DMK 130 Disiplin Savunma Süresi: En Az 7 Gün, Savunma Hakkı

DMK 130 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

DMK 130, 1965’teki ilk metniyle yürürlüktedir; resmi metinde maddeye ait bir değişiklik notu yoktur. Savunma hakkının kapsamını genişleten iki düzenleme ise sonradan geldi: çıkarma istenen memurun haklarını sayan 129. madde 1982’de bugünkü yapısını aldı, disiplin usulünü ayrıntılandıran yönetmelik ise 2021’de yenilendi.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

DMK 130 iki cümleden oluşur ve Anayasa’nın 129. maddesindeki güvencenin memur disiplinine uygulanmış hâlidir: Anayasa’ya göre memurlara savunma hakkı tanınmadıkça disiplin cezası verilemez. Birinci cümle kuralı, ikinci cümle sürenin alt sınırını ve süreyi kaçırmanın sonucunu koyar.

1. cümle: savunmasız disiplin cezası olmaz

Uyarmadan memurluktan çıkarmaya kadar hiçbir disiplin cezası savunma alınmadan verilemez. Savunma şekli bir formalite değildir; memurun neyle suçlandığını bilmesi gerekir. Danıştay, görevine son verilmesi sonucunu doğuran cezalarda memura hakkındaki iddiaların, bu iddiaların dayandığı delillerin, fiilin hukuki nitelendirmesinin ve önerilen cezanın öğretilerek savunma imkânı tanınmasını zorunlu sayıyor.

Kanun savunma süresini “soruşturmayı yapanın veya yetkili disiplin kurulunun” vereceğini söyler. 2021 tarihli Devlet Memurları Disiplin Yönetmeliği ise usulü ayrıntılandırır: savunma soruşturmanın son aşamasında disiplin amiri tarafından istenir; soruşturmacı (muhakkik) memurun ifadesini alabilir ama savunma isteme yetkisi yoktur (Yönetmelik 29, 30). Kademe ilerlemesinin durdurulmasında amir savunmayı aldıktan sonra dosyayı disiplin kuruluna gönderir.

Memurluktan çıkarma istenen memur için ayrıca kurulda son savunma aşaması vardır. Yüksek disiplin kurulu son savunmayı ayrıca ister; 129. maddeye göre memur soruşturma evrakını inceleyebilir, tanık dinletebilir, disiplin kurulunda sözlü veya yazılı olarak kendisi ya da vekili aracılığıyla savunma yapabilir. Son savunma alınmadan verilen çıkarma cezası Danıştay kararlarında iptal ediliyor.

Yönetmeliğe göre savunma yazısında iddialar, dayandığı deliller, fiilin hukuki nitelendirmesi ve fiilin 125. maddenin hangi bent ve alt bendine girdiği belirtilir; süresinde savunma yapılmazsa savunma hakkından vazgeçilmiş sayılacağı da yazılır (Yönetmelik 30/2, 30/4). Bu unsurların eksikliği, cezaya karşı açılacak davada ilk incelenecek noktalardandır.

2. cümle: en az 7 gün ve süreyi kaçırmanın sonucu

Savunma süresi 7 günden az olamaz; daha uzun süre verilebilir. Kanun ayrıca “belirtilen bir tarih” seçeneği tanır: kurul memuru sözlü savunma için belli bir gün ve saatte çağırabilir. Süre veya tarih, savunma istem yazısının tebliğiyle başlar; tebliğ yoksa süre de işlemez.

Verilen süre içinde ya da belirtilen tarihte savunma yapmayan memur savunma hakkından vazgeçmiş sayılır ve idare savunmasız ceza verebilir. Bu sonucun doğması için savunma isteminin memura usulüne uygun ulaşmış olması gerekir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, tebliğin konusu belirsiz bir mazbata ile ve işlemden sonra yapılan bir çağrıyla bu sonucun doğmayacağını kabul ediyor. Tebligat kurallarına uyulmadan gönderilen çağrı da aynı akıbete uğrar.

Uygulamada en çok sorulanlar

Savunma hakkı konusunda bana en çok savunma istem yazısının içeriği, telefonla yapılan çağrı, yanlış adrese giden tebligat, usulden iptalde maaş, tutukluyken savunma ve savunmada nelerin ileri sürüleceği soruluyor.

Savunma istem yazısında neler bulunmalı?

Yazı, size neyle suçlandığınızı savunma yapabilecek açıklıkta bildirmelidir. Danıştay, görevine son verilmesi sonucunu doğuran cezalarda ilgilinin hakkındaki iddiaları, delilleri, fiilin hukuki nitelendirmesini ve önerilen cezayı öğrenmesi sağlanarak savunma imkânı tanınmasını hukuken zorunlu sayıyor. Aynı kararda Danıştay, savunma dilekçesinin içeriğinden memurun isnat edilen fiilleri ve ceza teklifini bildiği anlaşılıyorsa, yazıda maddenin ayrıca belirtilmemesini tek başına iptal sebebi saymadı.

Pratikte bu şu anlama gelir: savunma yazısı belirsizse, savunmanızın başına “hangi fiil, hangi tarih, hangi delil” sorularını yazılı olarak sorun ve süre içinde ek süre isteyin. Belirsiz bir yazıya eksiksiz cevap verirseniz, sonradan “ne ile suçlandığımı bilmiyordum” demek zorlaşır. Soruşturmanın genel akışını memur hakkında soruşturma açıldığında yazısında anlattım.

Kurul beni telefonla çağırdı; bu geçerli bir savunma çağrısı mı?

Telefonla bildirim, siz kurula gelip savunmanızı yaptıysanız sorun yaratmaz; gelmediyseniz idarenin ispat yükü ağırdır. Danıştay, 7 günlük süre verilerek savunması istenen ve süresinde savunma veren memurun, telefonla haber verilen kurul toplantısına gelip son savunmasını yaptığı işlem içeriğinde kayda geçtiyse savunma hakkının tanınmış sayılacağını kabul ediyor.

Tersi durumda sonuç değişir. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, savunma isteminin usulüne uygun tebliğ edildiğinin idarece ispat edilemediği, sözlü savunma çağrısının işlemden bir gün sonra tebliğ edildiği dosyada telefon görüşme tutanağını ispata elverişli görmedi ve çıkarma cezasının iptalini onadı. Telefonla çağrıldıysanız bunu yazılı olarak teyit isteyin ve toplantıya gidin.

Tebligat eski adresime gitti; savunma hakkımı kaybettim mi?

Tebligat kanuna uygun yapılmadıysa kaybetmezsiniz. Danıştay, sözlü savunma yapmak istediğini bildiren memura kurul tarihini bildiren yazının adres kayıt sistemindeki adresine tebliğinde muhtara teslim edilip ihbarnamenin kapıya yapıştırılmadığını, yani Tebligat Kanunu’na uygun tebligat yapılmadığını tespit ediyor ve sözlü savunma hakkı kullandırılmadan verilen çıkarma cezasının iptalini onaylıyor.

Adres değiştirdiyseniz kurumunuza ve adres kayıt sistemine hemen bildirin; adres kayıt sistemindeki adrese usulüne uygun yapılan tebligat, orada oturmasanız da geçerli sayılabilir. Savunma süresinde başka bir ile gidecekseniz yazılı savunmayı süresi içinde gönderin ve sözlü savunma talebinizi ayrıca yazın.

Ceza savunma alınmadığı için iptal edildi; maaşımı alır mıyım?

İptal kararı ceza kararını ortadan kaldırır, ama parasal hak isteminiz hemen karara bağlanmayabilir. Danıştay, son savunması alınmadan memurluktan çıkarılan zabıt kâtibinin cezasının iptalini onadı; ancak 129. maddedeki haklar hatırlatılarak son savunması alınıp usul eksikliği giderildikten sonra yeniden işlem yapılabileceği için parasal hak istemi hakkında bu aşamada karar verilmesine yer olmadığını kabul etti.

Usulden iptal, idareye eksikliği tamamlayıp yeniden ceza verme imkânı bırakır. Bu yüzden davada usul itirazının yanında esasa ilişkin savunmanızı da eksiksiz yazın; yeniden verilecek cezada zamanaşımı ise DMK 127‘deki kalan süre ve 6 ay kuralına bağlıdır. Dava dilekçesinin yapısı için disiplin cezasının iptali dava dilekçesi sayfasına bakabilirsiniz.

Tutukluyum ya da hastayım; savunmamı nasıl veririm?

Savunma süresi tebliğle başlar ve tutukluluk ya da hastalık kendiliğinden süreyi durdurmaz; bu yüzden yazılı savunmanızı süre içinde ulaştırmanın yolunu bulun. Tutukluysanız dilekçeyi ceza infaz kurumu idaresi aracılığıyla, kayıt numarasıyla gönderin; dışarıdaysanız avukatınız ya da bir yakınınız eliyle kurum evrakına verdirin. Hastalık gibi bir mazeret varsa, süre dolmadan raporunuzu ekleyerek ek süre veya sözlü savunma için yeni tarih isteyin.

Talebiniz reddedilse bile elinizdeki bilgilerle kısa bir yazılı savunma vermek, “vazgeçmiş sayılma” sonucunu önler. Kolluk personeliyseniz savunma süresi 7068 sayılı Kanunun 31. maddesinde düzenlenir ve orada da 7 günden az olamaz.

Savunmada neleri ileri sürmeliyim?

Önce usul: zamanaşımı, savunmayı isteyenin yetkisi, savunma yazısının içeriği, sürenin 7 günden az olup olmadığı ve tebliğ. Sonra esas: fiilin hangi tarihte, nerede, nasıl işlendiği, delillerin neye dayandığı ve hangi tanıkların dinlenmesi gerektiği. Disiplin cezası kesin ve somut delile dayanmalıdır; yalnız soyut tanık beyanıyla verilen ağır cezalar Danıştay kararlarında iptal ediliyor.

Fiil aynı zamanda bir suçsa, ceza dosyasındaki ifadenizle disiplin savunmanızın çelişmemesine dikkat edin; ceza ile disiplin ilişkisini DMK 131 sayfasında anlattım. Ceza verildikten sonra itiraz yolunu ve süresini memura disiplin cezası verildiğinde yazısında bulabilirsiniz.

İlgili maddeler

DMK 130, disiplin usulünü düzenleyen maddeler arasında memurun en temel güvencesidir.

• DMK 125: Disiplin cezalarını ve gerektiren fiilleri sayar; savunma istem yazısında hangi bendin gösterileceği buna göre belirlenir.
• DMK 126: Ceza vermeye yetkili amir ve kurulları düzenler; kurullar ayrı ceza tayin edemez, teklifi kabul veya reddeder.
• DMK 129: Çıkarma istenen memurun evrak inceleme, tanık dinletme ve kurulda sözlü veya yazılı savunma hakkını düzenler.
• DMK 135: Verilen cezaya itiraz merciini ve süresini düzenler.
• DMK 137: Soruşturma sırasında alınabilecek görevden uzaklaştırma tedbirini düzenler.
• İYUK 7: Disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde 60 günlük dava süresini belirler.

Danıştay Kararları

Danıştay 12. Daire, 13.02.2025 tarihli, 2022/1704 E., 2025/759 K.

Lise müdürüyken emekli olan davacı hakkında yürütülen soruşturma sonunda Milli Eğitim Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulu, tebliğden itibaren 7 gün içinde son savunmasını istemiş ve memurluktan çıkarma cezası vermişti. İdare mahkemesi, son savunma istenirken ihlal edilen kuralın ve verilecek cezanın belirtilmediği gerekçesiyle cezayı iptal etmiş, bölge idare mahkemesi istinafı reddetmişti. Danıştay 12. Daire, savunma isteminin zorunlu unsurlarını sayıp davacının savunma dilekçesinden isnat edilen fiilleri ve ceza teklifini bildiğinin anlaşıldığını, sözlü savunma talebinin de bulunmadığını belirterek kararı bozdu ve esasın incelenmesini istedi.

… ilgili kamu görevlisinin hakkındaki iddiaları, bu iddiaların dayandığı delilleri, üzerine atılı fillerin hukuki nitelendirmesini ve önerilen disiplin cezasını öğrenmesi sağlanarak, savunma yapmasına imkan tanınmasının hukuken zorunlu olduğu anlaşılmaktadır. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 17.10.2024 tarihli, 2021/2288 E., 2024/4368 K.

Büyükşehir belediyesinde bilgisayar işletmeni olan davacıdan soruşturmada 7 gün süre verilerek savunma istenmiş, savunma süresinde verilmişti. Yüksek disiplin kurulu toplantı tarihi davacıya telefonla bildirilmiş, davacı toplantıya gelip son savunmasını yapmış ve memurluktan çıkarılmıştı. İdare mahkemesi son savunma hakkının tebliğinin belgelenemediği gerekçesiyle cezayı iptal etmişti. Danıştay 12. Daire, sözlü savunmanın yapıldığı işlem içeriğinde kayda geçtiği için savunma hakkının tanındığını belirterek kararı bozdu.

… 7 günlük savunma süresi verilerek savunmasının istenildiği, davacının bu savunma isteme yazısını aynı gün tebellüğ ederek 15/08/2019 tarihinde savunma dilekçesini verdiği …

… davacıya Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla 657 sayılı Kanun’un 129. maddesinin ikinci fıkrası gereği sözlü savunma hakkı tanındığı ve davacının sözlü savunmasını yaptığının işlem içeriğinde belirtilmek suretiyle kayda geçtiği görüldüğünden …

↑ Metne dön

Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 16.10.2025 tarihli, 2024/2934 E., 2025/1944 K.

Gümrük muayene memuru olan davacı memurluktan çıkarılmıştı. Savunma isteminin tebliğ edildiği söylenen mazbatanın konu kısmı boştu, dosya numarası da savunma yazısıyla uyuşmuyordu; sözlü savunma çağrısı ise kurul kararından bir gün sonra resmen tebliğ edilmiş, öncesinde yalnız telefon görüşme tutanağı düzenlenmişti. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, savunmanın istendiğinin idarece ispat edilemediğini, telefon tutanağının bunu kesin olarak ispatlamaya elverişli olmadığını belirterek iptal yönündeki bölge idare mahkemesi ısrar kararını oyçokluğuyla onadı.

… davacının savunmasının usulüne uygun bir tebligatla ve söz konusu yazıyla istendiği idarece kesin bir biçimde ispat edilememiş ve saptanamamıştır. …

… bu konuda bir telefon tutanağı tutulmuş ise de bu tutanağın da söz konusu hususu kesin olarak ispatlamaya elverişli olmadığı …

↑ Metne dön

Danıştay 2. Daire, 25.11.2025 tarihli, 2022/996 E., 2025/5461 K.

Emekli polis memuru, görevdeyken işlediği iddia edilen fiil nedeniyle 657 sayılı Kanunun 125/E-g maddesine göre memurluktan çıkarılmıştı. Son savunma yazısını alırken sözlü savunma yapmak istediğini işaretlemiş, ancak kurul tarihini bildiren yazı adres kayıt sistemindeki adresine gönderildiğinde muhtara teslim edilmiş ve ihbarname kapıya yapıştırılmamıştı. Danıştay 2. Daire, Tebligat Kanunu’na uygun bir tebligat yapılmadığını, sözlü savunma hakkı kullandırılmadan işlem kurulduğunu belirterek iptal yönündeki bölge idare mahkemesi kararını onadı.

… ihbarnamenin adresteki binanın kapısına yapıştırılmadığı, yani davacıya Tebligat Kanunu’nun ilgili hükümlerinde belirtilen usulde bir tebligatın yapılmadığı görülmüştür. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 05.03.2025 tarihli, 2022/163 E., 2025/1153 K.

Adliyede zabıt kâtibi olan davacı, Adalet Bakanlığı Yüksek Disiplin Kurulunca son savunması alınmadan memurluktan çıkarılmıştı. İdare mahkemesi cezayı iptal edip yoksun kalınan parasal hakların faiziyle ödenmesine karar vermiş, bölge idare mahkemesi istinafı reddetmişti. Danıştay 12. Daire iptal kısmını onadı; son savunma alınarak usul eksikliği giderildikten sonra yeniden işlem yapılabileceğini, bu nedenle parasal haklar hakkında bu aşamada karar verilmesine yer olmadığını belirterek o kısmı bozdu.

… Davacı hakkında, 657 sayılı Kanun’un 129. maddesinde yer alan hakları hatırlatılmak suretiyle son savunması alınarak, usul eksikliğinin tamamlanmasının ardından yeniden işlem tesis edilebileceğinin açık olması nedeniyle, davacının parasal hak istemi hakkında bu aşamada karar verilmesine yer bulunmadığından; kararın, dava konusu işlem nedeniyle mahrum kaldığı parasal ve özlük haklarının yasal faiziyle birlikte ödenmesi isteminin kabulüne ilişkin kısmında hukuka uygunluk görülmemiştir. …

↑ Metne dön