Şikâyete bağlı suç

Ceza hukukunda kural, savcının suçu öğrenince kendiliğinden harekete geçmesidir. Kanun koyucu bazı suçlarda bu kuralın dışına çıkmış ve dosyanın açılıp açılmayacağına mağdurun karar vermesini istemiştir. Genellikle kişiler arasında kalan, toplumu doğrudan etkilemeyen suçlar bu gruptadır.

Kanundaki yeri

Bir suçun şikâyete bağlı olup olmadığı, o suçun düzenlendiği maddedeki “şikâyet üzerine” ya da “soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır” ifadesinden anlaşılır. Ortak kurallar Türk Ceza Kanunu’nun 73. maddesindedir: şikâyet altı ay içinde yapılmalıdır, vazgeçme davayı düşürür, hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme ise infazı durdurmaz. Basit kasten yaralama (TCK m. 86/2), hakaret (kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hariç), konut dokunulmazlığının ihlalinin temel hâli (TCK m. 116/1), kişilerin huzur ve sükûnunu bozma (TCK m. 123) ve güveni kötüye kullanmanın temel hâli (TCK m. 155/1) bilinen örneklerdir.

Uygulamada ne anlama gelir

Bu suçlarda üç nokta önem kazanır. Birincisi süre: altı aylık şikâyet süresi kaçırılırsa dosya açılamaz. İkincisi vazgeçme: mağdur hüküm kesinleşene kadar şikâyetinden vazgeçebilir; sanık bunu kabul etmezse yargılama sürer. Üçüncüsü uzlaştırma: şikâyete bağlı suçlar, kanunun saydığı istisnalar dışında uzlaştırma kapsamındadır; hakaret ve cinsel suçlar bu istisnalar arasındadır. Hangi suçların kapsamda olduğu uzlaşmaya tabi suçlar yazısında listelenir.

Örnek

Kiraladığı aracı sözleşme bitince geri vermeyen ve “araç bende değil” diyen kişi hakkında güveni kötüye kullanma şikâyeti yapılır. Soruşturmadaki uzlaştırma sonuçsuz kalır ve dava açılır. Yargılama sürerken taraflar anlaşır, araç sahibi duruşmada şikâyetinden vazgeçer; sanık da vazgeçmeyi kabul edince mahkeme davanın düşmesine karar verir.

Sık karıştırılan

Şikâyete bağlı suç ile uzlaşmaya tabi suç aynı liste değildir. Tehdidin temel hâli, hırsızlık ve dolandırıcılığın temel hâli şikâyete bağlı olmadığı hâlde uzlaştırmaya tabidir. Bu suçlarda mağdurun “vazgeçtim” demesi davayı düşürmez; sonuç ancak uzlaşmayla değişir.

Sık sorulan sorular

Şikâyete bağlı suç ile savcının kendiliğinden soruşturduğu suç arasındaki fark nedir?

Şikâyete bağlı suçta mağdur şikâyet etmezse soruşturma yapılamaz ve vazgeçerse dava düşer. Kendiliğinden soruşturulan suçta ise savcı suçu öğrendiği anda harekete geçer; mağdurun şikâyetçi olmaması ya da sonradan vazgeçmesi dosyayı kapatmaz.

Tehdit ve hırsızlık şikâyete bağlı mı?

Kural olarak hayır. Hayata veya vücuda yönelik tehdit ve hırsızlığın temel hâli şikâyete bağlı değildir; yalnız malvarlığına zarar verme veya sair kötülük tehdidi ile paydaşın ortak mal üzerindeki hırsızlığı gibi hafif hâller şikâyete bağlıdır (TCK m. 106/1, 144).

Kasten yaralama şikâyete bağlı mı?

Yalnız basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek basit yaralama şikâyete bağlıdır (TCK m. 86/2). Silahla, eşe, üstsoya, altsoya veya kardeşe karşı işlenmesi gibi 86/3’teki hâllerde ya da yaralanma ağırsa şikâyet aranmaz.

Dava açıldıktan sonra suçun şikâyete bağlı olduğu anlaşılırsa ne olur?

Yargılama devam eder; ancak mağdur açıkça şikâyetten vazgeçerse dava düşer (CMK m. 158/7). Yani mağdurun baştan şikâyetçi olmamış olması tek başına davayı sona erdirmez.