Görevsizlik kararı

Her ceza davası her mahkemede görülmez. Hangi davaya asliye ceza, hangisine ağır ceza mahkemesi bakacağı kanunla belirlenir ve kural olarak suçun cezasına göre değişir. Dava yanlış mahkemede açıldıysa ya da yargılama sırasında suçun aslında başka bir mahkemenin görevine girdiği anlaşılırsa mahkeme davayı bitirmez, görevsizlik kararıyla dosyayı görevli mahkemeye gönderir. Yargılama orada kaldığı yerden değil, yeni mahkemenin yürüttüğü yargılamayla devam eder.

Kanundaki yeri

Mahkeme görevli olup olmadığını kovuşturmanın her aşamasında kendiliğinden inceleyebilir (CMK m. 4/1). İddianamenin kabulünden sonra işin kendi görevini aştığını ya da dışında kaldığını anlarsa dosyayı görevli mahkemeye gönderir (CMK m. 5/1). Adli yargı içindeki mahkemeler arasında verilen görevsizlik kararlarına itiraz edilebilir (CMK m. 5/2). Önemli bir sınır vardır: Duruşmada suçun niteliğinin değiştiği gerekçesiyle dosya daha alt dereceli bir mahkemeye gönderilemez (CMK m. 6/1). Mahkemeler arasında görev uyuşmazlığı çıkarsa görevli mahkemeyi ortak yüksek görevli mahkeme belirler (CMK m. 4/2).

Uygulamada ne anlama gelir

Görevsizlik çoğu zaman duruşmada ortaya çıkan yeni bir olgu ya da savcının mütalaasında suçun farklı nitelendirilmesiyle gündeme gelir; esas hakkındaki mütalaa bu yüzden görev bakımından da önemlidir. Asliye ceza mahkemesi suçun ağır cezalık olduğunu düşünürse dosyayı ağır cezaya gönderir. Tersi ise mümkün değildir: Ağır ceza mahkemesi suçun daha hafif bir suç olduğu kanısına varsa bile davaya kendisi bakmaya devam eder. Bu kural sanığın dosyasının mahkemeler arasında gidip gelmesini önler. İki mahkeme arasındaki farkı asliye ceza ile ağır ceza farkı yazısında bulabilirsiniz.

Örnek

Asliye ceza mahkemesinde hırsızlıktan yargılanan bir sanık hakkında, duruşmada dinlenen mağdur, sanığın malı alırken kendisini bıçakla tehdit ettiğini anlatır. Bu anlatım fiili yağma olarak nitelendirmeyi gündeme getirir ve yağma ağır ceza mahkemesinin görevine girer. Asliye ceza mahkemesi görevsizlik kararı verir ve dosyayı ağır ceza mahkemesine gönderir. Ağır ceza mahkemesi yargılama sonunda fiilin yağma değil hırsızlık olduğu kanısına varsa bile dosyayı geri gönderemez; hükmü kendisi kurar.

Sık karıştırılan

Görevsizlik, yetkisizlik kararı ile karıştırılır. Görevsizlik mahkemenin türüyle ilgilidir (asliye ceza mı, ağır ceza mı); yetkisizlik ise yerle ilgilidir (Ankara mı, İstanbul mu). Görevsizlik kararı bir beraat ya da mahkûmiyet de değildir; dava devam eder.

Sık sorulan sorular

Görevsizlik ile yetkisizlik kararı arasındaki fark nedir?

Görevsizlik kararında dava başka türde bir mahkemeye, yetkisizlik kararında ise aynı türde ama başka yerdeki bir mahkemeye gönderilir. Birincisi suçun ağırlığına, ikincisi suçun işlendiği yere bağlıdır.

Görevsizlik kararına itiraz edebilir miyim?

Evet. Kararı öğrenmeden itibaren iki hafta içinde kararı veren mahkemeye itiraz edebilirsiniz; asliye ceza mahkemesinin kararına itirazı ağır ceza mahkemesi inceler. İtiraz yolu için ceza mahkemesi kararına itiraz yazısına bakabilirsiniz.

Görevsizlik kararı verilince dava baştan mı başlar?

Kısmen evet. Görevli mahkeme dosyayı devralır ve kendi yargılamasını yapar; önceki deliller dosyada kalır, ancak mahkeme gerekli gördüğü işlemleri yeniden yapabilir.

Görevsizlik kararı tutukluluğu sona erdirir mi?

Hayır, kendiliğinden sona erdirmez. Tutukluluğun devamı ya da tahliye ayrı bir karar konusudur ve görevli mahkemece de incelenir.