İnfaz Hesaplama Nasıl Yapılır: Kaç Yıl Yatılır?

Tahliye Tarihini Bulmak İçin Önce Hangi Üç Bilgiye İhtiyacınız Var

İlk bilgi, kesinleşmiş hükümdeki ceza miktarıdır. Burada dikkat edilecek şey, mahkemenin ilk söylediği rakam değil, istinaf ve temyiz sonrası kesinleşen son rakamdır. Birden fazla dosya varsa hepsinin toplamı alınır; buna içtima (cezaların toplanarak tek infaz defterine kaydedilmesi) denir. Tek bir dosyaya bakıp hesap yapan aileler çoğu zaman yanılır.

İkinci bilgi, suçun hangi kategoride olduğudur. Kanun, koşullu salıverilme için tek bir oran öngörmez; suçun türüne göre oran değişir. Uyuşturucu ticareti, kasten öldürme, cinsel suçlar ve terör suçlarında oran, sıradan bir hırsızlık dosyasındakinden yüksektir. Bu yüzden “arkadaşımın kardeşi şu kadar yattı” karşılaştırması neredeyse hiç tutmaz.

Üçüncü bilgi ise geçmiş özgürlük kısıtlamalarının dökümüdür. Gözaltına alındığı gün, tutuklandığı tarih, tahliye tarihi, varsa elektronik kelepçeyle ev hapsinde geçen dönem. Bunları gün gün yazın. Müddetnameyi kontrol ederken en çok işinize yarayacak liste budur.

Cezanın Ne Kadarı Kurumda Geçer: Koşullu Salıverilme Oranı

Koşullu salıverilme, cezanın kanunda belirlenen bölümünü çektikten sonra, kalan süreyi denetim altında dışarıda geçirme imkânıdır. Hesabın omurgası budur. Savcılık önce toplam cezaya suç tipine ait oranı uygular ve “koşullu salıverilme tarihi”ni bulur. Bu tarih, cezanın bittiği tarih değildir; kurumda geçmesi gereken asgari sürenin sonudur.

Oran, işlenen suça ve hükümlünün durumuna göre farklılaşır. Mükerrir (daha önce mahkûm olup yeniden suç işleyen) hükümlülerde oran yükselir. Çocuk hükümlülerde, ağır hastalarda ve belirli yaş gruplarında ise infaz rejimi ayrı düzenlenmiştir. Bir de suç tarihi meselesi vardır: infaz kuralları yıllar içinde değiştiği için, suçun işlendiği tarihte yürürlükte olan hangi düzenlemenin uygulanacağı sonucu doğrudan etkiler.

Denetimli Serbestlik Kapıyı Ne Kadar Erken Açar

Koşullu salıverilme tarihine belirli bir süre kala, hükümlü cezasının son bölümünü kurum dışında geçirebilir. Uygulamada aileleri en çok şaşırtan kısım budur; çünkü fiilî tahliye, koşullu salıverilme tarihinden önce gerçekleşir. Denetimli serbestlik döneminde kişi serbest gezmez: imza yükümlülüğü, belirli programlara katılma, bazen elektronik kelepçe gibi tedbirlerle denetlenir.

Bu aşamaya geçebilmek için kurumda “iyi halli” sayılmak gerekir. Kararı idare ve gözlem kurulu verir, ardından infaz hâkimliği onaylar. Yükümlülüklere uyulmazsa dosya geri döner ve kalan süre kurumda infaz edilir. Yani denetimli serbestlik bir af değil, cezanın devam eden bir infaz biçimidir.

Süreler suç tipine ve hükümlünün durumuna göre değiştiği için, size verilen bir tarihi kendi başınıza kabul etmeden önce müddetnamedeki dayanağı okuyun. Ben dosya incelerken önce bu belgenin hangi orana göre düzenlendiğine bakarım.

Gözaltı ve Tutuklulukta Geçen Günler Cezadan Nasıl Düşülür

Yargılama sürerken özgürlüğünüz kısıtlandıysa, o günler cezanızdan düşülür. Buna mahsup denir ve kanun bunu mahkemenin takdirine bırakmaz, zorunlu tutar.

TCK 63/1: (1) Hüküm kesinleşmeden önce gerçekleşen ve şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün haller nedeniyle geçirilmiş süreler, hükmolunan hapis cezasından indirilir. Adlî para cezasına hükmedilmesi durumunda, bir gün beşyüz Türk Lirası sayılmak üzere, bu cezadan indirim yapılır.

Maddenin kapsamı sandığınızdan geniştir. Yalnız tutukluluk değil, “şahsi hürriyeti sınırlama sonucunu doğuran bütün haller” sayılır. Gözaltında geçen günler, yakalama sonrası nezarette geçirilen süre, koşulları varsa konutu terk etmeme şeklindeki adli kontrol tedbiriyle geçen dönem bu kapsamda değerlendirilir. Adli para cezasına hükmedilmişse, mahsup gün üzerinden hesaplanarak para cezasından indirilir.

İyi Hal Değerlendirmesi Hesabı Nasıl Bozar

Müddetnamedeki tarih taş gibi sabit değildir. Cezaevindeki davranış, hesabın sonunu öne de alır, geriye de atar. İdare ve gözlem kurulu belirli aralıklarla değerlendirme yapar; hükümlünün çalışması, eğitim faaliyetlerine katılması, disiplin durumu bu değerlendirmeye girer.

Disiplin cezası aldıysa ve bu ceza kaldırılmamışsa, iyi hal değerlendirmesi olumsuz sonuçlanabilir. Bunun pratik karşılığı şudur: denetimli serbestliğe ayrılma reddedilir, koşullu salıverilme ertelenir, açık cezaevine geçiş gecikir. Disiplin cezasının belirli bir süre geçtikten sonra kaldırılmasını talep etmek mümkündür ve bu talep infaz hesabı açısından ciddi fark yaratır.

Ailelere hep şunu söylüyorum: cezaevindeki her disiplin tutanağının bir kopyasını isteyin ve avukata iletin. İtiraz süreleri kısadır, sonradan telafisi zordur.

Uyuşturucu, Kasten Öldürme ve Tekerrür Dosyalarında Hesap Neden Farklı Çıkar

Kanun koyucu bazı suçları infaz rejimi bakımından ayrı tutmuştur. Uyuşturucu madde ticareti, kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, terör ve örgüt suçları bu grubun içindedir. Bu dosyalarda hem koşullu salıverilme oranı yüksektir hem de denetimli serbestlik imkânı daralır ya da tamamen kapanır. Aynı miktarda ceza almış iki kişinin cezaevinde çok farklı süreler geçirmesinin sebebi budur.

Tekerrür ayrı bir başlıktır. Önceki mahkûmiyetin ardından yeniden suç işleyen kişi hakkında mükerrirlere özgü infaz rejimi uygulanır. Bu rejimde oran artar ve koşullu salıverilme sonrası denetim süresi uzar. Üstelik tekerrür hükmü karara yazılmamış olsa bile, koşulları varsa infaz aşamasında gündeme gelebilir.

Bir de örgüt kapsamında işlenen suçlar için ayrı düzenlemeler vardır. Dosyanızda örgüt nitelemesi varsa, sıradan bir hesap tablosuna bakarak tahliye tarihi çıkarmaya çalışmayın. Sonuç neredeyse kesinlikle yanlış olur.

Müddetnameyi Nasıl İstersiniz ve Yanlış Hesaba Nasıl İtiraz Edersiniz

Müddetnameyi Cumhuriyet savcılığının infaz bürosu düzenler ve bir örneği hükümlüye tebliğ edilir. Hükümlü, bulunduğu ceza infaz kurumunun kalemine dilekçe vererek belgenin bir suretini isteyebilir. Avukatınız varsa vekâletnameyle doğrudan infaz bürosundan alabilir. Belgeyi elinize aldığınızda şu üç satıra bakın: cezanın toplam miktarı, uygulanan koşullu salıverilme oranı ve mahsup edilen gün sayısı.

Hesabın hatalı olduğunu düşünüyorsanız itiraz mercii infaz hâkimliğidir. Dilekçenizde hatanın nerede olduğunu somut olarak gösterin: “hesap yanlış” demek yetmez, “şu tarihler arasındaki tutukluluk mahsup edilmemiş” demek gerekir. İnfaz hâkimliğinin kararına karşı da ağır ceza mahkemesine itiraz yolu açıktır.

Yaşanmış Olaydan

Birkaç yıl önce bir aile bürona geldiğinde ellerinde katlanmış bir müddetname vardı. Oğulları uzun bir hapis cezası almış, dosya kesinleşmiş, cezaevi kaleminden belgeyi almışlardı. Baba kendi hesabını bir deftere yapmıştı ve çıkan sonuçla resmî belgedeki tarih arasında yaklaşık iki yıl fark vardı. Önce babanın hesabının yanlış olduğunu düşündüm; çünkü çoğu zaman öyle olur.

Dosyanın tamamını istedim. Kişi soruşturma aşamasında tutuklanmış, bir süre sonra tahliye edilmiş, yargılamanın sonunda yeniden tutuklanmıştı. İlk tutukluluk dönemi kararın hüküm fıkrasına yazılmamıştı ve infaz bürosu da yalnızca ikinci dönemi işlemişti. Yani baba haklıydı; eksik olan, mahsup edilmeyen yaklaşık iki yıllık ilk tutukluluktu. Tutuklama ve tahliye müzekkerelerini, nüfus kayıtlı giriş çıkış belgelerini ve UYAP üzerinden alınan tarihleri tek tek ekledim.

İnfaz hâkimliğine mahsup talepli dilekçe verdik. Talep kabul edildi, müddetname yeniden düzenlendi ve tahliye tarihi geriye çekildi. Bu dosyadan sonra ailelere hep aynı şeyi söylüyorum: müddetnameyi alır almaz tutukluluk günlerini kendi listenizle karşılaştırın. Kimse kasten hata yapmıyor, ama dosya kalınlaştıkça bir dönem gözden kaçabiliyor.