Yardım etme
Bir suça birden fazla kişi katıldığında herkes aynı sıfatla cezalandırılmaz. Suçu birlikte gerçekleştirenler fail, başkasında suç işleme kararı uyandıran azmettiren, suçun işlenmesini kolaylaştıran ama fiile hâkim olmayan kişi ise yardım edendir. Yardım edenin katkısı ikinci derecede kabul edildiği için kanun ona daha az ceza öngörür.
Kanundaki yeri
TCK’nın 39. maddesi yardım etmenin üç biçimini sayar: suç işlemeye teşvik etmek, suç kararını kuvvetlendirmek ya da suçtan sonra yardım edeceğini önceden vaat etmek; suçun nasıl işleneceğini göstermek veya kullanılacak aracı sağlamak; suçtan önce veya suç sırasında yardımda bulunarak işlenişini kolaylaştırmak. Ceza, asıl suçun cezasına göre belirlenir. Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 15 yıldan 20 yıla, müebbet gerektirenlerde 10 yıldan 15 yıla kadar hapis verilir; diğer suçlarda cezanın yarısı indirilir ve ceza 8 yılı geçemez. Sorumluluk için asıl suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir (TCK m. 40/3).
Uygulamada ne anlama gelir
Birden fazla şüphelinin bulunduğu dosyalarda savunmanın en önemli konularından biri, kişinin fail mi yoksa yardım eden mi olduğudur. İddianamede herkes “birlikte hareket eden” olarak gösterilebilir; oysa belirleyici olan, kişinin suçun işlenişi üzerinde hâkimiyetinin bulunup bulunmadığıdır. Katkı yalnız kolaylaştırmaktan ibaretse ceza yarı oranında indirilir. Bu indirim, cezanın erteleme veya hükmün açıklanmasının geri bırakılması sınırının altına inip inmemesini de belirleyebilir. Rollere göre sonuçların karşılaştırması için suça ortak olmanın cezası yazısına bakabilirsiniz.
Örnek
Bir kişi, arkadaşının bir depodan hırsızlık yapacağını bilerek ona kameraların görmediği girişi tarif eder ve kilidi açmak için kullanılacak aleti verir; olay gecesi ise orada bulunmaz. Hırsızlığı arkadaşı tek başına gerçekleştirir. Bu kişi fail değil, yol gösterip araç sağladığı için yardım eden olarak sorumlu tutulur ve hırsızlık için belirlenen cezanın yarısı indirilerek cezalandırılır.
Sık karıştırılan
Yardım etme, müşterek faillik ve azmettirme ile karıştırılır. Müşterek failler suçu birlikte işler, azmettiren ise başkasında suç kararı uyandırır; her ikisi de suçun tam cezasıyla cezalandırılır. Suç örgütüne bilerek yardım eden kişi ayrı bir kurala tabidir: hiyerarşiye dahil olmasa da örgüt üyesi olarak cezalandırılır ve ceza yapılan yardımın niteliğine göre üçte birine kadar indirilebilir (TCK m. 220/7); bu konuda örgüt suçlarının cezası yazısı yol gösterir.
Sık sorulan sorular
Yardım etme ile müşterek faillik arasındaki fark nedir?
Müşterek fail, suçun kanuni tanımındaki fiili başkalarıyla birlikte gerçekleştirir ve tam ceza alır; yardım eden ise başkasının fiilini kolaylaştırır ve indirimli ceza alır. Ayırt edici ölçüt, kişinin suçun işlenişine hâkim olup olmadığıdır.
Olay yerinde sadece bulunmak yardım etme sayılır mı?
Hayır, tek başına orada bulunmak yeterli değildir. Varlığınızın failin kararını kuvvetlendirdiği veya suçun işlenmesini kolaylaştırdığı ayrıca ortaya konmalıdır.
Suç işlendikten sonra yapılan yardım da bu kapsamda mı?
Hayır, önceden vaat edilmemişse suçtan sonraki yardım TCK 39 kapsamında değildir. Olayına göre suçluyu kayırma (TCK m. 283) gibi ayrı bir suç oluşturabilir.
Asıl fail cezalandırılmazsa yardım eden de kurtulur mu?
Her zaman değil. Fiil kasten ve hukuka aykırı işlenmişse, failin çocuk olması gibi kişisel nedenlerle cezalandırılmaması yardım edeni kurtarmaz (TCK m. 40/1); fiilin hiç işlenmediği anlaşılırsa ise yardım eden de sorumlu tutulamaz.
Bu terim sizin dosyanızda mı geçiyor?
Tanım genel bilgi verir; sizin olayınızda ne anlama geldiğini birlikte değerlendirelim.