Kanun yolu

Bir karara karşı başvurabileceğiniz itiraz, istinaf ve temyiz gibi yolların tamamına kanun yolu denir. Hangi yolun açık olduğu, kararın türüne ve kesinleşip kesinleşmediğine göre değişir. Her kararda başvurulabilecek kanun yolu, süresi ve mercii yazılı olmalıdır (CMK 34/2).

Kanundaki yeri

CMK kanun yollarını iki gruba ayırır. Olağan kanun yolları karar kesinleşmeden kullanılır: hâkim kararlarına ve kanunun gösterdiği mahkeme kararlarına itiraz (CMK 267), ilk derece mahkemesi hükümlerine karşı bölge adliye mahkemesine istinaf (CMK 272) ve bölge adliye mahkemesi kararlarına karşı Yargıtay’a temyiz (CMK 286). Üçünde de süre iki haftadır (CMK 268/1, 273/1, 291/1). Olağanüstü kanun yolları ise kesinleşmiş kararlar içindir: Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının itirazı (CMK 308), kanun yararına bozma (CMK 309) ve yargılamanın yenilenmesi (CMK 311 ve devamı).

Uygulamada ne anlama gelir

Süre kaçırılırsa karar kesinleşir ve olağan yollar kapanır; bu yüzden kararın size ne zaman bildirildiğini not etmek ilk iştir. İtiraz süresi kararı öğrenmeden, istinaf süresi gerekçeli kararın tebliğinden başlar. Bazı hükümlere istinaf yolu kapalıdır; örneğin hapisten çevrilenler hariç 15.000 TL dahil adli para cezasına mahkûmiyet hükümleri istinaf edilemez (CMK 272/3-a). Temyiz de her karar için açık değildir; beş yıl veya daha az hapis cezasına ilişkin istinaf başvurusunun esastan reddi kararları temyiz edilemez (CMK 286/2-a). Ara kararlara itirazın nasıl yapıldığı ceza mahkemesi kararına itiraz yazısında; idari para cezaları ise ayrı bir kurala bağlıdır, bkz. idari para cezasına itiraz.

Örnek

Asliye ceza mahkemesi bir sanığa 1 yıl 6 ay hapis cezası verir ve kısa karar duruşmada okunur. Gerekçeli karar birkaç hafta sonra sanığa tebliğ edilir; sanık bu tebliğden itibaren iki hafta içinde istinafa başvurur. Bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddederse, ceza beş yılın altında olduğu için temyiz yolu kapalıdır ve karar kesinleşir.

Sık karıştırılan

Kanun yolu ile itiraz çoğu zaman aynı anlamda kullanılır, ama itiraz kanun yollarından yalnız biridir ve hükümlere değil, hâkim kararlarına ve kanunun izin verdiği ara kararlara karşı kullanılır. Hükme karşı başvurulacak olağan yol istinaf yoludur.

Sık sorulan sorular

İstinaf ile temyiz arasındaki fark nedir?

İstinafta bölge adliye mahkemesi dosyayı hem olay hem hukuk yönünden yeniden inceler; temyizde Yargıtay yalnız hukuka aykırılık olup olmadığını denetler (CMK 288). İstinaf ilk derece hükmüne, temyiz bölge adliye mahkemesi kararına karşı yapılır.

Kanun yolu süresini kaçırırsam ne olur?

Karar kesinleşir ve olağan kanun yolları kapanır. Süreyi elinizde olmayan bir sebeple kaçırdıysanız, engelin kalkmasından itibaren iki hafta içinde eski hâle getirme isteyebilirsiniz (CMK 41/1).

Kanun yoluna başvurursam cezam artabilir mi?

Kararı yalnız siz ya da lehinize başka biri üst mahkemeye taşıdıysa hayır; yeni ceza öncekinden ağır olamaz (CMK 283/1). Bu güvence aleyhe bozma yasağı olarak bilinir; savcı ya da katılan aleyhe başvurduysa uygulanmaz.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru bir kanun yolu mu?

Hayır, teknik olarak kanun yolu değildir. Kanun yolları tüketildikten sonra temel hak ihlali iddiasıyla yapılan ayrı bir başvurudur ve kararı kendiliğinden değiştirmez.