Memnu hakların iadesi

Bazı mahkûmiyetler, ceza çekildikten sonra da etkisini sürdürür: kişi memur olamaz, silah ruhsatı alamaz, bazı meslekleri yapamaz. “Memnu” yasaklanmış demektir; memnu hakların iadesi, bu yasaklanmış hakların mahkeme kararıyla geri verilmesidir. Karar kendiliğinden çıkmaz; ilgilinin başvurması gerekir.

Kanundaki yeri

Kurum 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesinde düzenlenir. Başvuru için cezanın infazının tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmiş olması, bu sürede yeni bir suç işlenmemiş olması ve kişinin iyi hâlli bir yaşam sürdüğü kanaatinin oluşması gerekir. Talebe hükmü veren mahkeme ya da kişinin yerleşim yerindeki aynı derecedeki mahkeme bakar; mahkeme dosya üzerinden de karar verebilir. Kabul kararı adli sicil arşivine kaydedilir, başvurunun masrafları başvurana aittir.

Uygulamada ne anlama gelir

TCK 53’teki hak yoksunlukları, örneğin seçme ve seçilme, kamu görevi, velayet, kural olarak cezanın infazı tamamlanınca kendiliğinden sona erer (TCK 53/2); bunlar için ayrıca karar gerekmez. Memnu hakların iadesi asıl olarak başka kanunların öngördüğü ve süresiz devam eden engeller için önem taşır: memuriyete, silah ruhsatına ya da bazı mesleklere giriş engelleri gibi.

Kararın bu engellerin her birini kaldırıp kaldırmadığı ilgili kanuna göre ayrıca değerlendirilir ve bazı alanlarda uygulamada tartışmalıdır. Ruhsat açısından durum için silah ruhsatına engel suçlar yazısına bakabilirsiniz.

Örnek

Gençken hırsızlıktan bir yıl üç ay hapis alan bir kişi cezasını tamamlar ve sonraki üç yılı yeni bir suç işlemeden geçirir. Bir kamu kurumuna başvurmak istediğinde bu mahkûmiyetin engel oluşturduğunu öğrenir. Hükmü veren asliye ceza mahkemesine iş, aile ve ikamet belgeleriyle başvurur; mahkeme iyi hâl kanaatine vararak yasaklanmış hakların geri verilmesine karar verir. Kararın kurumdaki başvuruda nasıl değerlendirileceği ise ilgili mevzuata göre ayrıca belirlenir.

Sık karıştırılan

Memnu hakların iadesi, adli sicil kaydının silinmesi ile karıştırılır. Silinme kanundaki koşullar oluşunca ayrı bir mahkeme kararı gerekmeden gerçekleşir ve mahkûmiyeti sicil belgesinden kaldırır. Memnu hakların iadesi ise mahkeme kararı gerektirir ve mahkûmiyeti değil, ona bağlı yasakları ortadan kaldırır. Sürelerin ayrıntısı için sabıka kaydının silinme süreleri yazısına bakabilirsiniz.