Ceza Mahkemesi Kararına İtiraz Nasıl Yapılır? Süre ve Merci

Hangi Karara İtiraz, Hangisine İstinaf Yapılır?

Hüküm dışında verilen ara kararlara itiraz, davayı bitiren mahkûmiyet ya da beraat hükmüne istinaf, bölge adliye mahkemesinin kararına temyiz yoluyla karşı çıkılır. Üçünün de süresi iki haftadır; fark, sürenin ne zaman başladığında, dilekçeyi kimin inceleyeceğinde ve incelemenin kapsamındadır.

Yolu yanlış seçmek hakkınızı kendiliğinden yok etmez. Kanun yolunun veya merciin belirlenmesinde yanılma, başvuranın haklarını ortadan kaldırmaz ve başvuruyu alan merci dosyayı derhâl doğru yere gönderir (CMK 264). Yine de bu kurala güvenip süreyi zorlamayın; yanlış adlandırılmış dilekçe, dosyanın birkaç gün boşa dolaşmasına yol açabilir.

Hükme karşı yolları ayrı yazılarda anlattım: istinaf başvurusunun süresi ve şekli ile Yargıtay’a temyiz için o yazılara bakabilirsiniz. Savcılık kararları da bu yazının konusu dışında kalır; takipsizlik kararına itiraz ve gözaltına karşı sulh ceza hâkimine başvuru kendi kurallarıyla işler. Trafik cezası gibi idari para cezaları da ceza mahkemesi kararı değildir; onlara karşı ayrı bir süreyle sulh ceza hâkimliğine başvurulur.

Ceza Mahkemesi Kararına İtiraz Hangi Kararlarda Mümkün?

Sulh ceza hâkiminin kararlarına kural olarak itiraz edilebilir; mahkemelerin kararlarına ise yalnız kanunun açıkça itiraz yolunu gösterdiği hâllerde itiraz edilir. Kural CMK 267/1’de tek cümleyle yazılıdır:

CMK 267/1: (1) Hâkim kararları ile kanunun gösterdiği hâllerde, mahkeme kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Kanunun itiraz yolunu açıkça gösterdiği ve uygulamada en sık karşılaştığım kararlar şunlardır:

• Tutuklama ve tutuklama isteminin reddi (CMK 101/5); tutukluluğun devamı ve tahliye talebinin reddi (CMK 104/2)
• Adli kontrol (tutuklamadan, imza veya yurt dışı yasağı gibi yükümlülüklerle serbest kalma) kararları (CMK 111/2)
• Görevsizlik ve yetkisizlik kararları (CMK 5/2, 18/3)
• Hâkimin reddi isteminin kabul edilmemesi (CMK 28/1)
• Eski hâle getirme isteminin reddi (CMK 42/2)
• Disiplin hapsi, yani sebepsiz yere tanıklıktan kaçınan tanığa verilen hapis (CMK 60/4)
• Gözlem altına alınma kararı (CMK 74/4) ve durma kararı (CMK 223/8)
• Basit yargılama ve seri muhakeme usulüyle kurulan hükümler (CMK 252/1, 250/14)

Sulh ceza hâkimliğinin soruşturma sırasında verdiği arama, el koyma, iletişimin denetlenmesi veya yakalama emri gibi kararlar da birer hâkim kararı olduğu için itiraza açıktır. Tutukluluk ve adli kontrol için izlenecek yolu, dilekçede nelerin işe yaradığıyla birlikte tutuklama kararına itiraz ve adli kontrole itiraz yazılarında ayrıntılı anlattım.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında (HAGB) tarih belirleyicidir. 1/6/2024 ve sonrasında verilen HAGB kararlarına karşı istinaf yoluna gidilir; bu tarihten önce verilenlere ise itiraz edilir (CMK 231/12). HAGB’nin şartlarını ve denetim süresini hükmün açıklanmasının geri bırakılması yazısında bulabilirsiniz.

Duruşmada verilen ara kararlara itiraz edilir mi?

Kanun ayrı bir itiraz yolu göstermediyse edilmez. Tanık dinletme talebinizin reddi veya yeni bilirkişi raporu alınmaması gibi ara kararlar, hükümden önce verilip hükme esas olan kararlar sayılır ve hükümle birlikte istinafta ileri sürülür (CMK 272/2). Bu yüzden duruşmada reddedilen her talebinizi tutanağa geçirtin; istinaf dilekçesinde dayanağınız o tutanak olur.

Basit yargılama ve seri muhakemede itiraz

Basit yargılamada verilen hükme itiraz edildiğinde dosya bir üst mahkemeye gitmez; aynı adliyedeki başka bir asliye ceza mahkemesine ya da başka bir hâkime gönderilir, duruşma açılır ve genel hükümlere göre yargılamaya devam edilir (CMK 252/2). Mahkeme bu yargılamada önceki hükümle bağlı değildir ve dörtte birlik indirimin korunacağı yalnız itirazın sanık dışındaki kişilerden geldiği hâller için yazılmıştır (CMK 252/3). İtiraz etmeden önce bu riski tartın. Seri muhakemede ise itiraz merci, hükmü yalnız usulün şartları yönünden inceler (CMK 250/14); bu usulü kabul etmeden önce bilmeniz gerekenleri seri muhakeme usulü yazısında topladım.

İtiraz Süresi Kaç Gün? İki Haftanın Hesabı

İtiraz süresi, kanunda ayrı bir süre yazılmadıkça kararı öğrendiğiniz günden itibaren iki haftadır; yüzünüze okunan kararda süre o gün başlar. Gerekçeli kararın yazılmasını veya tebliğ edilmesini beklemeniz gerekmez:

CMK 268/1: (1) Hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde 35 inci maddeye göre ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ile zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Tutanakla tespit edilen beyanı ve imzayı mahkeme başkanı veya hâkim onaylar. 263 üncü madde hükmü saklıdır.

Süre hafta olarak belirlendiği için, kararı öğrendiğiniz günün iki hafta sonraki aynı gününde mesai saati bitiminde dolar (CMK 39/2). Kararı salı günü duruşmada öğrendiyseniz son gün iki hafta sonraki salıdır. Son gün resmî tatile denk gelirse süre, tatilin ertesi günü biter (CMK 39/4).

Duruşmada bulunmadığınız kararlar size tebliğ edilir ve süre tebliğle başlar (CMK 35/2). Tutuklama, arama veya el koyma gibi koruma tedbirlerine ilişkin kararlar ise tebliğ zorunluluğunun dışındadır; bu kararlarda süre, kararı fiilen öğrendiğiniz günden işlemeye başlar. Tutuklu kişi itirazını cezaevi müdürüne beyanda bulunarak da yapabilir; müdürün tutanak düzenlemesiyle süre kesilmiş sayılır (CMK 263).

İtiraz Nereye Yapılır? Kararı Veren ve İnceleyen Merci

İtiraz dilekçesi her zaman kararı veren hâkime veya mahkemeye verilir; dosyayı inceleyecek merci ise CMK 268/3’te kararı verenin türüne göre ayrı ayrı belirlenmiştir. Aşağıdaki tablo bu dağılımı gösterir.

Dilekçeyi doğrudan üst mercie değil, kararı verene sunmanın bir nedeni var: hâkim itirazınızı yerinde bulursa kararını kendisi düzeltir, bulmazsa dosyayı en çok üç gün içinde inceleme merciine gönderir (CMK 268/2). Örneğin bir asliye ceza mahkemesinin duruşmada verdiği tutukluluğun devamı kararına itiraz ediyorsanız, dilekçenizi o asliye ceza mahkemesine verir ve “ağır ceza mahkemesine gönderilmek üzere” diye başlarsınız.

Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrol kararlarında merci asliye ceza mahkemesi hâkimidir. “Sonraki numaralı sulh ceza bakar” kuralı yalnız bu iki konu dışındaki sulh ceza kararları için geçerlidir; bu ayrımı internette dolaşan pek çok örnek dilekçe yanlış yazar.

İtiraz Dilekçesi Nasıl Yazılır, Avukatsız Olur mu?

Evet, itirazı avukatsız da yapabilirsiniz; CMK 268/1 dilekçe vermeyi ya da zabıt kâtibine sözlü beyanda bulunup bunu tutanağa geçirtmeyi yeterli sayar. Kanun yolu hakkı; savcıya, şüpheli ve sanığa, katılana ve suçtan zarar görüp katılma hakkı olanlara tanınmıştır (CMK 260/1).

Dilekçede şu bilgiler bulunmalıdır:

• Başlık: kararı veren mahkeme ve “itirazı incelemeye yetkili mercie gönderilmek üzere” ibaresi
• Dosya numarası, itiraz edenin adı ve sıfatı (sanık, katılan gibi)
• İtiraz edilen kararın tarihi ve kararı öğrendiğiniz tarih
• Kararın neden hatalı olduğunu gösteren somut gerekçeler ve varsa ekleri
• Açık talep: kararın kaldırılması, tahliye, adli kontrolün kaldırılması gibi
• Tarih ve imza

Kanun, itiraz dilekçesinde gerekçe gösterilmesini şart koşmaz; ama gerekçesiz bir itirazın kabul edilme şansı pratikte yok denecek kadar azdır. Dosyalarda en sık gördüğüm hata, “sanığın kaçma şüphesi yoktur” gibi her dosyaya yazılabilecek kalıp cümlelerdir. Sabit adres, iş yeri yazısı, sağlık raporu, henüz toplanmamış bir delil veya suç vasfındaki hata gibi dosyaya özgü olguları belgeleriyle yazın.

Dosyanızı e-Devlet şifresiyle UYAP Vatandaş Portal’dan görebilirsiniz, ama portaldan evrak göndermek için elektronik imza gerekir. E-imzanız yoksa dilekçeyi adliyeye elden verin ve üzerine kayıt tarihinin yazıldığından emin olun; süre tartışmasında elinizdeki en güçlü kanıt budur. Dosyanın sonraki adımlarını nasıl izleyeceğinizi ceza davasının takibi yazısında anlattım.

İtiraz Kararı Durdurur mu, Sonuç Ne Zaman Çıkar?

Hayır, itiraz kararın uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz; örneğin tutuklu kişi, itirazı incelenirken cezaevinde kalır (CMK 269/1). Kararı veren makam veya itirazı inceleyecek merci, kararın yerine getirilmesinin geri bırakılmasına karar verebilir (CMK 269/2). Gözlem altına alınma kararı ayrıktır; ona yapılan itiraz kararın uygulanmasını durdurur (CMK 74/4).

Merci, itirazı yazılı cevap için savcıya ve karşı tarafa bildirebilir ve gerekirse araştırma yaptırabilir (CMK 270/1). Tutuklama veya tahliye kararına yapılan itirazda savcıdan görüş alınırsa bu görüş size ya da avukatınıza bildirilir; üç gün içinde karşı görüş sunabilirsiniz (CMK 270/2). Karar kural olarak duruşma yapılmadan, dosya üzerinden verilir (CMK 271/1).

Kanun bir gün sayısı vermez, kararın mümkün olan en kısa sürede verilmesini ister (CMK 271/3). Uygulamada tutuklama ve adli kontrol itirazları genellikle birkaç gün içinde sonuçlanır; görevsizlik gibi tutuksuz işlerde süre uzayabilir. İtiraz yerinde görülürse merci yalnız kararı kaldırmakla kalmaz, konuyu kendisi karara bağlar; örneğin tutukluluğa itirazı kabul ederse tahliyeye de kendisi hükmeder (CMK 271/2).

İtiraz Reddedilirse Ne Yapılır?

İtiraz üzerine verilen karar kesindir ve aynı karara ikinci kez itiraz edilemez; tek istisna, merciin ilk defa kendisinin verdiği tutuklama kararıdır:

CMK 271/4: (4) Merciin, itiraz üzerine verdiği kararları kesindir; ancak ilk defa merci tarafından verilen tutuklama kararlarına karşı itiraz yoluna gidilebilir.

Kesinlik o karar içindir, dosyanın geleceği için değil. Tutuklu sanık soruşturmanın ve kovuşturmanın her aşamasında yeniden salıverilmesini isteyebilir (CMK 104/1); yeni bir delil, rapor ya da değişen bir durum çıktığında tahliye talebi yeniden değerlendirilir. Reddedilen ara kararlar, hükümle birlikte istinafta tekrar tartışılabilir.

Kanun yolları tükendikten sonra, tutukluluk gibi temel hakka dokunan konularda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru gündeme gelir. Bu başvurunun kendi süresi vardır ve itiraz kararının öğrenilmesiyle işlemeye başlayabilir; bu yüzden ret kararını aldığınız gün bu ihtimali de avukatınızla konuşun.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl bir annenin telefonuyla başladı: oğlu hırsızlık suçlamasıyla tutukluydu ve asliye ceza mahkemesi ilk duruşmada tutukluluğun devamına karar vermişti. Aile, internette bulduğu bir örnekle “istinaf dilekçesi” yazmış, ama henüz vermemişti. Dosyayı incelediğimde ortada bir hüküm olmadığını, yapılması gerekenin tutukluluğun devamı kararına itiraz olduğunu gördüm; duruşmanın üzerinden dokuz gün geçmişti.

İtiraz dilekçesini kararı veren asliye ceza mahkemesine, ağır ceza mahkemesine gönderilmek üzere aynı gün verdik. Kalıp cümle kullanmadık; müvekkilin sabit adresini, çalıştığı iş yerinden aldığımız yazıyı ve olay yerindeki kamera kaydının henüz incelenmediğini somut olarak yazdık. Asliye ceza mahkemesi kararını düzeltmedi, dosya ağır ceza mahkemesine gitti ve itiraz birkaç gün içinde reddedildi.

Bu karar kesindi, ama dosyayı kapatmadı. Kamera kaydı bilirkişiye gönderildi ve rapor, müvekkilin olay saatinde başka bir yerde göründüğünü ortaya koydu. Raporla birlikte yeni bir tahliye talebinde bulunduk; mahkeme müvekkili yurt dışına çıkış yasağı ve imza yükümlülüğüyle serbest bıraktı. Dava hâlâ sürüyor. Ders şu: itiraz reddedildiğinde dosya bitmez, yeni bir olgu çıktığı anda yeni talep hakkınız doğar.