Yetkisizlik kararı

Ceza dosyasında “görev” hangi tür mahkemenin bakacağını, “yetki” ise hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler. Yetkisizlik kararı, dosyanın coğrafi olarak yanlış yerde olduğu sonucuna varıldığında verilir ve dosya yetkili yere gönderilir. Karar davayı bitirmez; ne beraat ne mahkûmiyet anlamına gelir.

Kanundaki yeri

Kural olarak yetkili mahkeme, suçun işlendiği yer mahkemesidir (CMK 12/1). Teşebbüste son icra hareketinin yapıldığı, zincirleme suçta son suçun işlendiği yer esas alınır; bilişim sistemleri, banka veya kredi kartları araç olarak kullanılarak işlenen suçlarda mağdurun yerleşim yeri mahkemesi de yetkilidir (CMK 12/2, 12/6). Suç yeri belli değilse şüphelinin yakalandığı ya da yerleşim yeri mahkemesine bakılır (CMK 13). Sanık yetkisizlik itirazını ilk derece mahkemesinde sorgusundan önce bildirmelidir; bu aşamadan sonra mahkeme de kendiliğinden yetkisizlik kararı veremez (CMK 18/1-2). Yetkisizlik kararlarına itiraz edilebilir (CMK 18/3). İki mahkeme de kendini yetkili ya da yetkisiz görürse yetkili yeri ortak yüksek görevli mahkeme belirler (CMK 17).

Uygulamada ne anlama gelir

En sık soruşturma aşamasında karşınıza çıkar: şikâyetinizi oturduğunuz şehirde yaparsınız, savcılık olayın başka bir ilde gerçekleştiğini tespit eder, yetkisizlik kararı verir ve dosyayı oradaki başsavcılığa gönderir. Bu, şikâyetinizin reddedildiği anlamına gelmez; soruşturma yetkili yerde devam eder ve ifadeniz gerekirse bulunduğunuz yerde talimatla alınabilir. İnternet ve kart dolandırıcılığı dosyalarında mağdurun yerleşim yeri de yetkili olduğu için dosya çoğu zaman mağdurun bulunduğu yerde kalır. Yetkisiz mahkemenin yaptığı işlemler sırf bu nedenle geçersiz sayılmaz (CMK 20). Kovuşturmada verilen yetkisizlik kararına iki hafta içinde itiraz edilebilir; nasıl yapılacağı ceza mahkemesi kararına itiraz yazısında anlatılıyor.

Örnek

İzmir’de oturan bir kişi, İstanbul’daki bir alışveriş merkezinde yaşadığı kavga nedeniyle İzmir’de savcılığa şikâyette bulunur. Savcılık şikâyetçinin ifadesini alır, darp raporunu dosyaya koyar ve olayın İstanbul’da gerçekleştiği gerekçesiyle yetkisizlik kararı vererek dosyayı İstanbul’daki yetkili başsavcılığa gönderir. Soruşturma orada sürer; şikâyetçinin yeniden dilekçe vermesi gerekmez.

Sık karıştırılan

Yetkisizlik kararı, görevsizlik kararı ile karıştırılır. Görevsizlikte sorun mahkemenin türüdür: örneğin asliye ceza mahkemesi, suçun ağır ceza mahkemesinin görevine girdiğini görüp dosyayı oraya gönderir (CMK 5). Yetkisizlikte ise mahkemenin türü doğrudur, yeri yanlıştır.