Kişiyi Hürriyetinden Yoksun Kılma Suçu: Ceza ve Tutukluluk

Birini Kısa Süre Bekletmek Bile Bu Suça Girer mi

Kanun bir süre şartı koymamış. Yani “en az yarım saat tutmak lazım” diye bir kural yok. Mağdurun hareket özgürlüğünün fiilen ortadan kalkması yeterli. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında birkaç dakikalık alıkoymalar bile suç sayılmıştır.

Buradaki ayrım şu: mağdur o an ayrılmak istediğinde ayrılabiliyor muydu? Ayrılabiliyorsa suç yoktur. Ayrılmak istediği halde kapı açılmadıysa, araç durmadıysa ya da önü kesildiyse suç tamamlanmıştır. Süre, suçun oluşup oluşmadığını değil, hakimin cezayı alt sınıra mı üst sınıra mı yaklaştıracağını belirler.

Uygulamada savcılar çok kısa süreli olaylarda tehdit veya hakaret suçlarıyla birlikte değerlendirme yapar. Yine de asıl iddianamenin dayanağı çoğu zaman 109. madde olur.

TCK 109/1: (1) Bir kimseyi hukuka aykırı olarak bir yere gitmek veya bir yerde kalmak hürriyetinden yoksun bırakan kişiye, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası verilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Araçta Tutma, Odaya Kilitleme, İnmesine İzin Vermeme: En Sık Görülen Haller

Ankara’da baktığım dosyaların büyük bölümü üç kalıptan birine giriyor. Birincisi araç içinde alıkoyma. Tartışma sırasında merkezi kilidi kapatmak, “in” diyene rağmen sürmeye devam etmek bu grupta.

İkincisi ev ya da işyerinde kilitleme. Odaya kapatmak, dış kapının anahtarını almak, telefonu elinden alıp dışarı çıkmasını engellemek sık rastladığım biçimler. Üçüncüsü ise fiziksel engelleme: kolundan tutup bırakmamak, kapının önüne geçmek, aracın önünü kesmek.

Cebir, Tehdit veya Hile Varsa Ceza Neden Bambaşka Bir Yere Gidiyor

TCK 109/2 farklı bir ceza aralığı getirir. Kişi alıkoyma fiilini işlemek için ya da işlerken zor kullanmışsa, korkutmuşsa veya kandırmışsa temel cezanın alt sınırı da üst sınırı da yükselir.

Hile kısmı çoğu insanın gözünden kaçıyor. Birini “seni evine bırakayım” diyerek araca bindirip başka yere götürmek hiledir. Fiziksel bir müdahale hiç olmasa bile ikinci fıkra devreye girer.

Bu fıkranın pratik önemi tutukluluk açısından büyük. Üst sınırın yükselmesi, hakimin tutuklama değerlendirmesinde ölçülülük dengesini değiştirir.

TCK 109/2: (2) Kişi, fiili işlemek için veya işlediği sırada cebir, tehdit veya hile kullanırsa, iki yıldan yedi yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.

Eş, Çocuk veya Anne Baba Mağdurken Ceza Neden Artıyor

Kanun koyucu bazı ilişkilerde failin mağdur üzerindeki etkisini ağırlaştırıcı görmüş. TCK 109/3’e göre suç silahla, birden fazla kişiyle birlikte, üstsoy altsoy veya eşe karşı, çocuğa ya da kendini savunamayacak durumdaki birine karşı işlenirse verilecek ceza bir kat artar.

Boşandığı eşe karşı işlenmesi de aynı kapsamda. Yani “artık evli değiliz” savunması bu artırımı engellemez. Ayrılık aşamasındaki çiftlerde bu fıkra çok sık uygulanıyor.

TCK 109/3: (3) Bu suçun;

• a) Silahla,
• b) Birden fazla kişi tarafından birlikte,
• c) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,
• d) Kamu görevinin sağladığı nüfuz kötüye kullanılmak suretiyle,
• e) Üstsoy, altsoy veya eşe ya da boşandığı eşe karşı,
• f) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı, İşlenmesi halinde, yukarıdaki fıkralara göre verilecek ceza bir kat artırılır.

Bunların üstüne iki artırım daha binebilir. Eylem cinsel amaçla işlenmişse TCK 109/5 uyarınca ceza yarı oranında yükselir. Mağdur bu yüzden ekonomik olarak önemli bir kayba uğramışsa, TCK 109/4 ayrıca adli para cezası öngörür.

Tutuklanır mısınız, Adli Kontrolle Serbest Kalma İhtimaliniz

Tutuklama otomatik değil. CMK 100/1’e göre hakimin hem kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delil hem de bir tutuklama nedeni araması gerekir. Tutuklama nedenleri ise kaçma şüphesi ile delil karartma veya tanığa baskı ihtimalidir.

CMK 100/2: (2) Aşağıdaki hallerde bir tutuklama nedeni var sayılabilir:

• a) Şüpheli veya sanığın kaçması, saklanması veya kaçacağı şüphesini uyandıran somut olgular varsa.
• b) Şüpheli veya sanığın davranışları; 1. Delilleri yok etme, gizleme veya değiştirme, 2. Tanık, mağdur veya başkaları üzerinde baskı yapılması girişiminde bulunma, Hususlarında kuvvetli şüphe oluşturuyorsa.

Pratikte bu suçta ilk sorgu sonrası en sık verilen karar adli kontrol (tutuklanmadan, birtakım yükümlülüklerle serbest kalma) oluyor. CMK 109/1 tutuklama sebepleri varken bile tutuklama yerine adli kontrole hükmedilebileceğini söyler. Yurt dışına çıkış yasağı, karakola imza yükümlülüğü, konutu terk etmeme ve mağdura yaklaşmama en çok karşılaştığım tedbirler.

Kişiyi Kendiliğinden Serbest Bırakmak Cezayı Ne Kadar Düşürüyor

TCK 110 bu suça özel bir etkin pişmanlık düzenlemesi getirmiş. İndirim ciddi boyutta, ama şartları çok sıkı.

TCK 110/1: (1) Yukarıdaki maddede tanımlanan suçu işleyen kişi, bu suç nedeniyle soruşturmaya başlanmadan önce mağdurun şahsına zararı dokunmaksızın, onu kendiliğinden güvenli bir yerde serbest bırakacak olursa cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.

Üç şartın hepsi birden gerçekleşmeli. Soruşturma başlamadan önce bırakacaksınız, mağdurun şahsına zarar vermemiş olacaksınız ve bırakma kendiliğinden olacak. Polis kapıya dayandıktan sonra kapıyı açmak bu maddeden yararlandırmaz. Mağduru ıssız bir yolda indirmek de “güvenli yer” sayılmaz.

Bu maddeyi savunmada kullanacaksanız zamanlamayı belgelemek şart. Kamera kaydı, konum verisi, çağrı dökümü, tanık beyanı toplanmalı. Ben genelde ilk ifadeden önce bu delilleri dosyaya sunulacak hale getiriyorum.

Şikayete Bağlı mı, Vazgeçilse Dosya Kapanır mı

Hayır, şikayete bağlı bir suç değil. Savcı olayı herhangi bir yoldan öğrenirse resen soruşturma başlatır. Mağdurun karakola gitmesi şart olmadığı gibi, sonradan vazgeçmesi de dosyayı kapatmaz.

Bu suç uzlaştırma kapsamında da değildir. Taraflar aralarında anlaşsa bile dosya uzlaştırma bürosuna gönderilmez, yargılama devam eder.

Yine de mağdurun beyan değiştirmesi sonucu tamamen etkisiz değildir. Şikayetten vazgeçme kararı düşürmez ama delil değerlendirmesini etkiler, hakimin takdiri indirim uygulamasında ve zararın giderilmesi koşulunda rol oynar.

Ceza Çıksa Bile Cezaevine Girmeme ve Sicilinizin Temiz Kalması İhtimali

Mahkumiyet, cezaevi demek değil. Hükmolunan ceza iki yıl veya altındaysa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) gündeme gelebilir. Bu karar verilirse hüküm sizin hakkınızda hukuki sonuç doğurmaz ve adli sicilde herkesin göreceği bir kayıt oluşmaz.

CMK 231/6: (6) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;

• a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
• b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
• c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir.

Şartlardan en çok takıldığımız yer üçüncü bent. Mağdurun zararının giderilmiş olması gerekiyor. Zararı derhal karşılayamıyorsanız CMK 231/9 taksitle ödeme yolunu açıyor. HAGB verilmezse erteleme veya seçenek yaptırıma çevirme seçenekleri değerlendirilir.

Yaşanmış Olaydan

Bir sabah büroya, oğlu gece gözaltına alınmış bir baba geldi. Anlattığına göre oğlu, ayrıldığı kız arkadaşıyla arabada tartışmış, kadın inmek isteyince kapıları açmamış ve on beş dakika kadar dolaşmış. Kadın aynı gün karakola gitmiş, ifade vermiş, araçtaki konuşmanın bir kısmını telefonuyla kaydetmişti. Dosyada kamera görüntüsü, HTS kaydı ve mağdur beyanı vardı.

İlk iş olarak müvekkille sorgu öncesi uzun bir görüşme yaptım. Kayıtta cebir ya da tehdit içeren bir ifade yoktu; olay tamamen kapının açılmaması üzerineydi. Savcılığın 109/2’den tutuklama talep etme ihtimali yüksekti, bu yüzden ses kaydının tamamının çözümünü ve aracın güzergahını gösteren verileri sorgudan önce sunduk. Sulh ceza hakimliği tutuklama yerine adli kontrol verdi: yurt dışı yasağı, haftada bir imza ve mağdura yaklaşmama.

Kovuşturma aşamasında müvekkil eylemini inkar etmedi, pişmanlığını duruşmada anlattı. Mağdurun maddi zararı yoktu ama manevi zarar için taraflar arasında bir ödeme yapıldı ve bu dosyaya belgelendi. Mahkeme cebir unsurunun kanıtlanmadığı sonucuna vardı, temel maddeden alt sınıra yakın ceza verdi ve hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Müvekkil cezaevine girmedi; denetim süresi sorunsuz geçti.