Kısıtlama kararı

Şüphelinin avukatı normalde soruşturma dosyasını inceleyip belgelerin örneğini alabilir. Bazı ağır suçlarda ise delillerin karartılmasını önlemek için bu yetki sınırlanır; uygulamada buna “dosyada kısıtlama var” denir. Kısıtlama, avukatı soruşturmanın ilk aşamasında delillerin büyük kısmını görmeden savunma yapmak zorunda bırakır.

Kanundaki yeri

CMK 153/1 avukata soruşturmada dosyayı inceleme ve harçsız örnek alma hakkı tanır. CMK 153/2’ye göre bu yetki, soruşturmanın amacını tehlikeye düşürebilecekse, savcının istemi üzerine hâkim kararıyla kısıtlanabilir. Karar yalnız sayılan suçlarda verilebilir: kasten öldürme, cinsel saldırı (temel hâli hariç), çocukların cinsel istismarı, uyuşturucu ticareti, suç örgütü, devletin güvenliğine ve anayasal düzene karşı suçlar, casusluk, silah kaçakçılığı, Bankacılık Kanunu’ndaki zimmet ve kaçakçılık suçları. Şüphelinin ifade tutanağı, bilirkişi raporları ve şüphelinin hazır bulunmaya yetkili olduğu işlemlerin tutanakları kısıtlamanın dışındadır (CMK 153/3). İddianame mahkemece kabul edilince avukat dosyanın tamamını inceleyebilir (CMK 153/4).

Uygulamada ne anlama gelir

Gözaltındaki ya da tutuklanan şüphelinin avukatı, kısıtlama varsa hakkındaki delillerin çoğunu göremez; savunma büyük ölçüde ifade ve sorguda sorulan sorulardan yola çıkılarak yapılır. Kararı sulh ceza hâkimi verir; karara iki hafta içinde itiraz edilebilir (CMK 268/1). Kısıtlama, tutuklamaya itirazı da zorlaştırır; bu yüzden avukatın görebildiği belgelerin dikkatle incelenmesi gerekir. Kısıtlama yalnız dosyaya erişimi sınırlar; şüphelinin avukatla görüşme, ifadede avukat bulundurma ve susma haklarını etkilemez. Dosyaya erişimin genel kuralları soruşturma dosyasına erişim yazısında anlatılıyor.

Örnek

Uyuşturucu ticareti soruşturmasında gözaltına alınan bir şüphelinin avukatı, dosyayı incelemek için savcılığa başvurur. Dosyada kısıtlama kararı bulunduğu için avukata yalnız şüphelinin ifade tutanağı ve ele geçirilen maddeye ilişkin bilirkişi raporu verilir; dinleme kayıtları ve tanık beyanları gösterilmez. İddianame kabul edildiğinde avukat dosyanın tamamına erişir ve savunmayı bu belgelere göre hazırlar.