Yasak sorgu yöntemleri
İfade ya da sorgu sırasında kişinin söyledikleri kendi özgür iradesine dayanmalıdır. Kanun bu iradeyi bozan her türlü bedensel ve ruhsal baskıyı yasaklar ve bu yollarla alınmış beyanın, kişi rıza göstermiş olsa bile delil olarak kullanılamayacağını kabul eder. Kural kolluk, savcı ve hâkim önündeki bütün beyanlar için geçerlidir.
Ayrıntılı rehber: ifade alınırken hangi yöntemlerin yasak olduğu ve ne yapmanız gerektiği
Bilmeniz gerekenler
- Kötü davranma, işkence, ilaç verme, yorma, aldatma, cebir, tehdit ve bazı araçların kullanılması yasaktır (CMK 148/1).
- Kanuna aykırı bir yarar vaat edilemez; “itiraf edersen seni bırakırız” gibi sözler bu kapsamdadır (CMK 148/2).
- Yasak yöntemle alınan ifade, rızayla verilmiş olsa da delil değildir (CMK 148/3).
- Avukat olmadan kollukta alınan ifade, hâkim önünde doğrulanmadıkça hükme esas alınamaz (CMK 148/4); bkz. verdiğiniz ifadeyi değiştirebilir misiniz.
- Kötü muameleye uğradıysanız bunu ilk fırsatta savcıya veya hâkime söyleyin ve doktor muayenesi isteyin; ayrıntı: gözaltında kötü muamele.
Sık karıştırılan
Yasak sorgu yöntemleri, hukuka aykırı delil kavramının bir parçasıdır. Hukuka aykırı delil; kararsız arama, izinsiz dinleme gibi her türlü usulsüz yolla elde edilen delili kapsar. Yasak sorgu yöntemi ise yalnız ifade ve sorgu sırasındaki baskıya ilişkindir. Yöntemin ağırlığına göre görevli hakkında ayrıca işkence veya eziyet suçu da gündeme gelir.
Sık sorulan sorular
Yasak sorgu yöntemi ile susma hakkının ihlali arasındaki fark nedir?
Yasak sorgu yöntemi, beyanın baskı, tehdit veya aldatmayla alınmasıdır; susma hakkının ihlali ise kişinin susmaya zorlanmadan konuşmaya yönlendirilmesi ya da susmasının aleyhine yorumlanmasıdır. İkisinde de alınan beyanın delil değeri sorgulanır, ama ilki kanunda açıkça yasak usul olarak sayılır.
Polisin “itiraf edersen ceza az olur” demesi yasak mı?
Kanunda olmayan bir yarar vaat ediliyorsa evet, yasaktır. Kanunda gerçekten bulunan bir indirimi, örneğin etkin pişmanlığı doğru biçimde anlatmak ise yasak yöntem sayılmaz.
Uzun süre uykusuz bırakılarak ifade alınması yasak mı?
Evet. Kanun “yorma”yı açıkça yasak yöntemler arasında sayar; kişinin direncini kırmak için uykusuz, aç ya da aşırı yorgun bırakılması bu kapsamdadır.
Baskı altında verdiğim ifadeyi sonradan nasıl geri alırım?
Savcılıkta veya mahkemedeki yeni beyanınızda baskıyı anlatıp önceki ifadeyi kabul etmediğinizi söylersiniz. Varsa doktor raporunu, kamera kaydını ve tanıkları da delil olarak gösterin.
Bu terim sizin dosyanızda mı geçiyor?
Tanım genel bilgi verir; sizin olayınızda ne anlama geldiğini birlikte değerlendirelim.