Suç Uydurma Cezası: TCK 271, İftira Farkı ve HAGB

Suç Uydurma Cezası Ne Kadar? Benzer Suçlarla Tablo

Suç uydurmanın cezası 1 ay ile 3 yıl arasında hapistir; benzer görünen iftira, suç üstlenme ve yalan tanıklık ise farklı cezalara bağlanmıştır. Hangi suçla karşı karşıya olduğunuzu ihbarın içeriği belirler.

Kanun suçu iki ayrı davranışla tanımlar: işlenmemiş bir suçu ihbar etmek ve işlenmemiş bir suçun delillerini uydurmak.

TCK 271/1: (1) İşlenmediğini bildiği bir suçu, yetkili makamlara işlenmiş gibi ihbar eden ya da işlenmeyen bir suçun delil veya emarelerini soruşturma yapılmasını sağlayacak biçimde uyduran kimseye üç yıla kadar hapis cezası verilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Hangi Durumlar Suç Uydurma Sayılır?

Suç uydurma, işlenmediğini bildiğiniz bir suçu kolluğa veya savcılığa bildirmek ya da böyle bir suçun izlerini soruşturma açtıracak şekilde üretmektir. Belirleyici olan, ihbarı yapanın gerçeği bilmesidir.

Uygulamada en sık karşılaştığım örnekler şunlardır:

• Kaybedilen veya satılan telefon için “çalındı” ihbarı
• Harcanan ya da kaybedilen parayı aileden saklamak için “gasp edildim” demek
• Sigortadan para almak için aracı çalıntı göstermek
• Kendi yaptığı kart harcamasına bankada itiraz edip “kartım çalındı” diye şikâyette bulunmak
• Kendi aracını çizip “biri kasten anahtarla çizdi” diyerek fotoğraf sunmak (yalnız “biri çarpıp kaçtı” demek ise suç değil kaza ihbarıdır; sigortadan para istenmişse dolandırıcılık gündeme gelir)

Yanılmak suç değildir. Telefonunu bir kafede unutup çalındığını sanan, sonra telefonu bulan kişi suç uydurmuş olmaz; kanun “işlenmediğini bildiği” bir suçun ihbarını arar. Gerçekten işlenmiş bir suçu abartarak anlatmak da kural olarak suç uydurma değildir. Ancak çalınmayan eşyaları zarar listesine eklemek, sigortadan fazla para alınmışsa dolandırıcılık tartışmasına yol açabilir.

Suç Uydurma ile İftira Arasındaki Fark

İftirada belli bir kişi suçlanır; suç uydurmada ise ya fail hiç gösterilmez ya da “tanımadığım iki kişi” gibi belirsiz bir fail anlatılır. Ceza ve etkin pişmanlık imkânı bu farka göre değişir.

İftira TCK 267/1’de 1 ile 4 yıl hapisle cezalandırılır ve yalnız suçu değil, idari yaptırım gerektiren bir fiili yüklemeyi de kapsar. Suç uydurmada ise ihbar edilen şeyin bir suç olması gerekir. İhbarda kişiyi adıyla vermeseniz bile “komşumun oğlu” ya da “iş yerindeki kasiyer” gibi tanınabilir biçimde tarif ettiyseniz fiil iftiraya kayar.

İftiranın mağduru olduysanız izleyeceğiniz yolu iftira attılar ne yapabilirim yazısında adım adım anlattım. Mahkemede ya da soruşturmada gerçeğe aykırı tanıklık ise ayrı bir suçtur; ayrıntısı yalan tanıklık yazısında.

Başkasının Suçunu Üstlenmek: Suç Üstlenme

Başkasının işlediği suçu “ben yaptım” diyerek üstlenmek suç uydurma değil, TCK 270’teki suç üstlenmedir ve 2 yıla kadar hapis gerektirir. En sık örnek, çocuğunun karıştığı kazayı ya da olayı üstlenen ebeveyndir.

TCK 270/1: (1) Yetkili makamlara, gerçeğe aykırı olarak, suçu işlediğini veya suça katıldığını bildiren kimseye iki yıla kadar hapis cezası verilir. Bu suçun üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi cezadan kurtarmak amacıyla işlenmesi halinde; verilecek cezanın dörtte üçü indirilebileceği gibi tamamen de kaldırılabilir.

Kanun burada yakınlar için özel bir kapı açar. Üstsoy, altsoy, eş veya kardeşi kurtarmak için üstlenilmişse mahkeme cezayı dörtte üç oranında indirebilir, hatta hiç ceza vermeyebilir. Bu imkân arkadaş, nişanlı ya da kuzen için geçerli değildir. Üstlenme çoğu zaman kamera ve telefon kayıtlarıyla kısa sürede ortaya çıkar ve asıl fail yine yargılanır; bu yola girmeden önce mutlaka bir avukatla görüşün.

112’yi Asılsız Aramak Suç mu, Kabahat mi?

112’yi gereksiz yere meşgul etmek ve asılsız ihbarda bulunmak, Kabahatler Kanunu’nun 42/A maddesine göre idari para cezası gerektiren bir kabahattir. Cezayı vali verir.

Ekiplerin yerinde yaptığı tespitle asılsız olduğu anlaşılan ihbarda ceza, sadece hattı meşgul etmeye göre çok daha yüksektir ve bir yıl içinde tekrarında iki katına çıkar. Tutarlar her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellendiği için rakam vermiyorum; tebliğ edilen karardaki tutara bakın. İdari para cezasına tebliğden itibaren 15 gün içinde sulh ceza hâkimliğine itiraz edilir.

Asılsız çağrı işlenmemiş bir suçun ihbarı niteliğindeyse ve bir soruşturmanın başlamasına yol açtıysa iş kabahatle bitmez. Bir fiil hem suç hem kabahat oluşturuyorsa yalnız suçtan dolayı yaptırım uygulanır (Kabahatler Kanunu 15/3); bu durumda TCK 271’den dava açılır. “Okula bomba koydum” türünden aramalar ise suç uydurmadan çok tehdit suçunu gündeme getirir; tehdit alenen yapılmış ve halk arasında panik yaratmaya yönelikse TCK 213’e göre 2-4 yıl hapis gerekir.

Suç Uydurmada Ceza Nasıl Belirlenir?

Mahkeme cezayı 1 ay ile 3 yıl arasında belirler; ilk kez yargılanan ve ihbarı kısa sürede çürüyen kişilerde ceza çoğunlukla alt sınıra yakın çıkar. Soruşturmanın ne kadar emek harcattığı ve kimin zarar gördüğü cezayı yukarı çeker.

Sonuç ceza 2 yıl veya altındaysa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir; HAGB kararı adli sicil kaydında görünmez. Aynı sınırda erteleme de mümkündür (TCK 51/1). Hükmedilen ceza 1 yıl veya altındaysa kısa süreli hapis sayılır ve TCK 50/1’e göre adli para cezasına ya da başka seçenek yaptırıma çevrilebilir; ayrıntısı hapis cezası paraya çevrilir mi yazısında.

Üst sınır 3 yıl olduğu için bu suçta önödeme uygulanmaz, basit yargılama usulü de işletilmez (CMK 251/1). Suç şikâyete bağlı olmadığından uzlaştırma da yoktur; ihbarın zarar verdiği kişi “şikâyetçi değilim” dese de dava sürer. Kamu görevlileri için bir yıl veya daha fazla hapis mahkûmiyetinin sonuçlarını memuriyete engel suçlar yazısında topladım.

Yalan İhbardan Döndüm, Ceza Düşer mi?

Düşmez; TCK 271’de etkin pişmanlık düzenlenmemiştir ve iftira için öngörülen TCK 269 indirimleri bu suça uygulanmaz. Yine de gerçeği erken söylemek dosyanın sonucunu belirgin biçimde değiştirir.

Gerçeği erken açıklayan kişi için mahkeme çoğu zaman temel cezayı alt sınıra yakın belirler ve fiilden sonraki pişmanlığı takdiri indirim nedeni olarak dikkate alabilir (TCK 61, 62). Erteleme ve HAGB için aranan “tekrar suç işlemeyeceği kanaati” de bu davranışla kurulur. Yalanı sürdürmek ise dosyayı büyütür: sahte ekran görüntüsü üretmek, bir arkadaşı tanık olarak ayarlamak ya da şüphelinin eşkâlini belirginleştirmek yeni suçlamalar doğurur.

Sigorta, Banka ve Hesap İçin Yapılan Sahte İhbarlar

Sigortadan veya bankadan para almak için yapılan sahte ihbarlarda suç uydurmanın yanında nitelikli dolandırıcılık da gündeme gelir. Bu ikinci suçun cezası çok daha ağırdır.

Aracını çalıntı gösterip sigorta bedeli alan ya da almaya çalışan kişi, TCK 158/1-k’deki sigorta bedelini almak maksadıyla dolandırıcılıktan da yargılanır; bu suçta hapis cezasının alt sınırı 4 yıldır. Cezaların ayrıntısını nitelikli dolandırıcılık cezası yazısında anlattım. Kendi yaptığı harcamaya “kartım çalındı” diyerek itiraz edip bankadan iade alan kişi için de benzer bir tartışma açılır.

Son yıllarda en çok gördüğüm tablo, banka hesabını veya hattını para karşılığı başkasına kullandıran kişinin, hesaba haciz ya da soruşturma gelince “hesabım çalındı” diye ihbarda bulunmasıdır. Kayıtlar çoğu zaman bu ihbarı kısa sürede çürütür ve kişi hem dolandırıcılığa yardım hem suç uydurma suçlamasıyla karşılaşır. Bu durumda ne yapılacağını banka hesabımı kullandırdım yazısında ayrıca ele aldım.

Hakkınızda Suç Uydurma Soruşturması Açıldıysa

Savcılık önce ihbarın asılsız olduğunu kamera kayıtları, HTS ve konum verileri, banka hareketleri ve tanık beyanlarıyla tespit eder, ardından sizi şüpheli sıfatıyla ifadeye çağırır. Savunmanın merkezi, ihbar anında gerçeği bilip bilmediğinizdir.

İhbarı yaparken gerçekten bir suçun işlendiğine inandıysanız, bunu gösteren her şey önemlidir: kaybın yaşandığı ortam, o anki panik, size bilgi veren kişiler, sonradan gelen gelişmeler. Bildiğiniz hâlde ihbar ettiyseniz, inkâr yerine nedenini ve pişmanlığınızı ortaya koyan bir savunma çoğu zaman daha iyi sonuç verir. İfadeye gitmeden önce savcılık ifadeye çağırdı yazısındaki hazırlıkları yapın.

Yaşanmış Olaydan

Yirmili yaşlarında bir genç, ailesiyle birlikte bana geldiğinde hakkında suç uydurmadan iddianame düzenlenmişti. Babasının araç satışından kalan parayı bankadan çekmiş, bir kısmını arkadaşına borç vermiş, geri alamayınca ailesine ATM önünde iki kişinin parayı gasp ettiğini söylemişti. Annesiyle karakola gidip şikâyetçi olmuş, eşkâl bile vermişti.

Kamera görüntüleri o saatte ATM önünde kimsenin olmadığını, banka kayıtları da paranın bir kısmının aynı gün arkadaşının hesabına gönderildiğini gösterince genç ikinci ifadesinde gerçeği anlatmıştı. Verdiği eşkâlin kimseye uymaması ve kimsenin gözaltına alınmaması sayesinde dosya iftiraya dönmemişti. Duruşmada pişmanlığını, ailesine olan borcunu ödediğini ve sabıkasının olmadığını belgelerle ortaya koyduk.

Mahkeme cezayı alt sınıra yakın belirledi, takdiri indirim uyguladı ve hükmün açıklanmasını geri bıraktı. Genç beş yıllık denetim süresini temiz geçirirse dava düşecek. Gasp yalanı yerine baştan gerçeği söyleseydi ortada hiçbir dosya olmayacaktı; bu tür dosyalarda en pahalı karar, ilk yalanı sürdürmektir.