Suç Üstlenme Cezası: TCK 270 ve Trafik Kazası Örneği

Suç Üstlenme Cezası Ne Kadar? Duruma Göre Tablo

Suç üstlenmenin cezası 2 yıla kadar hapistir, ancak üstlenme başka bir kişiyi suçlamayla, kimlik kullanmayla ya da faili saklamayla birleşince ceza ve suçun adı değişir.

Kanun hükmü tek fıkradan ibarettir:

TCK 270/1: (1) Yetkili makamlara, gerçeğe aykırı olarak, suçu işlediğini veya suça katıldığını bildiren kimseye iki yıla kadar hapis cezası verilir. Bu suçun üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak amacıyla işlenmesi halinde; verilecek cezanın dörtte üçü indirilebileceği gibi tamamen de kaldırılabilir.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Suç Üstlenme Ne Zaman Oluşur? Yetkili Makama Bildirim Şartı

Suç üstlenme, gerçeğe aykırı “ben yaptım” beyanı savcılık, kolluk veya mahkeme gibi soruşturma başlatmakla yükümlü bir makama yapıldığında oluşur; arkadaşa, işverene ya da sosyal medyaya söylenen söz bu suçu oluşturmaz.

Ceza Genel Kurulu bu şartı açıkça arıyor. Uçaktan inerken kabin görevlisine “uçağa bomba koydum” diyen bir yolcunun beyanı yetkili makama doğrudan yapılmadığı ve soruşturmada da inkâr edildiği için Genel Kurul suç üstlenmenin unsurlarının oluşmadığını kabul etti; eylem başka bir suç olarak değerlendirildi. Uygulamada kaza yerine gelen polise ya da jandarmaya “aracı ben kullanıyordum” demek, yetkili makama bildirim sayılır.

Üstlenilen suçun gerçekten işlenmiş olması şart değildir. Kişi hiç işlenmemiş bir suçu kendi üzerine alabileceği gibi, başkasının işlediği gerçek bir suçu da üstlenebilir; ikisinde de bildirim gerçeğe aykırıdır. Gerçekten suça katılan kişinin “ben de oradaydım” demesi ise üstlenme değil, ikrardır.

İfadede “ben yaptım” deyip sonra geri almak suçtan kurtarır mı?

Kurtarmaz; suç, gerçeğe aykırı bildirim yetkili makama ulaştığı anda tamamlanır ve TCK 270’te iftiradaki gibi bir dönme indirimi yoktur. Yine de gerçeği erken söylemek boşuna değildir: asıl dosya yanlış kişi üzerinden ilerlemez ve mahkeme bu davranışı takdiri indirimde (TCK 62) dikkate alabilir.

Trafik Kazasında Sürücü Değiştirmek Suç mu?

Trafik kazasında asıl sürücünün yerine başka birinin polise sürücü olduğunu söylemesi, suç üstlenmenin en yaygın biçimidir; üstlenen kişi TCK 270’ten, asıl sürücü kazadan doğan kendi suçlarından yargılanır.

Senaryo genellikle aynıdır: sürücü ehliyetsizdir, alkollüdür ya da aracın sigortası kapsam dışında kalacaktır. Yanındaki kişi ya da sonradan gelen bir yakın kolluğa sürücü olduğunu söyler. Asıl sürücü bu şekilde alkollü araç kullanma veya taksirle yaralama sorumluluğundan kurtulmayı umar. Kavşak kameraları, araç içi kamera, telefon baz kayıtları, hava yastığı ve emniyet kemeri izleri ile hastanedeki yaralanma biçimi gerçeği çoğu zaman ortaya çıkarır.

Gerçek ortaya çıkınca asıl sürücü hakkında kazadan doğan suçlar (trafik kazasında yaralama gibi) için soruşturma yeniden yürür; üstlenen kişi ise ayrıca yargılanır. Amaç sigorta şirketini yanıltarak hasar bedeli almaksa olay sigorta dolandırıcılığı yönünden de incelenir.

Gerçek ortaya çıkmazsa üstlenen ne olur?

Gerçek ortaya çıkmazsa üstlenen kişi, üstlendiği suçun faili olarak yargılanır ve o suçun cezasını alır; trafik kazasında bu, taksirle yaralama ya da öldürme mahkûmiyeti, ehliyet yaptırımları ve tazminat sorumluluğu demektir. Sigorta şirketi de ödediği tazminatı rücu yoluyla bu kişiden isteyebilir. Mahkûmiyet kesinleştikten sonra gerçek sürücüyü gösteren yeni bir delil çıkarsa yargılamanın yenilenmesi istenebilir, ama bu uzun ve belirsiz bir yoldur. Bu yüzden “nasılsa küçük bir kaza” diye üstlenilen dosyalar, beklenenden ağır sonuçlar doğurabiliyor.

Babam, Eşim ya da Kardeşim İçin Üstlendim: Ceza Kalkar mı?

Üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak için suç üstlenen kişinin cezası TCK 270/1’e göre dörtte üç oranında indirilebilir ya da tamamen kaldırılabilir; hangisinin uygulanacağına mahkeme karar verir.

Bu hüküm kendiliğinden cezasızlık değildir. Kanun “indirilebileceği gibi tamamen de kaldırılabilir” der; yani mahkeme olayın ağırlığına, üstlenilen suçun niteliğine ve soruşturmanın ne kadar yanıltıldığına bakarak karar verir. Babasının hafif yaralamalı kazasını üstlenen genç ile ölümlü bir kazayı üstlenen kişi aynı sonucu almaz.

Liste dardır: anne, baba, büyükanne, büyükbaba, çocuk, torun, eş ve kardeş. Nişanlı, sevgili, kuzen, amca, dayı, kayınbirader veya arkadaş için üstlenmede bu indirim uygulanmaz. Suçluyu kayırmada (TCK 283/3) yakınlara ceza verilmemesi ise mahkemenin takdirine bırakılmamıştır; iki suç arasındaki bu fark savunmada önemlidir.

Suç Üstlenme, Suç Uydurma, İftira ve Suçluyu Kayırma Farkı

Suç üstlenmede kişi suçu kendi üzerine alır, iftirada ise suçu belirli bir başka kişiye yükler. Suç uydurmada kimse gösterilmeden olmayan bir suç ihbar edilir; suçluyu kayırmada ise asıl faile kaçma veya yakalanmama imkânı sağlanır. Aradaki fark hem cezayı hem de yakın akraba indiriminin uygulanıp uygulanmayacağını belirler.

Ceza Genel Kurulu, cezaevinde birini öldürdüğünü savcıya gerçeğe aykırı biçimde anlatan bir sanığın beyanının suç uydurma değil suç üstlenme olduğunu, çünkü bu suçta failin kendisini şüpheli olarak bildirdiğini kabul ediyor. Aynı beyanda öldürmeyi başkalarının azmettirdiğini söylediği için eylem onlar yönünden iftiraydı; tek fiil olduğundan fikri içtima kuralıyla daha ağır olan iftiradan ceza verilmesi gerektiği belirtildi.

Bu suçların ayrıntıları için suç uydurma, iftiraya uğrayanın yol haritası ve suçluyu kayırma ve delil karartma yazılarıma bakabilirsiniz.

Üstlendiren de Ceza Alır mı?

Evet, başkasını suçu üstlenmeye ikna eden kişi azmettirme hükümlerine göre (TCK 38/1) azmettirdiği suçun cezasıyla cezalandırılır; mahkeme eylemi olayın şekline göre suçluyu kayırmaya azmettirme olarak da nitelendirebilir.

Yargıtay, ehliyetsiz sürücünün çarptığı motosiklet kazasında olay yerine gelen ve yanındaki kişiye “sen şoför olarak kendini gösterebilir misin” diyerek onu polise sürücü olduğunu söylemeye ikna eden kişinin suçluyu kayırmaya azmettirmeden mahkûmiyetini onadı. Bu nitelendirme cezayı ciddi biçimde artırır: suç üstlenmenin üst sınırı 2 yıl iken suçluyu kayırmanın cezası 6 ay ile 5 yıl arasındadır.

Üstlenen kişiye para vermek ya da bir çıkar vaat etmek üstlendirenin durumunu ağırlaştırır ve mahkemenin takdirini olumsuz etkiler. Asıl fail, kendi suçunun delillerini gizlediği için ayrıca delil karartmadan cezalandırılmaz (TCK 281/1 son cümle). Kendi suçunu başkasına üstlendiren asıl failin ayrıca azmettirmeden sorumlu tutulup tutulmayacağını ise mahkeme olayın şekline göre belirler; bu yüzden asıl fail iseniz savunmayı bu noktaya göre kurun.

Dava Nasıl İlerler? Tutuklama, HAGB ve Basit Yargılama

Suç üstlenme davasına asliye ceza mahkemesi bakar; suç şikâyete bağlı değildir, uzlaştırma yoktur, üst sınır 2 yıl olduğundan tutuklama yasağı uygulanır ve dava zamanaşımı 8 yıldır.

CMK 100/4’e göre üst sınırı 2 yılı geçmeyen suçlarda tutuklama kararı verilemez; bu nedenle üstlenen kişi yalnız bu suç yüzünden tutuklanmaz. Savcı, şartları varsa kamu davasının açılmasını 5 yıl erteleyebilir (CMK 171/2). Dava açılırsa mahkeme çoğu zaman basit yargılama usulünü uygular; bu usulde mahkûmiyette sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir (CMK 251/3).

Verilen ceza genellikle kısa sürelidir. Kısa süreli hapis (1 yıl ve altı) adli para cezasına veya diğer seçenek yaptırımlara çevrilebilir (TCK 50/1); 2 yıl ve altındaki ceza ertelenebilir (TCK 51/1). Şartları varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilir; 5 yıllık denetim süresinde kasten yeni bir suç işlenirse hüküm açıklanır.

Yaşanmış Olaydan

Bir gece yarısı arayan bir anne, 22 yaşındaki oğlunun trafik kazası nedeniyle karakolda olduğunu söyledi. Aracı alkollü olan baba kullanmış, kaza sonrası kavşakta beklerken oğul polise “aracı ben kullanıyordum” demişti. Karşı araçtaki sürücü hafif yaralanmıştı ve ilk tutanak oğlun adıyla düzenlenmişti.

Ertesi gün kavşak kamerasının kaydı geldiğinde sürücü koltuğundan babanın indiği açıkça görülüyordu. Oğula gerçeği hemen anlatmasını, babasının da ifadesinde durumu kabul etmesini önerdim. Oğul hakkında suç üstlenmeden, baba hakkında alkollü araç kullanma ve taksirle yaralamadan dava açıldı.

Mahkeme, babayı kurtarmak amacını kabul etti ama cezayı tamamen kaldırmadı; üstlenmenin kayıtla birkaç saat içinde anlaşıldığını ve gerçeğin erken söylendiğini gözeterek dörtte üç oranında indirim yaptı ve hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Baba ise ayrıca cezalandırıldı ve ehliyetine el konuldu. Bir gecelik iyi niyet, oğul için 5 yıllık bir denetim süresine dönüştü.

Yargıtay Kararları

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 12.02.2025 tarihli, 2022/201 E., 2025/66 K.

Sanık, savcıya verdiği ifadede yıllar önce cezaevinde aynı koğuşta kaldığı birini başkalarının azmettirmesiyle öldürdüğünü anlatmış, bu beyan gerçeğe aykırı çıkmış ve sanık iftira ile suç uydurmadan ayrı ayrı cezalandırılmıştı. Ceza Genel Kurulu, failin kendisini şüpheli olarak bildirdiği bu beyanın suç uydurma değil suç üstlenme olduğunu, ifadenin özünde tek bir fiil olduğunu ve bu fiille hem suç üstlenme hem zincirleme iftira oluştuğundan fikri içtima gereği yalnız daha ağır olan iftiradan ceza verilmesi gerektiğini belirterek hükümleri bozdu; takdiri indirimin tartışılmamasını da ayrı bozma sebebi yaptı.

… Suç üstlenme suçunda failin üstlendiği suçun gerçekte hiç işlenmemiş bir fiile ilişkin de olabileceği ve suç uydurma suçunda herhangi bir şahsın fail olarak gösterilmesi söz konusu değil iken suç üstlenme suçunda failin şüpheli olarak kendisini bildirmesi gerektiği hususları birlikte değerlendirildiğinde; … (…) isimli şahsı öldürdüğüne yönelik Cumhuriyet savcısına gerçeğe aykırı beyanda bulunan sanığın eyleminin TCK’nın 270/1. maddesinde düzenlenen suç üstlenme suçunu oluşturduğu kabul edilmelidir. …

↑ Metne dön

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 01.03.2023 tarihli, 2020/319 E., 2023/120 K.

Bir yolcu, uçaktan inerken kabin görevlisine “örgüt üyesiyim, uçağa bomba bıraktım” demiş, arama yapılmış ve uçak sonraki seferine 45 dakika gecikmeli kalkmıştı. Özel Daire eylemi suç üstlenme saymıştı. Ceza Genel Kurulu, beyanın yetkili makamlara doğrudan değil kabin görevlisine yapıldığını ve sanığın soruşturmada eylemi inkâr ettiğini belirterek suç üstlenmenin unsurlarının oluşmadığını, eylemin hava ulaşım aracının hareketini engelleme suçu olduğunu kabul etti. Suç üstlenme için gerçeğe aykırı beyanın yetkili makama yapılması gerekir.

… Sanığın silahlı örgüt üyesi olduğuna ve bahse konu uçağa bomba koyduğuna yönelik gerçeğe aykırı beyanını CMK’nın 158. maddesinde sayılan ve kendisine yapılan bildirim hakkında soruşturma başlatmakla ya da bu bildirimi soruşturma yapacak mercie iletmekle yükümlü olan yetkili makamlara doğrudan değil de … Hava Yollarında kabin memuru olarak çalışan tanık …’a bildirmesi ve tanıktan dolaylı olarak öğrenilmesi üzerine başlatılan soruşturma sırasında alınan savunmasında da atılı eylemi gerçekleştirmediğine yönelik beyanda bulunması nedeniyle suç üstlenme suçunun yasal unsurlarının oluşmadığı anlaşılmakta …

↑ Metne dön

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 17.12.2025 tarihli, 2024/21284 E., 2025/10891 K.

Ehliyetsiz bir sürücünün kullandığı araç motosiklete çarpmış, olay yerine gelen sanık sürücünün “ehliyeti olan biri kazayı üstüne alabilir mi” sözü üzerine yanındaki kişiye kendisini şoför olarak göstermesini söylemiş, o kişi de polise sürücünün kendisi olduğunu bildirmişti. Daha önce suç üstlenmeye azmettirmeden verilen hüküm, eylemin suçluyu kayırmaya azmettirme olduğu gerekçesiyle bozulmuş, yeniden yapılan yargılamada sanık bu suçtan cezalandırılmıştı. Yargıtay, sanığın ikrarı, arkadaşının anlatımı ve tutanaklar karşısında mahkûmiyeti ve ceza miktarını yerinde görerek hükmü onadı.

… olay yerine temyiz dışı sanık N.A ile sanığın birlikte geldikleri, temyiz dışı sanık Y.Y.’nin sanığa ehliyetinin olmadığını, ehliyeti olan biri kazayı üstüne alabilir mi dediği, bunun üzerine sanığın temyiz dışı sanık N.A’ya “sen şoför olarak kendini gösterebilir misin” diye söylediği ve temyiz dışı sanık N.A’nin da araç sürücüsü olarak kendisini göstermeyi kabul ettiği, olay yerine gelen kolluk görevlilerine araç sürücüsünün kendisi olduğunu söylediği ve bu suretle suçluyu kayırmaya azmettirme suçunu işlediği iddiasına ilişkin olarak …

↑ Metne dön

Suçu üstlenmekle suça gerçekten katılmış olmak farklıdır; başkasının işlediği suçtan ceza alır mıyım sorusunu iştirak kurallarıyla birlikte o yazımda cevapladım.

Başkasının suçundan ceza verilemeyeceğini anlatan ceza sorumluluğunun şahsiliği ilkesi için sözlüğe bakın.