Kaçak sanık

Kaçak kavramı yalnız bulunamayan kişi için değil, yargılamadan bilerek kaçan kişi için kullanılır. Yurt dışında yaşamak tek başına kaçak sayılmak demek değildir; belirleyici olan, kişinin soruşturma ya da davayı sonuçsuz bırakmak amacıyla ulaşılamaz hâle gelmesidir. Kaçak sayılmanın mallara el konulmasından zamanaşımına kadar ağır sonuçları vardır.

Kanundaki yeri

Tanım CMK 247/1’dedir. Hırsızlık, dolandırıcılık, uyuşturucu ticareti, zimmet ve rüşvet gibi CMK 248/2’de sayılan suçlarda, tebligata uymayan ve zorla getirilemeyen kişiye yapılan çağrı bir gazetede ve bilinen konutunun kapısında ilan edilir; bunun tutanağa bağlanmasından itibaren on beş gün içinde başvurmazsa kaçak olduğuna karar verilir (CMK 247/2). Kaçak hakkında dava yürüyebilir, ama sorgusu daha önce yapılmamışsa mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilemez. 7589 sayılı Kanun’la yeniden yazılan CMK 247/3, güvenlik tedbirine hükmedilen kaçak sanığa yargılamanın yenilenmesini isteme yolunu da açtı. Duruşmada müdafii yoksa mahkeme barodan avukat ister (CMK 247/4).

Uygulamada ne anlama gelir

Kaçaklık kararıyla savcının istemi üzerine Türkiye’deki mal, hak ve alacaklarınıza el konulabilir ve idaresi için kayyım atanabilir (CMK 248/1); yokluğunuzda tutuklama kararı da verilebilir (CMK 248/5). Kaçaklık kararı kaldırılıncaya kadar dava zamanaşımı durur (TCK 67/1); “yeterince beklersem dosya düşer” hesabı bu yüzden tutmaz. Yakalandığınızda ya da kendiliğinizden teslim olduğunuzda el koyma kaldırılır (CMK 248/4); bu kararlara itiraz da edilebilir (CMK 248/8). Yurt dışında yaşayanların seçenekleri yurt dışındayken Türkiye’deki ceza davası yazısında, son değişiklik 12. Yargı Paketi’nin getirdikleri yazısında anlatılıyor.

Örnek

Hakkında nitelikli dolandırıcılık davası açılan bir kişi, tebligatlardan kaçmak için yurt dışına yerleşir. Zorla getirme kararı da sonuç vermeyince çağrı gazetede ve eski adresinin kapısında ilan edilir; on beş gün içinde başvurmadığı için kaçak olduğuna karar verilir. Türkiye’deki dairesine el konulur ve dava zamanaşımı durur. Kişi yıllar sonra dönüp teslim olduğunda el koyma kalkar, sorgusu yapılır ve yargılama kaldığı yerden devam eder.

Sık sorulan sorular

Kaçak sanık ile gaip sanık arasındaki fark nedir?

Gaip, bulunduğu yer bilinmeyen ya da yurt dışında olup mahkeme önüne getirilemeyen sanıktır; kaçmak amacı aranmaz ve hakkında duruşma açılmaz, yalnız deliller toplanır (CMK 244). Kaçakta ise yargılamadan kaçma amacı vardır ve dava yürüyebilir; yokluğunda yargılama maddesi de bu farkı anlatır.

Kaçak sanık hakkında beraat kararı verilebilir mi?

Evet. Sorgunun yapılmamış olması yalnız mahkûmiyet ve ceza verilmesine yer olmadığı kararını engeller (CMK 247/3); deliller yetersizse mahkeme beraat kararı verebilir.

Kaçak sanık tutuklanmadan Türkiye’ye dönebilir mi?

Bazı durumlarda evet. Mahkeme, duruşmaya gelmesi hâlinde tutuklanmayacağına dair koşullu bir güvence belgesi verebilir (CMK 246/1, 248/7); belge, hapis cezasına mahkûmiyet, kaçma hazırlığı ya da koşullara uyulmaması hâlinde hükmünü kaybeder (CMK 246/2).

Kaçak sayılmak ceza zamanaşımını da durdurur mu?

Kanun açıkça dava zamanaşımının duracağını söyler (TCK 67/1). Hüküm kesinleştikten sonra işleyen ceza zamanaşımı ise ayrı kurallara bağlıdır; dosyanızın hangi aşamada olduğunu bir avukatla netleştirmeniz gerekir.