Gönüllü vazgeçme

Suça teşebbüs kural olarak cezalandırılır: kişi suça başlamış ama elinde olmayan bir nedenle tamamlayamamışsa indirimli ceza alır. Gönüllü vazgeçmede ise suç, failin kendi kararıyla yarım kalır. Kanun bu dönüşü ödüllendirir ve kişiye teşebbüsten ceza verilmez.

Kanundaki yeri

TCK 36 iki durumu düzenler. Birincisinde fail icra hareketlerini tamamlamadan kendiliğinden bırakır. İkincisinde hareketler bitmiştir, ama fail kendi çabasıyla suçun tamamlanmasını veya neticenin gerçekleşmesini önler; örneğin yaraladığı kişiyi hemen hastaneye yetiştirir. Her iki durumda da teşebbüsten ceza verilmez. Ancak o ana kadar yapılan kısım tek başına bir suç oluşturuyorsa kişi yalnız o suçtan cezalandırılır. İştirak hâlinde işlenen suçlarda kural TCK 41’de ayrıca düzenlenmiştir.

Uygulamada ne anlama gelir

Bütün mesele vazgeçmenin “gönüllü” olup olmadığıdır. Kişi suçu tamamlayabilecekken kendi iç kararıyla bıraktıysa gönüllü vazgeçme vardır. Polisin gelmesi, alarmın çalması, kapının açılmaması gibi dış bir engel yüzünden durduysa vazgeçme gönüllü sayılmaz ve teşebbüs hükümleri uygulanır. Teşebbüste cezanın nasıl indirildiği suça teşebbüste ceza indirimi yazısında anlatılıyor.

Bu ayrım en çok ağır dosyalarda önem kazanır. Saldırıyı kendiliğinden bırakıp yardım çağıran kişi ile ancak araya girilince duran kişi arasındaki fark, kasten öldürmeye teşebbüs ile yalnız yaralama arasındaki fark kadar büyük olabilir.

Örnek

Bir kişi gece bir dükkânın kepengini levyeyle zorlamaya başlar, sonra kimse görmeden kendi isteğiyle bırakıp uzaklaşır. Hırsızlığa teşebbüsten ceza almaz. Ancak kepenk hasar gördüyse bu kısım mala zarar verme suçunu oluşturur ve dükkân sahibi şikâyet ederse bu suçtan yargılanır. Aynı kişi bir bekçinin yaklaştığını görüp kaçsaydı vazgeçme gönüllü sayılmayacaktı.

Sık karıştırılan

Etkin pişmanlık gönüllü vazgeçmeyle karıştırılır. Etkin pişmanlık suç tamamlandıktan sonra gösterilir, örneğin zararın giderilmesiyle; çoğu suçta yalnız cezada indirim sağlar. Gönüllü vazgeçme ise suç tamamlanmadan önce gerçekleşir ve teşebbüsten hiç ceza verilmemesini sağlar.

Sık sorulan sorular

Gönüllü vazgeçme ile suça teşebbüs arasındaki fark nedir?

Fark, suçun neden yarım kaldığıdır. Teşebbüste fail elinde olmayan bir nedenle duramaz hâle gelir ve indirimli ceza alır; gönüllü vazgeçmede ise kendi isteğiyle durur ve teşebbüsten ceza almaz.

Mağdur yalvardığı için vazgeçmek gönüllü sayılır mı?

Çoğu durumda sayılır, çünkü karar yine failin kendi iç dünyasında verilmiştir. Ancak bu nokta olayın koşullarına göre tartışmalıdır; mağdurun direnişi suçu fiilen imkânsız hâle getirdiyse vazgeçme gönüllü kabul edilmeyebilir.

Suç ortaklarından biri vazgeçerse diğerleri de yararlanır mı?

Hayır. İştirak hâlinde yalnız gönüllü vazgeçen ortak bu hükümden yararlanır (TCK 41/1). Rollerin cezaya etkisi suça ortak olmanın cezası yazısında anlatılıyor.

Hazırlık aşamasında vazgeçmek de gönüllü vazgeçme midir?

Buna gerek kalmaz. Hazırlık hareketleri kural olarak cezalandırılmaz; teşebbüs ancak suçun icrasına başlanınca söz konusu olur. Hazırlığın kendisi ayrı bir suç oluşturuyorsa, örneğin ruhsatsız silah edinmek gibi, o suçtan sorumluluk devam eder.