Güvenlik tedbiri

Ceza, kusurun karşılığıdır; güvenlik tedbiri ise kişinin ya da eşyanın taşıdığı tehlikeye karşı toplumu korumayı amaçlar. Bu nedenle kusur yeteneği bulunmayan akıl hastasına veya küçük çocuğa ceza verilemezken güvenlik tedbiri uygulanabilir. Bazı tedbirler mahkûmiyetin kendiliğinden doğan sonucudur, bazıları için mahkemenin ayrıca karar vermesi gerekir.

Kanundaki yeri

Tedbirler TCK 53 ile 60. maddeler arasında sayılır. Kasıtlı bir suçtan hapis cezası alan kişi, kanuni sonuç olarak kamu görevi, seçme ve seçilme, velayet ve şirket yöneticiliği gibi haklardan yoksun kalır (TCK 53); bu hak yoksunluğu kural olarak cezanın infazı tamamlanana kadar sürer. Suçta kullanılan veya suçtan elde edilen eşya ile kazançların müsaderesi (TCK 54, 55), çocuklara özgü tedbirler (TCK 56), akıl hastaları ve bağımlılar için koruma ve tedavi (TCK 57), mükerrirlere özgü infaz rejimi (TCK 58/6) ve tüzel kişiler hakkında izin iptali (TCK 60) diğer güvenlik tedbirleridir.

Uygulamada ne anlama gelir

Dosyalarda en sık karşılaşılan tedbir müsaderedir: ruhsatsız silah, uyuşturucu madde, suçta kullanılan araç ve suçtan elde edilen para hükümle birlikte devlete geçer. Müsadere, işlenen suça göre ağır ve hakkaniyete aykırı sonuç doğuracaksa mahkeme buna karar vermeyebilir (TCK 54/3). Hak yoksunluğu ise ertelenen kısa süreli hapis cezalarında ve fiili 18 yaşından önce işleyenlerde uygulanmaz (TCK 53/4).

Akıl hastası hakkında verilen tedbirde süre önceden belli değildir. Kişi, kurumun sağlık kurulu raporunda tehlikeliliğin ortadan kalktığı veya önemli ölçüde azaldığı belirtilince infaz hâkimi kararıyla serbest bırakılabilir (TCK 57/2). Çocuklar için uygulanan tedbirler çocuklara özgü güvenlik tedbirleri yazısında ayrıca anlatılıyor.

Örnek

Ruhsatsız tabancasıyla havaya ateş eden bir kişi 8 ay hapis cezası alır ve cezası ertelenir. Kısa süreli hapis cezası ertelendiği için hak yoksunluğu uygulanmaz; kişi oy kullanabilir, şirket yöneticiliğini sürdürebilir. Buna karşılık bulundurulması suç olan tabanca ceza ertelense de müsadere edilir ve sahibine iade edilmez.

Sık karıştırılan

Koruma tedbiri ile güvenlik tedbiri farklıdır. Gözaltı, tutuklama, arama ve el koyma gibi koruma tedbirleri soruşturma ve kovuşturma sırasında geçici olarak uygulanır; güvenlik tedbiri ise hükümle birlikte verilir. Hükümlünün cezaevinde ağır hastalanması da güvenlik tedbiri değil, infazın ertelenmesi konusudur; bunun için hasta hükümlünün tahliyesi yazısına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Müsadere ile el koyma arasındaki fark nedir?

El koyma, dosya sürerken eşyanın geçici olarak alıkonulmasıdır; dava sonunda eşya iade edilebilir. Müsadere ise hükümle verilen kesin bir tedbirdir ve eşyanın mülkiyeti devlete geçer.

Suçta kullanılan araç müsadere edilir mi?

Edilebilir, ama her zaman değil. Araç iyiniyetli bir üçüncü kişiye aitse müsadere edilmez; müsadere işlenen suça göre orantısız bir sonuç doğuracaksa mahkeme buna karar vermeyebilir (TCK 54/1, 54/3).

Hak yoksunluğu ne zaman sona erer?

Kural olarak hapis cezasının infazı tamamlanınca sona erer (TCK 53/2). Hak ve yetkinin kötüye kullanılmasıyla işlenen suçlarda ise mahkeme, infazdan sonra da sürecek ayrı bir yasak koyar (TCK 53/5).

Akıl hastası hakkında verilen tedbir en fazla ne kadar sürer?

Kanunda üst sınır yoktur; tedbir, tehlikelilik ortadan kalkana veya önemli ölçüde azalana kadar sürer. Ağır suçlarda ise kurumda kalınacak süre için asgari sınırlar öngörülmüştür (TCK 57/2).