Olası kast

Olası kastta fail sonucu doğrudan hedeflemez, ama gerçekleşebileceğini görür ve buna rağmen “olursa olsun” diyerek devam eder. Kalabalığa doğru ateş etmek ya da insanların arasından bilerek yüksek hızla araç sürmek tipik örneklerdir. Kanun bu kişiyi doğrudan kastla hareket edene göre daha az, taksirle hareket edene göre çok daha ağır cezalandırır.

Kanundaki yeri

TCK 21/2, olası kastı suçun kanuni tanımındaki unsurların gerçekleşebileceğini öngörüp fiili yine de işlemek olarak tanımlar ve cezanın indirilmesini öngörür. Ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda müebbet hapis, müebbet hapis gerektiren suçlarda 20 ila 25 yıl hapis verilir. Diğer suçlarda temel ceza üçte birden yarısına kadar indirilir. İndirim, hâkimin TCK 61/1’e göre belirlediği temel ceza üzerinden yapılır (TCK m. 61/2).

Uygulamada ne anlama gelir

Olası kast en çok öldürme ve yaralama dosyalarında, özellikle silahla ateş etme olaylarında tartışılır. Düğünde ya da kutlamada havaya ateş açılırken birinin ölümü hâlinde iddia olası kast, savunma ise bilinçli taksir üzerine kurulabilir. Aradaki fark çoğu zaman on yılı aşar: olası kastla öldürmede 20 ila 25 yıl hapis söz konusuyken, bilinçli taksirle öldürmede taksirle öldürme cezası artırılarak uygulanır. Hangisinin kabul edileceği, davranışın ne kadar tehlikeli olduğuna ve failin sonucu göze alıp almadığına bakılarak somut olaya göre belirlenir. Kasten öldürmenin farklı hâllerinde cezanın nasıl değiştiği kasten öldürme cezalarını anlatan yazıda.

Örnek

Polisin dur ihtarına uymayan bir sürücü, kaçarken kalabalık bir kaldırımın yanından yüksek hızla geçer ve bir yayaya çarparak onu yaralar. Sürücü yayayı yaralamayı istememiştir; ancak o hızda ve o kalabalıkta birine çarpabileceğini görmüş, yine de kaçmayı sürdürmüştür. Mahkeme sürücünün sonucu göze aldığı kanaatine varırsa olası kastla kasten yaralamadan hüküm kurar ve temel cezayı üçte birden yarısına kadar indirir. Sürücünün “çarpmam” diye güvendiği kabul edilirse bilinçli taksirle yaralamadan ceza verilir.

Sık karıştırılan

Olası kast, bilinçli taksirle karıştırılır. İkisinde de fail sonucu öngörür; fark sonucun karşısındaki tutumdadır. Olası kastta fail “olursa olsun” der; bilinçli taksirde ise sonucu istemez ve gerçekleşmeyeceğine güvenir (TCK m. 22/3). Bilinçli taksirde taksirli suçun cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Ayrım ince olduğu için tanık anlatımları, hız, mesafe ve olay yeri tespitleri belirleyici olur. Genel çerçeve için kast ve taksir maddelerine bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Olası kast ile bilinçli taksir arasındaki fark nedir?

İkisinde de fail sonucu öngörür; olası kastta “olursa olsun” der, bilinçli taksirde ise sonucu istemez ve gerçekleşmeyeceğine güvenir. Olası kastta kasıtlı suçun cezası indirilir, bilinçli taksirde taksirli suçun cezası artırılır (TCK m. 22/3); bu yüzden aradaki fark çoğu zaman yıllarca hapis demektir.

Olası kast ile doğrudan kast arasındaki fark nedir?

Doğrudan kastta fail sonucu hedefler, olası kastta ise hedeflemez ama gerçekleşebileceğini görerek fiili yine de işler. Kanun olası kastı daha hafif cezalandırır; ayrıntı kast maddesinde.

Olası kastla öldürmenin cezası ne kadardır?

Müebbet hapis gerektiren kasten öldürmede olası kast varsa 20 ila 25 yıl hapis verilir; ağırlaştırılmış müebbet gerektiren hâlde ise müebbet hapis verilir (TCK m. 21/2).

Havaya ateş açarken birinin ölmesi olası kast mıdır?

Kesin bir cevap yoktur; somut olaya göre değişir. Mahkeme silahın doğrultusuna, ortamın kalabalıklığına, mesafeye ve failin sonucu göze alıp almadığına bakarak olası kast ya da bilinçli taksir sonucuna varır. Konunun ayrıntısı havaya ateş etme cezasını anlatan yazıda.