tamamlanmış suç arasındaki fark nedir?

Tamamlanmış suçta kanundaki netice gerçekleşmiştir, teşebbüste ise fail icraya başlamış ama elinde olmayan bir nedenle neticeye ulaşamamıştır. Bu yüzden teşebbüste ceza, tamamlanmış suçun cezasından indirilerek verilir (TCK m. 35/2).

Kasten öldürmeye teşebbüsün cezası ne kadardır?

Müebbet hapis gerektiren kasten öldürmeye teşebbüste ceza on yıldan on sekiz yıla kadar, ağırlaştırılmış müebbet gerektiren hâllerde on dört yıldan yirmi bir yıla kadar hapistir (TCK m. 35/2). Hangi rakamın verileceğini hâkim, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre belirler; ayrıntılar kasten öldürmeye teşebbüs cezası yazısındadır.

Suç işlemeye hazırlanmak teşebbüs sayılır mı?

Hayır, kural olarak sayılmaz. Teşebbüs için suçun icrasına doğrudan doğruya başlanmış olması gerekir; silah satın almak ya da plan yapmak gibi hazırlık hareketleri, kanun onları ayrıca suç olarak tanımlamadıkça cezalandırılmaz.

Teşebbüs hâlinde hapis cezası ertelenebilir veya HAGB verilebilir mi?

Evet, indirimden sonra çıkan sonuç ceza kanuni sınırların altında kalıyorsa verilebilir. Örneğin sonuç ceza iki yıl veya daha az hapisse hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme değerlendirilebilir; diğer şartların da bulunması gerekir.