Adli Para Cezası Nasıl Hesaplanır? Gün, Miktar ve Örnekler

Adli Para Cezası Nasıl Hesaplanır: İki Adımlı Formül

Adli para cezası iki sayının çarpımıdır: tam gün sayısı ve bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar. Kanun bunu şöyle tanımlar:

TCK 52/1: (1) Adlî para cezası, beş günden az ve kanunda aksine hüküm bulunmayan hallerde yediyüzotuz günden fazla olmamak üzere belirlenen tam gün sayısının, bir gün karşılığı olarak takdir edilen miktar ile çarpılması suretiyle hesaplanan meblağın hükümlü tarafından Devlet Hazinesine ödenmesinden ibarettir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bir günün karşılığı en az 100, en fazla 500 TL’dir ve kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâllerine göre belirlenir (TCK 52/2). Kararda hem gün sayısı hem bir gün karşılığı ayrı ayrı yazılmak zorundadır (TCK 52/3); hesabı kontrol etmenin ilk adımı bu iki sayıyı hüküm fıkrasında bulmaktır.

1. Temel gün sayısı: Kanundaki aralıkta, TCK 61/1 ölçütleriyle belirlenir.
2. Artırım ve indirimler: Paraya değil gün sayısına uygulanır (TCK 61/8).
3. Bir gün karşılığı: 100 ile 500 TL arasında seçilir; 1.6.2024 öncesi suçlarda 20 ile 100 TL (TCK 7/2).
4. Sonuç ceza: Sonuç gün sayısı bir gün karşılığıyla çarpılır; 1 TL’nin altındaki kesir hesaba katılmaz (TCK 61/6).
5. Ödeme biçimi: Hâkim süre ya da taksit verebilir (TCK 52/4).

Formülün mantığı şudur: gün sayısı suçun ağırlığını ve failin kusurunu, bir gün karşılığı ise ödeme gücünü yansıtır. Aynı suçu işleyen iki kişinin gün sayısı aynı olabilir, ama asgari ücretle çalışan biriyle yüksek gelirli birinin ödeyeceği tutar farklı olur.

Gün Sayısı Nasıl Belirlenir? Kanundaki Aralık ve Seçimlik Ceza

Gün sayısı, suçun kanunda gösterilen aralığı içinde ve TCK 61/1’deki ölçütlere göre belirlenir; kanunda özel bir aralık yoksa alt sınır 5, üst sınır 730 gündür. Hâkim suçun işleniş biçimine, zararın ağırlığına, kastın veya taksirin derecesine bakarak temel cezayı bu aralıkta seçer.

Bazı suçlarda kanun 730 günü aşan bir üst sınır koyar. Örneğin şantajda hapisle birlikte 5.000 güne kadar adli para cezası öngörülür (TCK 107/1); bu suçlarda 730 günlük genel sınır uygulanmaz. Hapisle birlikte öngörülen adli para cezası ayrı hesaplanır ve hapis cezasının yanında ayrıca ödenir.

Hapis ile adli para cezasından birinin seçileceği suçlarda gün aralığı hapis cezasına bağlıdır. Kanun bunu açıkça düzenler: adli para cezasının gün biriminin alt sınırı hapsin alt sınırından az, üst sınırı da hapsin üst sınırından fazla olamaz (TCK 61/9). Örneğin hakaretin temel hâlinde ceza üç aydan iki yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır (TCK 125/1); hâkim para cezasını seçerse gün sayısı 90’dan başlar. Bir ay 30 gün, yıl ise resmî takvime göre hesaplanır (TCK 61/6). Sanık mükerrirse, yani önceki mahkûmiyeti kesinleştikten sonra ve infazın üzerinden kanundaki süre geçmeden yeniden suç işlediyse, seçimlik cezada hâkim hapse hükmetmek zorundadır (TCK 58/3); bu durumda para cezası hesabına hiç geçilmez.

Bir Günün Karşılığı 100 ile 500 TL Arasında Neye Göre Seçilir?

Bir günün karşılığı, kişinin ekonomik ve diğer şahsi hâlleri göz önünde tutularak 100 ile 500 TL arasında takdir edilir. Dosyalarda en sık gördüğüm uygulama alt sınır olan 100 TL’dir; daha yüksek bir miktar seçen hâkim bunu sanığın gelir durumuyla gerekçelendirir.

Adli para cezası nasıl hesaplanır diye bakanların çoğu yalnızca gün sayısına odaklanır; oysa ekonomik durumunuzu belgelemek doğrudan rakamı etkiler. Duruşmada sanığa kişisel ve ekonomik durumu sorulur; maaş bordrosu, işsizlik kaydı, kira sözleşmesi, bakmakla yükümlü olduğunuz kişiler ve borçlar dosyaya girerse hâkimin alt sınırdan uzaklaşması için gerekçe zayıflar. Bir günü 500 TL’den belirlenen bir ceza, aynı gün sayısında 100 TL’den belirlenen cezanın beş katıdır.

Suç tarihi de önemlidir. Bir gün karşılığının 20 ile 100 TL’den 100 ile 500 TL’ye çıkarılması 7499 sayılı Kanunla yapıldı ve 1 Haziran 2024’te yürürlüğe girdi. Bu tarihten önce işlenen suçlarda suç tarihindeki kanun sanık lehine olduğu için eski aralık uygulanır (TCK 7/2). Kararınızda bu ayrım gözetilmemişse kanun yolunda ileri sürülebilir.

İndirim ve Artırımlar Gün Üzerinden: Adım Adım Örnek

Ceza artırım ve indirimleri parayla değil gün sayısıyla yapılır, para ancak en sonda hesaplanır. Kanunun ilgili fıkrası şöyledir:

TCK 61/8: (8) Adlî para cezası hesaplanırken, bu madde hükmüne göre cezanın belirlenmesi ve bireyselleştirilmesine yönelik artırma ve indirimler, gün üzerinden yapılır. Adlî para cezası, belirlenen sonuç gün ile kişinin bir gün karşılığı ödeyebileceği miktarın çarpılması suretiyle bulunur.

Önödeme ödenmediği için dava açılmış, sosyal medyada alenen işlenmiş bir hakaret dosyası düşünün. Hâkim para cezasını seçmiş ve temel gün sayısını 216 olarak belirlemiş olsun.

Hesap sırası da kanunda bellidir: önce temel ceza, sonra nitelikli hâller, ardından teşebbüs, iştirak, zincirleme suç, haksız tahrik, yaş küçüklüğü gibi indirimler ve en son takdiri indirim uygulanır (TCK 61/5). İndirim sebeplerinin oranlarını ceza indirimi sebepleri yazısında, takdiri indirimi iyi hal indirimi yazısında anlattım. Hakaretin cezası ve önödemesi için hakaret suçunun cezası yazısına bakabilirsiniz.

Hapis Cezası Paraya Çevrilirken Hesap Nasıl Yapılır?

Kısa süreli hapis cezası paraya çevrilirken uygulamada hapsin her günü bir gün sayılır ve bu gün sayısı bir gün karşılığıyla çarpılır. Kısa süreli hapis, bir yıl veya daha az süreli hapistir (TCK 49/2) ve TCK 50/1-a ile adli para cezasına çevrilebilir.

Çevirme, bütün indirimler yapıldıktan sonra ortaya çıkan sonuç hapis cezasına uygulanır. Seçimlik cezası olan bir suçta hâkim hapsi seçtiyse bu hapis artık paraya çevrilemez (TCK 50/2). Taksirli suçlarda uzun süreli hapis de çevrilebilir, ancak bilinçli taksirde çevrilemez (TCK 50/4). Çevrilen cezada asıl mahkûmiyet artık adli para cezasıdır (TCK 50/5). Hangi dosyada çevirme ihtimali olduğunu ve şartlarını hapis cezası paraya çevrilir mi yazısında anlattım.

Taksit ve Ödeme Süresi Nasıl Hesaplanır?

Hâkim, kesinleşme tarihinden itibaren en çok bir yıl ödeme süresi verebilir ya da cezayı en az dört, en çok iki yıla yayılan taksitlere bölebilir. Kuralın tamamı şöyledir:

TCK 52/4: (4) Hakim, ekonomik ve şahsi hallerini göz önünde bulundurarak, kişiye adlî para cezasını ödemesi için hükmün kesinleşme tarihinden itibaren bir yıldan fazla olmamak üzere mehil verebileceği gibi, bu cezanın belirli taksitler halinde ödenmesine de karar verebilir. Taksit süresi iki yılı geçemez ve taksit miktarı dörtten az olamaz. Kararda, taksitlerden birinin zamanında ödenmemesi halinde geri kalan kısmın tamamının tahsil edileceği ve ödenmeyen adlî para cezasının hapse çevrileceği belirtilir.

Yukarıdaki örnekteki 21.000 TL dört taksite bölünürse her taksit 5.250 TL olur; hâkim süreyi iki yıla kadar uzatırsa taksit sayısı ve tutarı buna göre değişir. Taksit talebinin en doğru zamanı karar duruşmasıdır; ekonomik durumu gösteren belgeler o gün dosyada olmalıdır.

Hükümde taksit yoksa İnfaz Kanunu ayrı bir kolaylık tanır. Savcılık ödeme emrini tebliğ eder (5275 m.106/2); bir aylık süre içinde cezanın üçte birini ödeyen hükümlünün isteği üzerine kalan kısım birer ay arayla iki eşit taksitte ödenir (5275 m.106/6). 21.000 TL’lik cezada bu, önce 7.000 TL, ardından birer ay arayla iki kez 7.000’er TL demektir. İlk taksit süresinde ödenmezse ikinci taksit izni düşer.

Ödenmezse ve Mahsupta Hesap Nasıl Geri Döner?

Ödenmeyen adli para cezasında hesap tersine işler: ödenmeyen tutar, bir gün karşılığına bölünerek gün sayısına çevrilir ve o kadar gün hapse dönüşür. Bu hapis önce kamuya yararlı işte çalışma olarak uygulanır; iki saat çalışma bir gün sayılır (5275 m.106/3). Adli para cezasından çevrilen hapis üç yılı, birden fazla hükümde beş yılı geçemez (5275 m.106/7). Çocuklar hakkında verilen adli para cezası ise hapse çevrilemez (5275 m.106/4).

Örnekte 21.000 TL’nin 7.000 TL’si ödendiyse kalan 14.000 TL, bir günü 100 TL’den 140 güne karşılık gelir. Süreç, ödeme emri ve kamuya yararlı iş aşamaları adli para cezası ödenmezse ne olur yazısında ayrıntılı olarak var.

Mahsup ise sizin lehinizedir. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında veya tutuklulukta geçen her gün, adli para cezasından 500 TL olarak düşülür (TCK 63/1). Gözaltında 2 gün kalan birinin 21.000 TL’lik cezasından 1.000 TL düşülür ve ödenecek tutar 20.000 TL’ye iner.

Adli Para Cezası ile İdari Para Cezası ve Önödeme Arasındaki Fark

Adli para cezası bir suç nedeniyle mahkemenin verdiği cezadır; idari para cezası ise bir kabahat nedeniyle idarenin kestiği yaptırımdır ve hesabı gün sistemine bağlı değildir. Kesinleşen adli para cezası bir mahkûmiyettir, bu yüzden adli sicile kaydedilir ve tekerrür gibi sonuçlar doğurabilir. İdari para cezasına itiraz yolu ve süresi farklıdır; bunu idari para cezasına itiraz yazısında anlattım.

Önödeme de adli para cezası değildir. Önödemede dava henüz açılmadan, savcılık bir miktar belirler; yalnız adli para cezası öngörülen suçta bu cezanın alt sınırı, hapis öngörülen suçta ise hapsin alt sınırının her günü için 100 TL esas alınır (TCK 75/1). Ödeme on gün içinde yapılırsa dava açılmaz. Hesabın ayrıntısı önödeme yazısında.

Adli para cezası ertelenemez, çünkü erteleme yalnız hapis cezası için öngörülmüştür (TCK 51/1). Buna karşılık hükmün açıklanmasının geri bırakılması adli para cezasında da mümkündür (CMK 231/5).

Yaşanmış Olaydan

Bir müvekkil, mahalledeki bir tartışmada karşısındakini itip yere düşürdüğü için basit kasten yaralamadan yargılanıyordu; mağdur şikâyetçiydi ve uzlaştırma teklifini kabul etmemişti. Müvekkilin yıllar önce kesinleşmiş ve infaz edilmiş başka bir kasıtlı suçtan mahkûmiyeti bulunduğu için hükmün açıklanmasının geri bırakılması şartlarının oluşmayacağını baştan biliyorduk. Önceki ceza beş yıldan kısa bir hapis cezası olduğu ve infazının üzerinden üç yıldan fazla geçtiği için tekerrür ise söz konusu değildi; olsaydı hâkim seçimlik cezada hapse hükmetmek zorunda kalırdı. Bu yüzden savunmayı, hâkimin seçimlik cezada para cezasını seçmesi ve bir gün karşılığının alt sınırda kalması üzerine kurduk.

Duruşmaya müvekkilin asgari ücret bordrosunu, kira sözleşmesini ve iki çocuğunun okul kayıtlarını sunduk. Mahkeme adli para cezasını seçti, gün sayısını hapsin alt sınırına denk gelecek şekilde belirledi, takdiri indirim uyguladı ve bir günü 100 TL’den hesapladı; cezayı on taksite böldü.

Müvekkil taksitlerin hiçbirini aksatmadı ve dosya kapandı. Mahkûmiyet adli siciline işlendi; bu dosyada beraat ya da HAGB gerçekçi değildi. Ama aynı dosyada belgesiz kalsaydık, bir gün karşılığının daha yüksek belirlenmesi ya da hapsin seçilmesi ihtimali vardı. Bu dosyadan aklımda kalan şu: adli para cezasında rakamı, çoğu zaman sanığın sunduğu belgeler belirler.