Aleyhe bozma yasağı

Mahkûm olan sanık, kararı istinafa ya da temyize götürürken “daha ağır bir ceza alır mıyım” diye çekinir. Kanun bu çekinceyi ortadan kaldırmak için bir güvence koymuştur: Kararı yalnız sanık ya da onun lehine başka biri üst mahkemeye taşımışsa, dosya geri döndüğünde verilecek yeni ceza ilk cezayı geçemez. Halk arasında ve kararlarda buna “kazanılmış hak” da denir.

Kanundaki yeri

İstinaf için kural CMK 283’te yer alır: Yalnız sanık lehine başvurulmuşsa, yeniden kurulan hüküm önceki hükümdeki cezadan ağır olamaz. Temyiz için aynı kural CMK 307/5’tedir; orada güvencenin, hükmü sanığın kendisi, sanık lehine savcı ya da sanık adına kanun yoluna başvurabilecek kişiler (eşi, yasal temsilcisi gibi) temyiz ettiğinde işlediği açıkça yazılır. Kanun yararına bozmada da benzer bir sınır vardır (CMK 309/4-b).

Uygulamada ne anlama gelir

Yasağın işleyip işlemediğini belirleyen şey, kararı kimin hangi yönden üst mahkemeye taşıdığıdır. Savcı sanık aleyhine ya da katılan (mağdur) cezanın azlığı gerekçesiyle başvurmuşsa yasak uygulanmaz; bu durumda yeni hüküm daha ağır olabilir. Yasak sanığı yalnız ceza miktarı bakımından korur; mahkeme yeni yargılamada suçun niteliğini farklı değerlendirebilir, ancak sonuç ceza yine öncekini aşamaz. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında ertelenen cezanın ertelemesiz verilmesi gibi sanığın durumunu ağırlaştıran sonuçlar da bu güvencenin kapsamında tartışılır; somut dosyada bu noktayı bir avukatla değerlendirmek gerekir. Bozma sonrası yargılamanın nasıl ilerlediğini bozma kararı maddesinde bulabilirsiniz.

Örnek

Sanık, kasten yaralamadan 1 yıl 3 ay hapis cezası alır ve kararı yalnız kendisi istinafa götürür. Bölge adliye mahkemesi, ilk derece mahkemesinin bir artırım sebebini gözden kaçırdığını fark eder ve duruşma açarak yeniden hüküm kurar. Cezanın daha yüksek olması gerektiği kanaatine varsa bile 1 yıl 3 ayın üzerinde bir ceza veremez. Aynı dosyada savcı da sanık aleyhine istinaf başvurusu yapmış olsaydı bu sınır olmayacaktı.

Sık karıştırılan

Aleyhe bozma yasağı, mahkûmiyetin hiç değişmeyeceği anlamına gelmez; mahkeme yeniden yargılamada beraat kararı da verebilir, aynı cezayı da. Yasak yalnız sanığın durumunun ağırlaştırılmasını engeller.

Sık sorulan sorular

Aleyhe bozma yasağı ile kesin hüküm arasındaki fark nedir?

Aleyhe bozma yasağı, dosya kanun yolunda devam ederken sanığa verilecek cezaya üst sınır koyar; kesin hüküm ise karar kesinleştikten sonra aynı fiil için yeniden yargılama yapılamamasıdır. Birincisi süren yargılamada, ikincisi bitmiş yargılamada sanığı korur.

Savcı da istinaf ettiyse aleyhe bozma yasağı uygulanır mı?

Hayır, savcı sanık aleyhine başvurmuşsa yasak uygulanmaz. Savcının başvurusu sanık lehineyse güvence devam eder.

Mağdur kararı temyiz ederse ceza artabilir mi?

Evet, artabilir. Katılan sıfatıyla davaya katılmış mağdur cezanın az olduğu gerekçesiyle başvurmuşsa, yasak yalnız sanık lehine başvurularda işlediği için yeni hüküm daha ağır olabilir.

Bozmadan sonra mahkeme aynı cezayı verebilir mi?

Evet. Yasak cezanın artırılmasını engeller; mahkeme aynı cezayı, daha az bir cezayı ya da beraati seçebilir.