TCK 155 Güveni Kötüye Kullanma Cezası: Kaç Yıl, Şikâyet, Uzlaşma

TCK 155 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

TCK 155’in ilk iki fıkrası 2005’ten bu yana neredeyse aynıdır; en önemli değişiklikler uzlaştırma kapsamında ve 2025’te eklenen motorlu taşıt fıkrasında oldu.

Bu tarihler dosyanın akışını değiştirir. Uzlaştırmanın genişlemesi sanık lehine olduğu için 24 Ekim 2019’dan önce işlenen hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma fiillerinde de uzlaştırma yapılır. Motorlu taşıt artırımı ve bu hâlin uzlaştırma dışına çıkarılması ise aleyhe olduğu için 25 Aralık 2025’ten önce işlenen fiillere uygulanmaz. Lehe kanun ilkesini lehe kanun maddesinde anlattım.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

TCK 155, size güvenilerek bırakılan bir malı amacı dışında kullanmayı ya da bırakıldığını inkâr etmeyi cezalandırır. Hırsızlıktan farkı, malın faile rızayla teslim edilmiş olmasıdır; dolandırıcılıktan farkı, teslimin hileyle sağlanmamış olmasıdır.

1. fıkra: zilyetliği devredilen mal ve iki seçimlik hareket

Suçun konusu, başkasına ait olup da saklamak (muhafaza) veya belirli bir şekilde kullanmak üzere faile bırakılan maldır. Zilyetlik (malın fiilen elde bulundurulması) faile geçer, mülkiyet geçmez. Emanet bırakılan para, kiralanan araç, tamir için verilen eşya, belirli bir işte kullanılmak üzere verilen malzeme tipik örneklerdir.

Kanun iki hareket sayar: malı devir amacı dışında tasarrufta bulunmak (satmak, rehnetmek, harcamak, kendi adına kullanmak) ya da malın kendisine bırakıldığını inkâr etmek. Ödünç verilen para ise genellikle bu suçun konusu olmaz; borç olarak verilen paranın mülkiyeti alana geçer ve geri ödenmemesi kural olarak hukuk mahkemesinin işidir. Paranın emanet mi borç mu olduğu ayrımını güveni kötüye kullanma suçu cezası yazısında ayrıntılı ele aldım.

Kast ve yarar

Fail, kendisinin veya başkasının yararına hareket etmelidir. Malı geri vermemek tek başına yetmez; malın sahibinin rızası dışında elden çıkarıldığı, kullanıldığı ya da teslimin inkâr edildiği gösterilmelidir. Uygulamada noterden ihtar çekilmesi ve iade için süre verilmesi önemli bir delildir: ihtara rağmen iade edilmeyen malda kast kolayca kabul edilir.

2. fıkra: meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim

Mal, meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği ya da başkasının mallarını idare etme yetkisinin gereği olarak teslim edildiyse ceza 1-7 yıl hapis ve 3.000 güne kadar adli para cezasıdır. Satış temsilcisinin topladığı tahsilatı şirkete vermemesi, avukatın müvekkili adına aldığı parayı uhdesinde tutması, şirket müdürünün şirket malını kendi işinde kullanması bu fıkradır.

Belirleyici olan, malın o meslek veya hizmetin gereği olarak teslim edilmesidir. Teslim, iki kişi arasındaki kişisel güvene dayanıyorsa fail meslek sahibi olsa da basit hâl uygulanır. Bir kuyumcuya saklasın diye bırakılan altınlarla ilgili dosyada Yargıtay, taraflar arasında hizmet ilişkisi bulunmadığını ve eylemin 155/1’deki basit güveni kötüye kullanma olacağını belirtti. Kiralık otomobilin iade edilmeyip satıldığı başka bir dosyada da Yargıtay, aracın bir meslek veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilmediğini belirterek 155/2’den kurulan mahkûmiyeti kanun yararına bozdu.

3. fıkra: motorlu kara, deniz veya hava taşıtı

7571 sayılı Kanunla eklenen bu fıkraya göre suçun konusu motorlu bir taşıtsa, 1. veya 2. fıkraya göre belirlenen ceza bir kat artırılır. Kiralık araç, galeriye satılmak üzere bırakılan otomobil, kiralanan tekne bu kapsamdadır. Artırım hapis cezasıyla birlikte adli para cezasına da uygulanır. Bu hâl CMK 253/1-b-7’de “üçüncü fıkra hariç” denilerek uzlaştırma listesinden çıkarıldı. Hizmet nedeniyle işlenen hâl (155/2 ve 3) şikâyete bağlı olmadığı için artık uzlaştırmaya gitmez. Basit hâlde (155/1 ve 3) ise 1. fıkradaki “şikâyet üzerine” şartı kaldırılmadığından suç şikâyete bağlı görünür; şikâyete bağlı suçlar ayrıca CMK 253/1-a ile uzlaştırma kapsamındadır ve 253/3’teki istisnalar arasında bu hâl sayılmamıştır. Fıkra 25 Aralık 2025’te yürürlüğe girdiği için bu konuda henüz yerleşmiş bir Yargıtay uygulaması yok; basit hâlde şikâyet şartının ve uzlaştırmanın nasıl uygulanacağı tartışmaya açıktır.

Ceza tablosu

Güveni kötüye kullanmanın cezası basit hâlde 6 ay-2 yıl, hizmet nedeniyle 1-7 yıl hapistir; iki hâlde de hapisle birlikte adli para cezası verilir.

Örnek hesap: satış temsilcisinin tahsilatları şirkete vermemesi

Sabıkası olmayan bir satış temsilcisi, iki farklı ay müşterilerden topladığı tahsilatları şirkete yatırmıyor; kovuşturma başladıktan sonra, hükümden önce bütün parayı şirkete ödüyor. Hesap TCK 61’deki sırayla şöyle kurulur:

• Temel ceza: hâkim hapiste alt sınırı seçer ve adli para cezasını 120 gün olarak belirler: 1 yıl hapis ve 120 gün adli para cezası (TCK 155/2; adli para cezasının alt sınırı genel kuraldan 5 gündür, TCK 52/1).
• Zincirleme suç: aynı şirkete farklı zamanlarda işlendiği için dörtte bir artırımla 1 yıl 3 ay hapis ve 150 gün (TCK 43/1).
• Etkin pişmanlık: zarar hükümden önce tamamen giderildiği için yarı oranında indirimle 7 ay 15 gün hapis ve 75 gün; gün başı 100 TL’den 7.500 TL adli para cezası (TCK 168/2, 52/2).

Zarar giderildiği ve sonuç ceza 2 yılın altında kaldığı için diğer şartlar varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması (CMK 231/5-6) mümkündür. HAGB verilmezse 1 yılın altındaki hapis adli para cezasına veya başka bir seçenek yaptırıma çevrilebilir (TCK 50/1) ya da ertelenebilir (TCK 51/1); hâkim takdiri indirim de uygulayabilir (TCK 62/1). Ödemenin zamanlamasının sonucu nasıl değiştirdiğini hırsızlık ve dolandırıcılıkta etkin pişmanlık yazısında anlattım; aynı kurallar güveni kötüye kullanmada da geçerlidir.

Uygulamada en çok sorulanlar

TCK 155 dosyalarında en çok beş mesele konuşulur: olayın suç mu hukuki uyuşmazlık mı olduğu, uzlaştırma, şikâyet süresi, birden fazla eylem ve cezaevine girme ihtimali.

Bu bir suç mu, yoksa alacak davası mı?

Malın veya paranın faile hangi amaçla verildiğine bakılır. Saklamak ya da belirli bir işte kullanmak üzere verildiyse ve fail onu kendi yararına harcadıysa suç oluşur. Borç olarak verilen paranın geri ödenmemesi ise kural olarak alacak davasının konusudur. Savunmada en sık ileri sürülen “taraflar arasında hukuki ihtilaf var” itirazı her zaman sonuç vermez; finansal kiralamayla alınan makineleri ihtarlara rağmen iade etmeyen sanığın beraat ettiği dosyada Yargıtay, eylemin hukuki ihtilaf değil hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma olduğunu belirterek beraati bozdu. Savunma kurgusunu güveni kötüye kullanma savunma dilekçesi sayfasında anlattım.

Güveni kötüye kullanmada uzlaşma var mı?

Evet. Basit hâl şikâyete bağlı olduğu için CMK 253/1-a’dan, hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma ise 253/1-b-7’den uzlaştırmaya gider. Suçun konusu motorlu taşıtsa (155/3) hizmet nedeniyle işlenen hâlde uzlaştırma yoktur; basit hâlde ise tartışmalıdır (yukarıda 3. fıkra başlığına bakın). Teklif suçun gerçek mağduruna yapılmalıdır; mağdur bir şirketse teklif şirkete ya da özel yetkili vekiline yöneltilir. Banka zararına işlenen bir eylemde teklifin mağdur sıfatı olmayan bir kişiye yapıldığı dosyada Yargıtay, uzlaştırmanın usulüne uygun yapılmadığını belirterek mahkûmiyeti bozdu. Teklif geldiğinde ne yapmanız gerektiğini uzlaşmaya tabi suçlar yazısında anlattım.

Şikâyet süresi ne kadar, şikâyetten vazgeçilirse ne olur?

Basit hâlde şikâyet süresi 6 aydır ve fiil ile failin öğrenildiği günden başlar (TCK 73/1); şikâyetten vazgeçme davayı düşürür. Hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma şikâyete bağlı olmadığı için savcılık kendiliğinden soruşturma yapar ve vazgeçme davayı düşürmez; ancak uzlaşma sağlanırsa dosya kapanabilir. Şikâyet dilekçesinde teslimin amacını gösteren belge, mesaj ve tanıkları sıralamak gerekir; örneği güveni kötüye kullanma şikayet dilekçesi örneği sayfasında.

Birden fazla eylem varsa her biri ayrı suç mu?

Aynı kişiye karşı, aynı suç işleme kararıyla farklı zamanlarda yapılan eylemler tek suçtur ve zincirleme suç hükmüyle ceza dörtte birden dörtte üçe kadar artırılır (TCK 43/1). Değişik zamanlarda katılanın parasını mal edinen sanık hakkında Yargıtay, zincirleme suç hükmü uygulanmadan ceza verilmesini eksik ceza tayini sayarak bozdu. Ayrıntısı zincirleme suç maddesinde.

Güveni kötüye kullanmadan ceza alan cezaevine girer mi?

Sonuç ceza 2 yıl veya daha azsa ve zarar giderildiyse çoğu dosyada girilmez. Basit hâlin üst sınırı 2 yıl olduğu için tutuklama yasağı vardır (CMK 100/4); hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanmada ve konu motorlu taşıtsa (üst sınır 4 yıla çıktığı için) basit hâlde de bu yasak yoktur. Ancak bir sonuç çok ağırdır: güveni kötüye kullanmadan mahkûmiyet, ceza miktarına bakılmaksızın ve affa uğramış olsa bile memuriyete engeldir (DMK 48/A-5). Ayrıntısı memuriyete engel suçlar yazısında.

İlgili maddeler

TCK 155 malvarlığına karşı suçlar bölümündedir; bölümün ortak hükümleri cezayı doğrudan etkiler.

• TCK 141: Malı zilyedinin rızası olmadan almayı hırsızlık olarak düzenler; rızayla teslim varsa güveni kötüye kullanma gündeme gelir.
• TCK 157: Teslim hileyle sağlandıysa olay dolandırıcılıktır.
• TCK 167: Eş, üstsoy, altsoy ve aynı konuttaki kardeş zararına işlenen malvarlığı suçlarında cezasızlığı, diğer yakınlarda şikâyet ve indirimi düzenler.
• TCK 168: Zararın giderilmesine bağlı etkin pişmanlık indirimini düzenler.
• TCK 43: Aynı kişiye farklı zamanlarda işlenen suçlarda zincirleme suç artırımını düzenler.
• CMK 253: Güveni kötüye kullanmayı, üçüncü fıkra hariç, uzlaştırma kapsamına alır.
• CMK 100: Dördüncü fıkrasıyla basit hâlde tutuklama yasağı getirir.
• CMK 231: Sonuç ceza 2 yıl veya daha az ise hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını düzenler.
• DMK 48: Güveni kötüye kullanmadan mahkûmiyeti memuriyete engel sayar.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 21.10.2025 tarihli, 2025/4136 E., 2025/13485 K.

Kuyumcu olan sanıklar, müşterilerinin teslim ettiği altınları mal edindikleri iddiasıyla hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanmadan yargılanmış ve beraat etmişti; katılanlar hükmü temyiz etti. Yargıtay, altınların saklanmak için bırakıldığını ve taraflar arasında hizmet ilişkisi bulunmadığını, eylemin sübutu hâlinde 155/1’deki suçu oluşturacağını belirtti; bu suçun 8 yıllık olağan dava zamanaşımı son kesme sebebinden bu yana dolduğu için beraat hükümlerini bozdu ve davaların düşmesine karar verdi.

… suça konu altınların muhafaza etmeleri için sanıklara bırakıldığı ve taraflar arasında hizmet ilişkisi bulunmadığı anlaşıldığından, suçun sübutu halinde eylemlerinin 5237 sayılı Kanun’un 155/1. maddesinde düzenlenen, güveni kötüye kullanma suçunu oluşturacağı …

↑ Metne dön

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 02.02.2026 tarihli, 2026/383 E., 2026/1083 K.

Sanık, iş yeri işleten katılandan kiraladığı otomobili iade etmemiş ve başka birine satmış, mahkeme 155/2’den mahkûmiyet kurmuştu. Yargıtay, aracın meslek, ticaret veya hizmet ilişkisi gereği teslim edilmediğini, güven ilişkisine dayalı olarak teslim edilen araç üzerinde tasarruf edip devri inkâr eden sanığın eyleminin 155/1’deki suçu oluşturduğunu belirterek hükmü kanun yararına bozdu.

… suça konu aracın sanığa, katılan ile aralarındaki meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmemiş olması karşısında, katılanla aralarındaki güven ilişkisine dayalı olarak kendisine tevdi ve teslim edilen otomobil üzerinde katılanın bilgi ve rızası dışında tasarrufta bulunarak bu devir olgusunu inkar eden sanığın eyleminin, 5237 sayılı Kanun’un 155/1. maddesinde düzenlenen güveni kötüye kullanma suçuna vücut vereceği …

↑ Metne dön

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 04.11.2025 tarihli, 2021/23484 E., 2025/14005 K.

Şirket temsilcisi olan sanık, finansal kiralama sözleşmesiyle aldığı makineleri, kira borçlarını ödemeyince çekilen fesih ihtarnamesine rağmen iade etmemişti; mahkeme olayı hukuki ihtilaf sayıp beraat vermişti. Yargıtay, suç tarihini ihtarnamede verilen iade süresinin dolduğu gün olarak belirledi; ekipmanların süresinde iade edilmediğini, uzlaştırma kapsamındaki hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanmanın sübut bulduğunu belirterek beraati bozdu.

… sanığın suça konu ekipmanları ihtarnamelerin tebliğine rağmen süresi içerisinde katılan şirkete iade etmediği gibi kira bedellerini de ödemediğinin anlaşılması karşısında, sanığın eylemi nedeniyle hükümden sonra 24.10.2019 tarih ve 30928 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak aynı tarihte yürürlüğe giren 7188 sayılı Kanun’un 26. maddesi ile değişik 5271 sayılı CMK’nın 253. ve 254. maddeleri gereğince uzlaştırma kapsamında kalan hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanma suçu sübut bulduğu hâlde, delillerin takdirinde yanılgıya düşülerek, sanık ile katılan arasındaki ilişkinin hukuki ihtilaf olduğu gerekçesiyle, sanığın mahkumiyeti yerine beraatine hükmedilmesi …

↑ Metne dön

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 20.10.2025 tarihli, 2021/27301 E., 2025/13336 K.

Sanık hakkında hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanmadan mahkûmiyet kurulmuş, dosya önce uzlaştırmaya gönderilmiş ama uzlaşma sağlanamamıştı. Yargıtay, sanığın aynı katılana yönelik farklı zamanlardaki eylemlerinin zincirleme suç oluşturduğunu, TCK 43/1 uygulanmadan ceza verilmesinin eksik ceza tayini olduğunu belirterek hükmü bozdu.

… Sanığın, değişik zamanlarda katılana yönelik gerçekleştirmiş olduğu eylemlerinin zincirleme şekilde hizmet ilişkisi nedeniyle güveni kötüye kullanma suçunu oluşturduğu gözetilmeden, sanık hakkında TCK’nın 43/1. maddesi uyarınca zincirleme suç hükümleri uygulanmayarak eksik ceza tayini …

↑ Metne dön

Yargıtay 11. Ceza Dairesi, 10.12.2025 tarihli, 2022/1215 E., 2025/16046 K.

Sanık, hizmet ilişkisi içinde olduğu bankanın zararına güveni kötüye kullanmadan mahkûm edilmişti. Dosyada uzlaşma teklifi suçun mağduru olmayan bir kişiye yapılmış, sanığa hiç teklif götürülmeden olumsuz uzlaştırma raporu düzenlenmişti. Yargıtay, teklifin suçun mağduru olan bankaya yapılması gerektiğini, uzlaştırmanın usulüne uygun yapılmadığını belirterek dosyanın uzlaştırma bürosuna gönderilmesi için hükmü bozdu.

… İncelenen dosyada uzlaşma teklifinin, bu suçta mağdur sıfatını taşımayan …’e uzlaşma teklifinde bulunulduğu ve adresinde bulunamadığından ayrıca sanığa uzlaşma teklifi de yapılmaksızın uzlaşmanın sağlanamadığı belirtilerek olumsuz rapor düzenlendiği …

… uzlaştırma işleminin usulüne uygun ve yöntemince yapılmadığı anlaşılmakla …

↑ Metne dön