Basit Yargılama Usulü Nedir? İtiraz, İndirim ve HAGB

Hangi Suçlarda Basit Yargılama Uygulanır?

Basit yargılama, kanundaki cezanın üst sınırı iki yıl veya daha az hapis olan ya da adli para cezası gerektiren suçlarda uygulanabilir. Bakılan, sizin alacağınız ceza değil, suçun kanunda yazan üst sınırıdır. Usulü yalnız asliye ceza mahkemesi uygular; ağır ceza mahkemesindeki bir dosyada basit yargılama olmaz.

CMK 251/1: (1) Asliye ceza mahkemesince, iddianamenin kabulünden sonra adli para cezasını ve/veya üst sınırı iki yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlarda basit yargılama usulünün uygulanmasına karar verilebilir. 175 inci maddenin ikinci fıkrası uyarınca duruşma günü belirlendikten sonra basit yargılama usulü uygulanmaz.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Dosyalarda en sık gördüğüm örnekler basit kasten yaralama (TCK 86/2), hakaret (TCK 125/1), tehdidin temel hâli (TCK 106/1), konut dokunulmazlığının ihlali (TCK 116/1) ve taksirle yaralamadır (TCK 89/1). Buna karşılık hırsızlık (TCK 141/1) gibi yalnız hapis öngören ve üst sınırı üç yıl olan suçlar kapsamın dışında kalır. Mala zarar verme (TCK 151/1) gibi hapsin yanında seçimlik olarak adli para cezası da öngören, ama hapis üst sınırı iki yılı aşan suçlarda usulün uygulanıp uygulanamayacağı tartışmalıdır. Nitelikli bir hâl cezanın üst sınırını iki yılın üzerine çıkarıyorsa, o dosya da bu usulle görülemez.

Usul ancak iddianame kabul edildikten sonra ve mahkeme duruşma gününü belirlemeden önce seçilebilir. Duruşma günü verildiyse artık basit yargılamaya geçilmez; bu kural 2021’deki değişiklikle eklendi. Usulü uygulayıp uygulamamak mahkemenin takdirindedir; sizin ya da mağdurun rızası aranmaz.

Hangi durumlarda basit yargılama yapılmaz?

Suç kapsamda olsa bile kanun dört durumda bu usulü kapatır (CMK 251/7, 251/8):

• Sanık suç tarihinde 18 yaşından küçükse,
• sanıkta akıl hastalığı varsa,
• soruşturma veya kovuşturma izne ya da talebe bağlıysa (memurların görev suçlarında olduğu gibi),
• kapsamdaki suç, kapsam dışındaki başka bir suçla birlikte işlenmişse.

Sağır ve dilsiz sanıklar da eskiden bu listedeydi. Anayasa Mahkemesinin 2025’te Resmî Gazete’de yayımlanan iptal kararıyla bu istisna kaldırıldı; bu sanıklara artık basit yargılama uygulanabiliyor.

Uzlaştırmalık suçta önce ne olur?

Suç uzlaştırma kapsamındaysa ve bu yol daha önce denenmediyse mahkeme dosyayı önce uzlaştırma bürosuna gönderir (CMK 254/1). Uzlaşma sağlanır ve edim yerine getirilirse davanın düşmesine karar verilir; uzlaşma olmazsa yargılama, şartları varsa basit yargılamayla sürer. Hangi suçların bu kapsamda olduğunu uzlaştırmaya tabi suçlar listesinde bulabilirsiniz.

Tebligat Geldi: İki Hafta İçinde Ne Yapmalısınız?

Basit yargılamaya karar verilince iddianame size tebliğ edilir ve iki hafta içinde yazılı beyan ve savunmanızı bildirmeniz istenir. Tebligatta, duruşma yapılmadan hüküm verilebileceği de açıkça yazar (CMK 251/2). Aynı tebligat mağdura ve şikâyetçiye de gider; onlar da beyanlarını yazılı olarak verir.

Bu iki hafta, dosyadaki asıl savunma fırsatınızdır. Süre dolduktan sonra mahkeme savcının görüşünü almadan ve sizi dinlemeden karar verebilir; beraat, ceza verilmesine yer olmadığı, düşme veya mahkûmiyet dahil CMK 223’teki kararlardan birini kurar. Savunma vermezseniz mahkeme yalnız iddianameye ve soruşturma evrakına bakar. Tebligatın üzerindeki bilgileri nasıl okuyacağınızı mahkemeden tebligat geldiğinde başlıklı yazıda anlattım.

Yazılı savunmada neler olmalı?

Savunma dilekçesinde olayı kendi anlatımınızla, tarih ve yer vererek yazın. Suçlamayı kabul etmiyorsanız neden kabul etmediğinizi somut olgularla gösterin; lehinize olan tanıkların adını ve adresini, kamera kaydı, mesaj veya rapor gibi delilleri ekleyin ya da nereden getirtileceğini belirtin. Mahkeme gerekli belgeleri ilgili kurumlardan kendisi de isteyebilir, ama hangi belgenin önemli olduğunu ona sizin göstermeniz gerekir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasını istemiyorsanız bunu da savunmanızda yazılı olarak bildirmelisiniz. Bunun neden önemli olduğunu aşağıda, HAGB bölümünde anlatıyorum.

Dörtte Bir İndirim Nasıl Hesaplanır?

Mahkeme önce cezayı genel kurallara göre belirler, sonra bulduğu sonuç cezayı dörtte bir oranında indirir. Temel ceza, TCK 61’deki ölçütlere göre kanundaki alt ve üst sınır arasında tespit edilir; artırım ve indirimler bundan sonra uygulanır. Basit yargılamaya özgü indirim ise en sona, sonuç cezaya yapılır.

CMK 251/3: (3) Beyan ve savunma için verilen süre dolduktan sonra mahkemece duruşma yapılmaksızın ve Cumhuriyet savcısının görüşü alınmaksızın, Türk Ceza Kanununun 61 inci maddesi dikkate alınmak suretiyle, 223 üncü maddede belirtilen kararlardan birine hükmedilebilir. Mahkûmiyet kararı verildiği takdirde sonuç ceza dörtte bir oranında indirilir.

Örnekle anlatayım. Tehdidin temel hâli TCK 106/1’e göre altı aydan iki yıla kadar hapis gerektirir. Mahkeme temel cezayı 12 ay olarak belirler ve takdiri indirim uygularsa (TCK 62/1) ceza 10 aya iner; dörtte bir indirimle sonuç ceza 7 ay 15 gün olur. Bu süre bir yılın altında kaldığı için kısa süreli hapis cezası sayılır (TCK 49/2) ve şartları varsa adli para cezasına çevrilebilir.

İndirim, verilen cezanın türüne bakmaz; hapis cezasında da, doğrudan hükmedilen adli para cezasında da uygulanır. Hükümde indirimin hiç yapılmadığını ya da yanlış oranla yapıldığını görürseniz bunu itiraz dilekçenizde açıkça gösterin.

HAGB, Erteleme veya Paraya Çevirme Mümkün mü?

Evet, basit yargılamada da mahkeme kısa süreli hapsi seçenek yaptırıma çevirebilir, hapsi erteleyebilir ya da hükmün açıklanmasını geri bırakabilir (CMK 251/4). Suçun üst sınırı iki yılı aşmadığı ve sonuç cezadan dörtte bir indirildiği için çoğu dosyada ceza bu kurumların sınırı içinde kalır. Belirleyici olan, diğer şartları taşıyıp taşımadığınızdır.

HAGB için daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamanız ve varsa zararı tamamen gidermiş olmanız gerekir (CMK 231/6). Erteleme için kasıtlı bir suçtan üç aydan fazla hapis almamış olmanız aranır (TCK 51/1). Seçimlik cezalı suçlarda hâkim hapsi seçtiyse o hapis paraya çevrilemez (TCK 50/2). Bu üç sonucun sicil üzerindeki etkisi farklıdır; ayrıntıları hükmün açıklanmasının geri bırakılması, cezanın ertelenmesi ve hapsin paraya çevrilmesi yazılarında bulabilirsiniz.

Basit yargılamaya özgü bir kural daha var: mahkeme, sanık yazılı olarak karşı çıkmadıkça HAGB kararı verebilir. HAGB size beş yıllık bir denetim süresi getirir (CMK 231/8); bu sürede kasıtlı yeni bir suç işlerseniz geri bırakılan hüküm açıklanır. Suçsuz olduğunuzu düşünüyor ve beraat için duruşmalı yargılamayı göze alıyorsanız ya da küçük bir adli para cezasını beş yıllık denetime tercih ediyorsanız, HAGB’ye savunmanızda yazılı olarak karşı çıkabilirsiniz.

Karara İtiraz: Süre, Merci ve Duruşma

Basit yargılamayla verilen hükme, kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki hafta içinde itiraz edebilirsiniz (CMK 252/1, 268/1). Duruşma yapılmadığı için karar size tebliğ edilir ve süre tebliğden işlemeye başlar. İtiraz dilekçesi kararı veren mahkemeye verilir; süresinde itiraz edilmeyen hüküm kesinleşir. Hükmün içinde itirazın nasıl yapılacağı ve sonuçları yazılıdır (CMK 251/5).

İtiraz üzerine dosya, o yerde birden fazla asliye ceza mahkemesi varsa başka bir asliye ceza mahkemesine gönderilir ve orada duruşma açılarak genel hükümlere göre yargılama yapılır (CMK 252/2). Tek asliye ceza mahkemesi olan yerlerde dosyaya aynı mahkemedeki başka bir hâkim, o da yoksa adalet komisyonu başkanının görevlendirdiği hâkim bakar. İlk kararı veren hâkimin kendi kararını yeniden yargılamaması için getirilen bu düzenleme 2024’ten beri uygulanıyor.

İtirazdan sonra taraflar duruşmaya gelmese bile duruşma yapılır ve yokluklarında hüküm verilebilir; bu sonuç davetiyede yazılır. Duruşmadan önce itirazınızdan vazgeçerseniz duruşma yapılmaz ve itiraz edilmemiş sayılır; ilk karar kesinleşir. İtiraz sonunda verilen yeni hükme karşı genel kurallara göre istinaf yoluna başvurabilirsiniz (CMK 252/5).

İtirazınız yalnız yargılama gideri, vekâlet ücreti veya maddi bir hataya ilişkinse dosya duruşmaya gitmez; üst merci dosya üzerinden inceler (CMK 252/7). Süresi geçmiş bir itiraz da aynı şekilde yalnız süre yönünden incelenir (CMK 252/6). Süreyi kusurunuz olmadan kaçırdıysanız eski hâle getirme isteyebilirsiniz.

İtiraz edersem cezam artabilir mi?

Artabilir. İtiraz üzerine yargılama yapan mahkeme ilk hükümle bağlı değildir; daha ağır bir ceza da, beraat de verebilir. Kanun dörtte bir indirimi yalnız sanık dışındaki kişilerin itirazında korur:

CMK 252/3: (3) Mahkeme, ikinci fıkra uyarınca hüküm verirken, 251 inci madde kapsamında basit yargılama usulüne göre verilen hükümle bağlı değildir. Ancak, itirazın sanık dışındaki kişiler tarafından yapıldığı hâllerde 251 inci maddenin üçüncü fıkrası uyarınca indirim uygulanır.

Yani sizin itirazınız üzerine mahkûmiyet çıkarsa dörtte bir indirim uygulanmaz. İlk hükümde HAGB verilmişse, yeni yargılamada HAGB’nin yeniden verileceğinin de bir garantisi yoktur.

Mağdur veya savcı itiraz ederse ne olur?

Mağdur, şikâyetçi veya savcı itiraz ederse dosya yine duruşmalı yargılamaya geçer, ama mahkûmiyet çıkarsa dörtte bir indirim korunur. Kısacası indiriminizi sizin itirazınız riske atar, karşı tarafın itirazı atmaz. Birden fazla sanıklı dosyada itiraz üzerine verilen lehe karar, itiraz etmeyen diğer sanıklara da uygulanabilir (CMK 252/4).

Basit Yargılama Usulü Nedir, Seri Muhakemeden Farkı Ne?

İki usul de dosyayı hızlandırır, ama basit yargılamayı mahkeme kendisi seçer, seri muhakemeyi ise savcı teklif eder ve siz avukatınızın yanında kabul edersiniz. Seri muhakeme soruşturmanın sonunda, dava açılmadan uygulanır ve ceza yarı oranında indirilir; basit yargılama dava açıldıktan sonra gelir ve indirim dörtte birdir.

İtiraz Etmeli miyim? Karar Verirken Baktığım Noktalar

İtiraz kararını delilin gücü, verilen yaptırımın türü ve dörtte bir indirimi kaybetme riski belirler. Basit yargılamada sizden bir kabul beyanı beklenmez; asıl karar anı, hüküm tebliğ edildikten sonraki iki haftadır. Müvekkille şu soruları tek tek konuşurum:

• Mahkeme savunmadaki delilleri değerlendirmiş mi? Tanığınız dinlenmeden, kamera kaydınız getirtilmeden mahkûmiyet kurulduysa duruşmalı yargılama sonucu değiştirebilir.
• Karar HAGB içeriyor mu? HAGB adli sicilde görünmez; delil aleyhinize güçlüyse bu sonucu itirazla riske atmak çoğu zaman mantıklı değildir.
• Ceza ertelenmiş ya da paraya çevrilmiş bir hapis mi? Her ikisi de mahkûmiyettir ve sicile işlenir; beraat ihtimali varsa itiraz daha cazip hâle gelir.
• Memur musunuz ya da kamu görevine girmeyi mi düşünüyorsunuz? Bazı suçlardan mahkûmiyet, cezanın süresine bakılmaksızın memuriyete engel olabilir.
• Duruşmada ne değişecek? Yeni bir tanık, rapor veya kayıt yoksa aynı dosya duruşmada da aynı sonuca, üstelik indirimsiz, varabilir.

Pratikte en sık pişmanlığı, delilleri aleyhine güçlü bir dosyada HAGB’li kararı “temize çıkarım” diye itirazla açan sanıklarda görüyorum. Tersi de oluyor: savunmada gösterdiği tanık dinlenmeden mahkûm edilen ve itiraz üzerine açılan duruşmada beraat eden müvekkillerim de oldu. Kamu görevine etkisi için memuriyete engel suçlar yazısına bakabilirsiniz.

Basit Yargılama Kararı Adli Sicile İşler mi?

Kesinleşen mahkûmiyet adli sicile işlenir; HAGB kararı ise ayrı bir sisteme kaydedilir ve adli sicil kaydında görünmez (CMK 231/13). Ertelenen veya adli para cezasına çevrilen hapis de bir mahkûmiyettir ve sicil kaydında yer alır. Kararın basit yargılamayla verilmiş olması, sicil bakımından genel yargılamadaki bir karardan farklı sonuç doğurmaz.

Mahkeme dosya üzerinden beraat ya da ceza verilmesine yer olmadığı kararı da verebilir; bunlar mahkûmiyet değildir. Mahkûmiyet kaydının iş başvurusunda ve kamu görevine girişte ne zaman sorun çıkardığını adli sicil kaydının işe engel olup olmadığı yazısında ayrıntılı anlattım.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl bir müvekkil, bir otopark tartışmasında karşı tarafı ittiği ve yüzüne vurduğu iddiasıyla basit kasten yaralamadan yargılanıyordu. Uzlaştırma, karşı tarafın çok yüksek bir para istemesi yüzünden sonuçsuz kalmış ve dava açılmıştı. Mahkeme basit yargılamaya karar vermiş, iddianame “duruşma yapılmaksızın hüküm verilebilir” notuyla tebliğ edilmişti. Müvekkil bana tebligattan dokuz gün sonra geldi.

Kalan beş günde yazılı savunmayı hazırladık. Müvekkil önce kendisinin itildiğini söylüyordu; otoparkın kamera kaydı ise onun da vurduğunu açıkça gösteriyordu. Savunmada olayın karşı tarafın hakaretiyle başladığını, müvekkilin sabıkasız olduğunu ve raporda yaralanmanın basit tıbbi müdahaleyle giderilebilir olduğunu anlattık. Mahkeme cezayı alt sınırdan belirledi, haksız tahrik ve dörtte bir indirimini uyguladı ve hükmün açıklanmasını geri bıraktı.

Müvekkil “ben de itildim, itiraz edelim” diyordu. Kamera kaydı ortadayken duruşmada beraat ihtimalinin düşük olduğunu, itirazla dörtte bir indirimi kaybedebileceğini ve HAGB’nin yeniden verileceğinin garantisi olmadığını konuştuk; itiraz etmedik. Karar kesinleşti, müvekkil şimdi beş yıllık denetim süresini geçiriyor. Karşı tarafın hakareti için yaptığımız şikâyet ise ayrı bir dosyada sürüyor.