Güveni Kötüye Kullanma Suçu: Ceza, Şikayet ve Savunma

Size Bırakılan Bir Şeyi Geri Vermediğiniz İçin mi Suçlanıyorsunuz

Bu suçun kalbinde zilyetlik (bir malı fiilen elinde bulundurma) vardır. Mal size hukuka uygun şekilde geçmiştir. Kimseyi kandırmadınız, kimsenin cebinden gizlice almadınız. Karşı taraf size güvenerek verdi, siz de aldınız.

Suç, o maldan sonra ne yaptığınıza bakar. Malı satarsanız, rehin verirseniz, kendi borcunuza mahsup ederseniz ya da “bana böyle bir şey teslim edilmedi” derseniz iş değişir. Kanun bu iki davranışı ayrı ayrı sayar: devir amacı dışında tasarrufta bulunmak ve devri inkar etmek.

TCK 155/1: (1) Başkasına ait olup da, muhafaza etmek veya belirli bir şekilde kullanmak üzere zilyedliği kendisine devredilmiş olan mal üzerinde, kendisinin veya başkasının yararına olarak, zilyedliğin devri amacı dışında tasarrufta bulunan veya bu devir olgusunu inkar eden kişi, şikayet üzerine, altı aydan iki yıla kadar hapis ve adlî para cezası ile cezalandırılır.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Uygulamada en çok tartışılan nokta kastın ne zaman doğduğudur. Malı geciktirerek iade eden kişi ile hiç iade etmeyip elden çıkaran kişi aynı yerde durmaz. Savunmanızda “iade edecektim, şu sebeple gecikti” diyebiliyorsanız ve bunu belgeyle destekleyebiliyorsanız dosyanın seyri değişir.

Güveni Kötüye Kullanma Suçu Cezası: Basit Hal ile İş İlişkisi İçinde İşlenen Hal Arasındaki Fark

İki fıkra arasındaki uçurum çoğu insanı şaşırtıyor. Basit halde alt sınır altı ay iken, nitelikli halde bir yıldan başlar ve yedi yıla kadar çıkar. Aradaki tek fark, malın size hangi ilişki içinde teslim edildiğidir.

TCK 155/2: (2) Suçun, meslek ve sanat, ticaret veya hizmet ilişkisinin ya da hangi nedenden doğmuş olursa olsun, başkasının mallarını idare etmek yetkisinin gereği olarak tevdi ve teslim edilmiş eşya hakkında işlenmesi halinde, bir yıldan yedi yıla kadar hapis ve üçbin güne kadar adlî para cezasına hükmolunur.

Bir çalışan, bir muhasebeci, bir kargo görevlisi, bir apartman yöneticisi, bir vekil. Bunların hepsi mesleki veya hizmet ilişkisi içinde mal teslim alır. Böyle bir dosyada savcı doğrudan ikinci fıkradan iddianame düzenler. Üstelik bu hal şikayete de bağlı değildir; mağdur şikayetinden vazgeçse bile kamu davası yürümeye devam eder. Ancak motorlu taşıt dışındaki hallerde uzlaştırma yolu açıktır.

Konu bir araç, tekne veya benzeri motorlu taşıtsa TCK 155/3 uyarınca ceza bir kat artırılır. Kiralık araç dosyalarının bu kadar ağır sonuçlanmasının sebebi budur.

Bu Dosya Neden Dolandırıcılık Değil de Güveni Kötüye Kullanma Sayılıyor

Ayrım tek bir soruda düğümlenir: malı ele geçirirken hile var mıydı? Karşı tarafı baştan aldatarak, gerçek olmayan bir vaatle malı aldıysanız dolandırıcılık konuşulur. Malı dürüst bir ilişki içinde aldıysanız ve niyetiniz sonradan değiştiyse güveni kötüye kullanma söz konusu olur.

Yargıtay’ın yerleşik uygulaması, kastın hangi anda doğduğuna bakar. Teslim anında zaten geri vermeme niyetindeyseniz ve bunu gizlediyseniz tablo dolandırıcılığa kayar. Bu nedenle savcılık, teslimden önceki yazışmalara, sözleşmeye, tanık beyanlarına yoğunlaşır.

Bu ayrım sizin lehinize de işleyebilir. Dolandırıcılıktan soruşturulan bir kişinin dosyasında hilenin bulunmadığını ortaya koymak, ceza aralığını ciddi ölçüde aşağı çeker. Tersi de mümkün olduğu için savunmanın en başta bu noktaya oturması gerekir.

Şikayet Süresi Kaçırıldıysa Dosya Kendiliğinden Kapanır mı

Basit hal için evet, ama şartlı bir evet. TCK 155/1 şikayete bağlı olduğundan, mağdur süresinde şikayet etmezse soruşturma yapılamaz.

TCK 73/1: (1) Soruşturulması ve kovuşturulması şikayete bağlı olan suç hakkında yetkili kimse altı ay içinde şikayette bulunmadığı takdirde soruşturma ve kovuşturma yapılamaz.

Sürenin başlangıcı önemlidir. TCK 73/2’ye göre süre, fiilin işlendiği günden değil, şikayet hakkı olan kişinin hem fiili hem faili öğrendiği günden işlemeye başlar. Yıllar önce teslim edilmiş bir mal için bugün şikayet edilmesi bu yüzden mümkün olabiliyor. Savunma yaparken “olay eskiydi” demek yetmez; karşı tarafın durumu ne zaman öğrendiğini tartışmanız gerekir.

Malı veya Parayı Geri Verirseniz Cezanızdan Ne Kadarı Siliniyor

Etkin pişmanlık bu suç tipinde gerçekten hayat kurtarır. Zamanlaması da sonucu doğrudan belirler.

TCK 168/1: (1) Hırsızlık, mala zarar verme, güveni kötüye kullanma, dolandırıcılık, hileli iflâs, taksirli iflâs (…) suçları tamamlandıktan sonra ve fakat bu nedenle hakkında kovuşturma başlamadan önce, failin, azmettirenin veya yardım edenin bizzat pişmanlık göstererek mağdurun uğradığı zararı aynen geri verme veya tazmin suretiyle tamamen gidermesi halinde, verilecek cezanın üçte ikisine kadarı indirilir.

Yani zararı soruşturma aşamasında, dava açılmadan önce tamamen giderirseniz indirim oranı en yüksek noktasındadır. İddianame mahkemece kabul edildikten sonra ödeme yaparsanız TCK 168/2 gereği indirim oranı düşer ama kapı hâlâ açıktır. Ödemeyi kısmen yapabiliyorsanız TCK 168/4 devreye girer ve mağdurun rızası aranır.

Ödemeyi nasıl yaptığınız da önemli. Elden verilen paranın dosyada karşılığı olmaz. Banka havalesi yapın, açıklama kısmına dosya numarasını ve ödemenin sebebini yazın. Mümkünse mağdurdan imzalı bir beyan alın veya ödemeyi icra dosyası üzerinden gerçekleştirin.

Eş, Kardeş veya Ortak Arasındaki Uyuşmazlıkta Ceza Hiç Verilmeyebilir

Aile içi mal uyuşmazlıklarında kanun ayrı bir yol tutar. Belli yakınlık derecelerinde hiç ceza verilmez, bazı derecelerde ise ceza yarı yarıya iner.

TCK 167/1: (1) Yağma ve nitelikli yağma hariç, bu bölümde yer alan suçların;

• a) Haklarında ayrılık kararı verilmemiş eşlerden birinin,
• b) Üstsoy veya altsoyunun veya bu derecede kayın hısımlarından birinin veya evlat edinen veya evlatlığın,
• c) Aynı konutta beraber yaşayan kardeşlerden birinin, Zararına olarak işlenmesi halinde, ilgili akraba hakkında cezaya hükmolunmaz.

Ayrılık kararı verilmemiş eşler, anne baba, çocuklar, torunlar ve aynı evde yaşayan kardeşler bu kapsamdadır. Aynı evde yaşamayan kardeşler ile aynı evde yaşayan amca, dayı, hala, teyze ve yeğen bakımından ise TCK 167/2 uyarınca şikayet üzerine ceza yarı oranında indirilir.

Şirket ortakları bu maddenin kapsamında değildir. Ortaklar arasındaki uyuşmazlıklarda akrabalık bağı varsa madde işler, sadece ortaklık ilişkisi varsa işlemez. Ortaklık dosyalarında asıl tartışma, paranın ortağa hangi sıfatla teslim edildiği üzerinde döner.

Ceza Çıksa Bile Cezaevine Girmeme İhtimaliniz

Mahkumiyet kararı, doğrudan cezaevi demek değil. Elinizde birkaç ihtimal var ve hangisinin uygulanacağı cezanın miktarına, sicilinize ve zararı giderip gidermediğinize bağlı.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması

İki yıl veya altındaki cezalarda mahkeme hükmü açıklamayabilir. Bu durumda karar sizin hakkınızda hukuki sonuç doğurmaz ve adli sicile normal şekilde işlemez. Ancak CMK 231/6’daki üç şart birlikte aranır: daha önce kasıtlı suçtan mahkum olmamış olmanız, mahkemede yeniden suç işlemeyeceğiniz kanaatinin oluşması ve zararın tamamen giderilmesi.

CMK 231/6: (6) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;

• a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
• b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
• c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir.

Zararı bir defada ödeyemiyorsanız çare tükenmiş değil. CMK 231/9, denetim süresi boyunca aylık taksitlerle ödeme koşuluyla da bu kararın verilebileceğini söyler.

Erteleme ve seçenek yaptırımlar

Hükmün açıklanması şartları oluşmuyorsa TCK 51 kapsamında erteleme gündeme gelir. Mahkeme, cezanın ertelenmesini zararın giderilmesi koşuluna bağlayabilir. Kısa süreli hapis cezaları için ise TCK 50’deki seçenek yaptırımlar, örneğin adli para cezası veya kamuya yararlı işte çalışma söz konusu olabilir.

İfadeye Çağrıldınız: Yanınızda Götürmeniz Gereken Belgeler

İfade, dosyanın kaderini belirleyen ilk andır. Orada söyleyeceğiniz her cümle tutanağa geçer ve sonradan geri almanız neredeyse imkansızdır. En sık gördüğüm hata, iyi niyetle konuşayım derken teslim olgusunu tek başına kabul etmektir.

Yanınıza şunları alın: teslimin dayanağını gösteren sözleşme veya yazılı belge, teslim edilen mal ya da paranın akıbetini gösteren banka dekontları, karşı tarafla yaptığınız yazışmaların çıktısı, varsa iade veya kısmi ödeme belgeleri, muhasebe kayıtları ve size verilen talimatları gösteren e-postalar.

Uyuşmazlık bir çekin ödenmemesinden doğuyorsa farklı bir kanun uygulanır; bunu karşılıksız çek cezası yazısında anlattım.

Yaşanmış Olaydan

Bir tahsilat elemanı ofisime geldiğinde elinde tek bir kağıt vardı: davetiye. İşvereni, müşterilerden aldığı yaklaşık iki yıllık tahsilatın bir kısmının kasaya girmediğini ileri sürerek hizmet nedeniyle güveni kötüye kullanmadan şikayette bulunmuştu. İlk sorduğum şey rakam değildi. “Tahsilatları hangi belgeyle alıyordunuz, makbuz mu kesiyordunuz, kasaya teslimde imza atıyor muydunuz?” diye sordum. Cevabı şuydu: makbuz kesiyordu, ama kasa teslim defteri düzensiz tutuluyordu ve bazı günler parayı muhasebeciye elden veriyordu.

İşte dosyanın kilit noktası orasıydı. Şirketin iddia ettiği açığın tamamı, teslim defterinde imza bulunmayan günlerden oluşuyordu. Biz de müvekkilin kestiği makbuz koçanlarını, aynı dönemde muhasebeciye elden teslim yaptığı günlerin tanıklarını ve şirket içi yazışmaları savcılığa sunduk. Bilirkişi incelemesi talep ettik; açığın bir bölümünün başka bir çalışanın dönemine denk geldiği ortaya çıktı. Müvekkilin sorumlu tutulabileceği tutar, iddia edilenin çok altına indi.

Kalan kısım için beklemedik. Dava açılmadan önce, banka üzerinden şirket hesabına havale yaptırdım ve açıklamaya soruşturma numarasını yazdırdım. İşveren uzlaşmayı kabul etmedi ve iddianame düzenlendi; ama etkin pişmanlık hükümleri uygulandı ve mahkeme hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Müvekkil cezaevi görmedi, sicili de temiz kaldı. O dosyada işi çeviren şey hukuki dahilik değildi; makbuz koçanlarını atmamış olmasıydı.

Savunma dilekçesi örneği: Bu suçtan yargılanıyorsanız güveni kötüye kullanma davasında savunma dilekçesi örneğini Word, PDF veya UYAP (UDF) olarak indirip dosyanıza göre doldurabilirsiniz.