Taksirle Yaralama Cezası: Trafik Dışı Kazalarda Ne Olur?

Taksirle Yaralama Cezası Ne Kadar: Yaralanmanın Ağırlığına Göre Tablo

Ceza, yaralanmanın ağırlığına göre 4 aydan başlar ve birden fazla kişinin yaralandığı hâllerde 5 yıla kadar çıkar. Hâkim önce temel cezayı belirler, sonra yaralanmanın sonucuna göre artırım yapar.

Temel hükmün metni şudur:

TCK 89/1: (1) Taksirle başkasının vücuduna acı veren veya sağlığının ya da algılama yeteneğinin bozulmasına neden olan kişi, dört aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Kasıtla, yani isteyerek yapılan yaralamada ceza çok daha ağırdır ve uzlaştırma her zaman mümkün değildir; o hâlleri kasten yaralama suçunun cezası yazısında anlattım. Trafik kazasında yaralanma için ise trafik kazasında yaralama cezası yazısına bakabilirsiniz.

Hangi Davranış Taksir Sayılır, Kazadan Farkı Ne?

Taksir, dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı davranarak, öngörülebilir bir sonucu öngörmeden yaralanmaya yol açmaktır (TCK 22/2). Herkesin öngöremeyeceği, önlenemeyecek bir olay ise kaza sayılır ve ceza gerektirmez.

Sınır şu soruyla çizilir: makul ve dikkatli bir kişi aynı durumda bu sonucu öngörür ve önlem alır mıydı? Islak zemine uyarı levhası koymamak, balkon kenarına sabitlenmemiş saksı bırakmak, çocuğun ulaşabileceği yerde kesici alet bırakmak bu soruya genellikle “evet” cevabı verdirir. Beklenmedik bir deprem sarsıntısıyla düşen bir dolap ise çoğu zaman bu kapsamda değildir.

Bilinçli taksirde fail sonucu öngörmüş ama “bir şey olmaz” diyerek davranmıştır; ceza üçte birden yarısına kadar artar (TCK 22/3). Sonucu öngörüp “olursa olsun” diye kabullenmek ise olası kasttır ve dosya kasten yaralamaya döner. Bu üç ayrım, savunmanın ilk tartıştığı konudur.

İşyerinde, Evde, Apartmanda: Trafik Dışı En Sık Dosyalar

Trafik dışında en sık gördüğüm taksirle yaralama dosyaları işyeri kazaları, ev ve apartmanda yaşanan yaralanmalar, usta ve hizmet işleri ile tıbbi müdahalelerdir. Her birinde soru aynıdır: önlem almakla yükümlü kişi kimdi ve neyi eksik yaptı?

İşyeri ve şantiye

Bir çalışanın veya müşterinin yaralandığı olaylarda birden fazla kişi sorumlu tutulabilir; işveren, iş güvenliği uzmanı, ustabaşı ve bazen yaralanan çalışanın kendisi. TCK 22/5’e göre herkes kendi kusurundan sorumludur ve her failin cezası ayrı belirlenir. Dükkân, kafe veya market sahipleri için en sık senaryo, uyarısız ıslak zemin ya da düzensiz istiflenmiş malzemedir.

Ev, balkon ve apartman

Balkondan düşen saksı, bakımsız bir merdivende düşen misafir, apartman ortak alanındaki arızalı aydınlatma yüzünden yaralanan komşu bu dosyaların tipik örnekleridir. Ortak alanlarda sorumluluk, bakım yükümlülüğü kimdeyse ona yönelir; yönetici veya bakım firması da soruşturmaya dahil edilebilir.

Usta, tamirci ve hizmet işleri

Kombi, elektrik veya doğalgaz tesisatında yapılan hatalı bir işlem yüzünden yaralanma olursa işi yapan usta sorumlu tutulabilir. Burada bilirkişi, işin teknik kurallara uygun yapılıp yapılmadığına bakar. Hekim hatasından doğan yaralanmalar ise ayrı bir uzmanlık alanıdır ve ayrı bir yazının konusudur.

Köpek Isırması ve Hayvan Saldırısında Sahibin Cezası Ne?

Köpeği birini ısıran sahip, hayvanı kontrol etmekte özensiz davrandıysa taksirle yaralamadan sorumlu tutulur ve 4 ay ile 2 yıl arasında ceza söz konusu olur. Hayvanı tehlikeli şekilde serbest bırakmak ise yaralanma olmasa bile 6 aya kadar hapis veya adli para cezası gerektirir (TCK 177/1).

Uygulamada belirleyici olan, sahibin hayvanı kontrol altında tutmak için makul önlemi alıp almadığıdır. Tasmasız gezdirilen, bahçe kapısı açık bırakılan ya da daha önce saldırganlık göstermiş bir köpek, sahibin aleyhine en güçlü delildir. Isırık kemik kırığına veya yüzde sabit ize yol açtıysa ceza yarı oranında artar.

Kimse yaralanmadan sadece tehlike yaratılmışsa dosya TCK 177’den yürür ve bu suç önödeme kapsamında olduğu için savcılığın bildirdiği tutarı ödeyerek kapatılabilir. Yaralanma varsa artık taksirle yaralama konuşulur ve uzlaştırma gündeme gelir.

Spor, Oyun ve Etkinlikte Yaralanma Suç mu?

Kurallarına uygun oynanan bir maçta veya antrenmanda meydana gelen yaralanma uygulamada genellikle suç sayılmaz; oyunun doğal riski, katılanların kabul ettiği risktir. Kuralı açıkça aşan, oyunla ilgisi olmayan sert bir müdahale ise taksirle ya da kasten yaralama olarak değerlendirilebilir.

Sorumluluk bazen oyuncuda değil, organizatördedir. Bakımsız bir sahada, korumasız bir trambolin parkında veya yeterli güvenlik önlemi alınmamış bir etkinlikte yaralanma olursa tesis işleteni ve organizasyon sorumlusu taksirle yaralamadan soruşturulabilir. Okul ve kurs etkinliklerinde gözetim yükümlülüğü olan öğretmen ve eğitmenler de aynı değerlendirmeye girer.

Şikayet, Uzlaştırma ve Vazgeçme Nasıl İşler?

Taksirle yaralama kural olarak şikayete bağlıdır; şikayet, fiili ve faili öğrenmeden itibaren 6 ay içinde yapılmalıdır (TCK 73/1). Basit yaralama dışındaki hâllerde fail bilinçli taksirle hareket ettiyse şikayet aranmaz:

TCK 89/5: (5) Taksirle yaralama suçunun soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlıdır. Ancak, birinci fıkra kapsamına giren yaralama hariç, suçun bilinçli taksirle işlenmesi halinde şikâyet aranmaz.

Şikayet aranmayan hâllerde bile uzlaştırma kapalı değildir; CMK 253/1-b taksirle yaralamayı fıkra ayırmadan uzlaştırma listesine alır. Uzlaştırmacı teklifi yaptıktan sonra 7 gün içinde cevap verilmezse teklif reddedilmiş sayılır (CMK 253/4). Edim tek seferde yerine getirilirse kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir; taksitli veya ileri tarihli ödemede kamu davasının açılması ertelenir (253/19). Teklifi kabul etmeden önce nelere bakmanız gerektiğini uzlaşma teklifi kabul etmeli miyim yazısında anlattım.

Uzlaştırma aşamasından sonra da şikayetçi şikayetinden vazgeçebilir ve şikayete bağlı hâllerde vazgeçme davayı düşürür (TCK 73/4). Hakaret gibi önödemeye tabi suçlardan farklı olarak taksirle yaralamada önödeme yoktur, çünkü uzlaştırma kapsamındaki suçlar önödeme dışındadır (TCK 75/1).

Kusur Raporu ve Adli Rapor Cezayı Nasıl Belirler?

Taksirli suçta ceza failin kusuruna göre belirlenir (TCK 22/4); bu yüzden bilirkişinin kusur raporu, adli tıp raporuyla birlikte dosyanın en önemli iki belgesidir. Mağdurun kendi kusuru da raporda değerlendirilir ve cezayı düşürebilir.

Adli rapor yaralanmanın ağırlığını, yani hangi fıkranın uygulanacağını gösterir. “Basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir” ibaresi, kasten yaralamada daha hafif cezalı fıkraya yol açarken taksirle yaralamada ayrı bir fıkra oluşturmaz; dosya 89/1’de kalır. “Kemik kırığı” veya “yaşamı tehlikeye sokan durum” tespiti ise 89/2’yi devreye sokar.

Kusur raporu çoğu zaman tek bir bilirkişinin görüşüdür ve itiraz edilebilir. Olay yerinin fotoğrafları, uyarı levhasının bulunup bulunmadığı, bakım kayıtları ve tanık beyanları rapora karşı en güçlü malzemedir. İtirazın nasıl yapılacağını bilirkişi raporuna itiraz yazısında anlattım.

Yaralanan Kendi Çocuğunuz veya Yakınınızsa Ceza Verilir mi?

Taksirli hareketin sonucu, failin kişisel ve ailevi durumu bakımından onu artık cezaya gerek bırakmayacak kadar mağdur ettiyse ceza verilmez (TCK 22/6). Ev kazalarında kendi çocuğunun yaralanmasına neden olan anne veya babanın dosyası bu hükmün tipik alanıdır.

TCK 22/6: (6) Taksirli hareket sonucu neden olunan netice, münhasıran failin kişisel ve ailevi durumu bakımından, artık bir cezanın hükmedilmesini gereksiz kılacak derecede mağdur olmasına yol açmışsa ceza verilmez; bilinçli taksir halinde verilecek ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.

Bu hüküm kendiliğinden uygulanmaz; mahkeme, failin yaşadığı acının ve olayın aile üzerindeki etkisinin gerçekten bu düzeyde olup olmadığına bakar. Failin kendisi de olayda ağır yaralandıysa aynı değerlendirme yapılır. Bilinçli taksirde ceza tamamen kalkmaz, yarıdan altıda bire kadar indirilebilir.

Ceza Çıkarsa: Para Cezası, HAGB veya Erteleme Mümkün mü?

Taksirle yaralamanın 89/1-3 hâllerinde hâkim hapis yerine doğrudan adli para cezası verebilir; ama hapsi seçerse bu ceza artık adli para cezasına çevrilmez (TCK 50/2). Yalnız hapis öngörülen 89/4’te ise ceza bir yılı aşsa bile çevrilebilir (TCK 50/4); bilinçli taksirde bu imkân yoktur. Sonuç ceza 2 yıl veya altındaysa hükmün açıklanmasının geri bırakılması ve erteleme de mümkündür.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması için mağdurun zararının giderilmesi de aranır; bu yüzden sigorta ödemesi veya doğrudan yapılan ödeme dosyada belgelenmelidir. HAGB kararı adli sicilde görünmez; ayrıntılarını HAGB nedir yazısında, çevirme hesabını ise hapis cezası paraya çevrilir mi yazısında anlattım.

Basit taksirle yaralamada üst sınır 2 yılı geçmediği için tutuklama kararı verilemez (CMK 100/4); diğer hâllerde de tutuklama uygulamada neredeyse hiç görülmez. Taksirli suç TCK 53/1’deki kanuni hak yoksunluklarını doğurmaz, çünkü bunlar kasten işlenen suçlara bağlıdır; ancak meslek veya sanatın gerektirdiği özene aykırılıkla işlenen taksirli yaralamada mahkeme 3 ay ile 3 yıl arasında meslek yasağı verebilir (TCK 53/6). Dava zamanaşımı 8 yıldır (TCK 66/1-e). Tedavi gideri, iş göremezlik ve manevi zarar ise ceza davasında değil, ayrı bir hukuk davasında istenir; yolu ceza davasında tazminat yazısında anlattım.

Olaydan Sonraki İlk Günlerde Ne Yapmalısınız?

Yaralanmaya neden olduysanız ilk iş yaralıya yardım etmek ve olay yerini olduğu gibi belgelemektir; yaralandıysanız ilk iş hastaneden adli rapor almak ve 6 aylık şikayet süresini kaçırmamaktır. İki taraf için de ilk günlerde toplanan delil, sonradan yazılacak kusur raporunun dayanağı olur.

Yaralanmaya neden olduysanız

Olay yerinin, zeminin, uyarı levhasının veya hayvanın tasmasının fotoğrafını çekin; kamera kaydı varsa silinmeden kopyalayın. İşyeri veya konut sigortanız varsa olayı hemen bildirin, çünkü uzlaştırmada ve HAGB değerlendirmesinde zararın karşılanması belirleyici olur. Yaralıyı ziyaret etmek veya tedavi giderini üstlenmek kendi başına kusur kabulü sayılmaz; ama olayın nasıl olduğuna dair yazılı bir açıklamayı avukatınızla konuşmadan imzalamayın. İfadeye çağrıldığınızda olay anını ve aldığınız önlemleri sade bir dille anlatın.

Yaralandıysanız

Aynı gün hastaneye gidin ve muayenenin adli rapor olarak düzenlenmesini isteyin; kırık veya kalıcı iz şüphesi varsa kontrol muayenelerine de gidin, kesin rapor bunlara göre yazılır. Olay yerinin fotoğraflarını ve tanıkların iletişim bilgilerini alın. Tedavi belgelerini ve iş göremediğiniz günleri gösteren belgeleri saklayın; uzlaştırmada istenecek tutarı bunlar belirler.

Yaşanmış Olaydan

Bir kafe işleten müvekkilim, sabah temizliğinden hemen sonra içeri giren bir müşterinin ıslak zeminde kayıp bileğini kırdığını anlatarak bana geldi. Zeminde uyarı levhası yoktu. Müşteri hastaneden aldığı raporla şikayetçi oldu; raporda kemik kırığı yazdığı için dosya taksirle yaralamanın ağırlaşmış hâlinden açıldı.

Uzlaştırma aşamasında müşteri, işyeri sigortasının karşılayacağı tutarın çok üzerinde bir para istedi ve uzlaşma sağlanamadı. Savcılık iddianame düzenledi. Yargılamada kamera kaydını izlettik; müşterinin telefonuna bakarak hızla yürüdüğü görülüyordu. Bilirkişi müvekkilimi asli, müşteriyi tali kusurlu buldu. Bu arada işyeri sigortası müşterinin tedavi giderlerini ödedi ve ödemeyi dosyaya sunduk.

Mahkeme temel cezayı alt sınıra yakın belirledi, kemik kırığı nedeniyle yarı oranında artırdı ve takdiri indirim uyguladı; zarar giderildiği için hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Müşteri tazminat için ayrıca hukuk davası açtı. Bu dosyada asıl dersi bir uyarı levhası verdi: on liralık bir levha, iki yıllık bir süreci baştan önleyebilirdi.