Yakalama

Yakalama, kişinin kolluğa götürülmesinden önceki ilk adımdır ve kısa sürer. Yakalanan kişi ya savcının talimatıyla serbest bırakılır ya da gözaltına alınır. Bu yüzden yakalama ile gözaltı aynı gün, hatta aynı saat içinde birbirini izler; ama hukuken ayrı işlemlerdir.

Kanundaki yeri

CMK 90/1’e göre suçu işlerken görülen ya da suçüstü bir fiilden sonra kaçma ihtimali bulunan kişiyi herkes geçici olarak yakalayabilir. Kolluk ise tutuklama kararı veya yakalama emri gerektiren, gecikmede sakınca olan hâllerde savcıya ulaşamıyorsa yakalama yetkisine sahiptir (CMK 90/2). Kolluk, kaçmayı ve zarar vermeyi önleyecek tedbirleri aldıktan sonra yakalanan kişiye kanuni haklarını hemen bildirir (CMK 90/4) ve savcıya bilgi verir (CMK 90/5). İşlem bir tutanağa bağlanır (CMK 97/1).

Uygulamada ne anlama gelir

Yakalandığınızda ilk öğrenmeniz gereken, neden yakalandığınız ve haklarınızdır: susma hakkı, müdafi isteme ve bir yakınınıza haber verilmesi (CMK 95/1). Yakalama tutanağını imzalamadan önce okuyun; yer, saat ve haklarınızın anlatıldığı orada yazar. Savcı sizi serbest bırakmazsa gözaltı başlar ve süre yakalama anından itibaren işler; gözaltının ne kadar sürebileceği ayrı bir yazıda anlatılıyor.

Kişinin adına çıkmış bir yakalama kararı varsa, sıradan bir yol kontrolünde ya da havalimanında da yakalanabilir. Hakkınızda böyle bir karar olup olmadığını aranıp aranmadığınızı öğrenme yolları yazısından kontrol edebilirsiniz.

Örnek

Bir markette kasadan para alıp kaçmaya çalışan kişiyi market çalışanları kapıda tutuyor ve polise teslim ediyor. Bu, suçüstü hâlinde herkesin yapabileceği geçici yakalamadır. Polis kişiye haklarını bildiriyor, tutanak düzenliyor ve savcıyı arıyor. Savcı ifadesinin alınması için gözaltına alınmasına karar veriyor; o andan sonra kişi gözaltındadır.

Sık karıştırılan

Yakalama, gözaltı ve yakalama emri üç ayrı şeydir. Yakalama fiilen tutma işlemidir; gözaltı, yakalanan kişinin savcının kararıyla soruşturma için kolluğun elinde tutulmasıdır. Yakalama emri ise kaçak ya da çağrıya gelmeyen kişi için önceden verilmiş bir karardır; bu kararla yakalanan kişi en geç 24 saat içinde hâkim önüne çıkarılır (CMK 94/1). Hakkında böyle bir karar çıktığını öğrenenler için yakalama kararı çıktığında yapılacaklar yazısı hazırlandı.

Sık sorulan sorular

Yakalama ile tutuklama arasındaki fark nedir?

Yakalama, kolluğun ya da suçüstü hâlinde herkesin yapabildiği kısa süreli, geçici bir işlemdir (CMK 90). Tutuklama ise ancak hâkimin kararıyla verilir ve kişi cezaevine konur (CMK 101/1).

Yakalandığımda ailem haberdar edilir mi?

Evet. Yakalandığınızda savcının emriyle bir yakınınıza ya da belirlediğiniz kişiye gecikmeden haber verilir (CMK 95/1). Yabancıysanız, yazılı olarak karşı çıkmadıkça konsolosluğunuza da bildirilir (CMK 95/2).

Yakalanan kişi en fazla ne kadar tutulabilir?

Gözaltına alınırsanız süre yakalama anından başlar ve kural olarak 24 saati geçemez; en yakın hâkime götürülme için gereken yol süresi en çok 12 saat olarak buna eklenir (CMK 91/1). Toplu suçlarda bu süre savcı kararıyla uzatılabilir.

Haksız yere yakalandıysam tazminat isteyebilir miyim?

Evet. Kanundaki koşullar dışında yakalanan ya da yakalanma nedeni ve hakkındaki suçlama kendisine bildirilmeyen kişi Devletten maddi ve manevi tazminat isteyebilir (CMK 141/1-a, g).