DMK 131: Ceza Davası ve Disiplin Soruşturması, Madde Metni
DMK 131 madde metni ve açıklaması: ceza davası disiplin soruşturmasını geciktirmez, beraat ve mahkûmiyetin disiplin cezasına etkisi, zamanaşımı, özet tablo ve Danıştay kararları.
DMK 131 madde metni (güncel)
Cezai kovuşturma ile disiplin kovuşturmasının bir arada yürütülmesi
Aynı olaydan dolayı memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturmaya başlanmış olması, disiplin kovuşturmasını geciktiremez.
Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması veya olmaması halleri, ayrıca disiplin cezasının uygulanmasına engel olamaz.
(Ek: 6/10/1983 – 2910/1 md.) 160 sayılı Devlet Personel Dairesi Kurulması Hakkında Kanunun 4 üncü maddesinde sayılan kuruluşlarda çalışan personel hakkında; görevden doğan veya görevi sırasında işledikleri suçlarla kişisel suçları sebebiyle Cumhuriyet savcıları veya (…) sorgu hakimlikleri veya Memurin Muhakematı Hakkında Kanun uyarınca yetkili kurullarca yapılan soruşturma sonunda düzenlenen takipsizlik, meni muhakeme, iddianame, talepname veya lüzumu muhakeme karar suretleri ile ilgili mahkemelerce verilen kesinleşmiş karar suretleri bu personelin bağlı olduğu bakanlık veya kurum veya kuruluşa gönderilir.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m. 131 — son değişiklik: 703 sayılı KHK
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Değişiklik geçmişi
DMK 131’in ilk iki cümlesi 1965’teki ilk metinden beri aynıdır; madde iki kez değişti. 1983’te kararların kuruma gönderilmesini düzenleyen üçüncü cümle eklendi, 2018’de bu cümleden “askeri savcılar veya” ibaresi çıkarıldı. Disiplin cezası verme süresini belirleyen 127. madde ise 2026’da değişti; ceza davasıyla birlikte yürüyen dosyalarda bu değişiklik de önemlidir.
| Tarih | Düzenleme | Ne değişti |
|---|---|---|
| 14.7.1965 (kabul), RG 23.7.1965 | 657 sayılı Kanun (ilk metin) | Ceza kovuşturmasının disiplin kovuşturmasını geciktiremeyeceği ve mahkûmiyetin ya da mahkûm olmamanın disiplin cezasına engel olmadığı kuralı |
| 6.10.1983 (kabul), yürürlük 8.10.1983 | 2910 sayılı Kanun m. 1 | Üçüncü cümle eklendi: savcılık ve mahkeme kararlarının suretlerinin personelin kurumuna gönderilmesi |
| 2.7.2018, yürürlük 9.7.2018 | 703 sayılı KHK m. 182 | Üçüncü cümledeki “askeri savcılar veya” ibaresi çıkarıldı (metindeki “(…)” işareti) |
| 23.1.2026 (kabul), yürürlük 29.1.2026 | 7573 sayılı Kanun m. 3 (127. maddeye) | Disiplin cezası yargı kararıyla iptal edilirse kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuş veya 6 aydan az kalmışsa en geç 6 ay içinde yeniden ceza verilebilmesi |
Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama
DMK 131 üç cümleden oluşur ve fıkra numarası taşımaz. İlk cümle zamanlamayı, ikinci cümle ceza davasının sonucunun disipline etkisini, üçüncü cümle kararların kuruma bildirilmesini düzenler. Disiplin cezalarının türlerini ve hangi fiile hangi cezanın verileceğini 125. madde, süreleri 127. madde belirler; bunları memura disiplin cezası verildiğinde ne yapılmalı yazısında ayrıntılı anlattım.
1. cümle: ceza davası disiplin soruşturmasını geciktiremez
Aynı olay nedeniyle memur hakkında ceza mahkemesinde kovuşturma başlamış olsa bile idare disiplin soruşturmasını sürdürür. Kurum “önce mahkeme karar versin” diyerek dosyayı bekletmek zorunda değildir; ceza davasının yıllarca sürmesi disiplin dosyasını dondurmaz. Kanunun dili kesindir: ceza kovuşturması disiplin kovuşturmasını “geciktiremez”.
Bu kuralın tersi de geçerlidir: disiplin soruşturmasının yapılmış olması, fiil genel hükümlere giriyorsa ayrıca ceza kovuşturması açılmasına engel değildir (DMK 125 son fıkra). Memurun görev sırasında işlediği bir fiil hem bir suç tanımına hem bir disiplin suçuna uyabilir; iki yol aynı anda yürür. Ceza soruşturmasının izin aşaması için memur hakkında soruşturma açıldığında süreç yazısına bakabilirsiniz.
2. cümle: mahkûmiyet de beraat de disiplin cezasına engel değil
Memurun ceza kanununa göre mahkûm olması da olmaması da ayrıca disiplin cezası verilmesine engel olamaz. Ceza hukuku suç ve cezayı, disiplin hukuku kamu hizmetinin düzenini ve memurluk sıfatına uygun davranışı korur. Mahkûmiyet, disiplin cezasının yerine geçmez; beraat da kendiliğinden disiplin cezasını ortadan kaldırmaz.
Kanun metni bu kadarını söyler, sınırını ise Danıştay kararları çizer. Danıştay, disiplin suçu ceza kanunundaki suçla aynı tanımlandığında ceza mahkemesinin fiilin sübutu hakkındaki kesinleşmiş kararını bağlayıcı sayar ve beraatin gerekçesine göre ayrım yapar; ayrıntısı aşağıdaki uygulama bölümünde. “Beraat eden memura disiplin cezası verilemez” demek de, “beraatin disipline hiçbir etkisi yoktur” demek de yanlıştır.
3. cümle: kararların kuruma gönderilmesi
Üçüncü cümle, kapsamdaki kurumlarda çalışan personel hakkında görevle ilgili ya da kişisel suçlardan verilen takipsizlik kararı, iddianame ve benzeri soruşturma kararlarının, ayrıca mahkemelerin kesinleşmiş kararlarının suretlerinin personelin bakanlığına, kurumuna veya kuruluşuna gönderilmesini öngörür. Amaç, kurumun ceza dosyasından haberdar olup disiplin ve özlük işlemlerini zamanında yapabilmesidir.
Bu bildirim, idarenin fiili “öğrenme” tarihini ve dolayısıyla 127. maddedeki sürelerin başlangıcını etkileyebilir.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Uygulamada en çok sorulanlar
Memurların bu maddeyle ilgili sorduğu sorular genellikle şunlar: ceza davası bitmeden disiplin cezası verilebilir mi, beraat disiplin cezasını kaldırır mı, ceza dosyasındaki deliller disiplinde kullanılır mı, mahkûmiyetin memurluğa etkisi nedir ve iptal edilen cezadan sonra idare ne yapabilir.
Ceza davası bitmeden disiplin cezası verilebilir mi?
Evet, idare ceza davasını beklemeden disiplin cezası verebilir; 131. madde bunu açıkça öngörür. Ceza davasını beklemek idarenin lehine de değildir: 127. maddeye göre fiil öğrenildikten sonra uyarmadan kademe cezasına kadar 1 ay, memurluktan çıkarmada 6 ay içinde soruşturmaya başlanmalı, her hâlde fiilden itibaren 2 yıl içinde ceza verilmelidir. Kanunda ceza davası sürerken bu sürelerin duracağına dair bir hüküm yoktur.
Ancak cezaya karşı dava açıldığında idare mahkemesi, ceza kanununda tanımlı bir fiile dayanan cezayı ceza davasının sonucundan bağımsız tutmaz. Danıştay, ceza mahkemesinin fiilin memur tarafından işlenip işlenmediği hakkındaki kanaati kesin hüküm hâline gelince başka bir yargı merciinin maddi olay hakkında aksi yönde karar veremeyeceğini kabul ediyor ve beraat kararı temyizdeyken kesinleşmenin beklenmesini istiyor. Uygulamada bu, disiplin davasının ceza davasıyla birlikte uzaması demektir.
Beraat ettim; disiplin cezası kalkar mı?
Beraatin disipline etkisi gerekçesine bağlıdır. Danıştay, delil yetersizliğinden beraatin disiplin cezasına engel olmadığını, suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraatin ise aynı suç nevi bakımından bağlayıcı olduğunu kabul ediyor. Yani “eylem sizin tarafınızdan yapılmadı” diyen beraat çok güçlüdür; “mahkûmiyete yeter delil yok” diyen beraat disiplin dosyasını tek başına kapatmaz. Beraat türlerini beraat kararı ne demek yazısında anlattım.
Disiplin suçu ceza kanunundaki suçla aynı tanımlanmışsa ceza mahkemesinin nitelendirmesi de önem taşır. Danıştay, rüşvet aldığı gerekçesiyle memurluktan çıkarılan polis memurunun ceza davasında eyleminin rüşvet değil görevi kötüye kullanma sayılmasıyla çıkarma cezasını hukuka aykırı buluyor, ama idarenin fiile uygun başka bir disiplin cezası verebileceğini de ekliyor. Ceza tarafındaki bu ayrım için rüşvet suçu ve görevi kötüye kullanma suçu yazılarına bakabilirsiniz.
Dikkat: Beraat kendiliğinden disiplin cezasını ortadan kaldırmaz. Disiplin cezası kesinleşmişse ve dava süresi geçmişse beraat gerekçesine dayanarak hangi yolun kullanılabileceği ayrıca değerlendirilmelidir; disiplin cezasına karşı dava süresini ceza davasının sonucunu bekleyerek kaçırmayın.
Ceza dosyasındaki deliller disiplin dosyasında kullanılır mı?
Evet, idare mahkemesi ceza dosyasındaki ifadeleri, bilirkişi raporlarını ve ceza kararını kullanabilir, ama yalnız onlara dayanmaz. Danıştay, idare mahkemesinin denetimini disiplin soruşturma raporu ve ekleri üzerinden ceza kararından bağımsız yapacağını, ceza dosyasındaki delillerin ve kararın ise ilave gerekçe olarak hükme esas alınacağını söylüyor. Aynı kararda ceza davası düşme ve beraatle sonuçlandığı için zamanaşımının da yeniden değerlendirilmesini istiyor.
Disiplin cezasının ispat ölçüsü de düşük değildir. Danıştay, disiplin cezasının hukuken geçerli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve somut delillere dayanması gerektiğini, aksi hâlde masumiyet karinesinin ihlal edilebileceğini belirtiyor ve yalnız iletişimin denetlenmesiyle elde edilen konuşma kayıtlarına dayanan çıkarma cezasını, savcılığın kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla birlikte değerlendirerek bozuyor. Ceza dosyası zayıfsa bu, disiplin davasında da güçlü bir savunma malzemesidir.
Mahkûm olursam disiplin cezası dışında ne olur?
Mahkûmiyet, disiplin cezasından ayrı olarak memurluğu doğrudan sona erdirebilir. Kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis ya da zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik gibi 48/A-5’te sayılan suçlardan mahkûmiyet memurluk şartını ortadan kaldırır; memurluk 98/1-b’ye göre sona erer. Bu sonuç bir disiplin cezası değildir, ayrı bir işlemdir. Hangi cezanın bu sonucu doğurduğunu memuriyete engel suçlar yazısında anlattım.
Ceza davası hükmün açıklanmasının geri bırakılmasıyla bitse de 131’in ikinci cümlesi gereği disiplin yönünden değerlendirme ayrıca yapılır. Ceza kovuşturması sırasında görevden uzaklaştırma da gündeme gelebilir (DMK 140); maaş ve süre kuralları için açığa alınan memur maaş alır mı yazısına bakın.
Disiplin cezası iptal edildi; idare yeniden ceza verebilir mi?
Evet, 7573 sayılı Kanunla değişen 127. maddeye göre idare, iptal kararının kendisine ulaştığı tarihten itibaren kalan zamanaşımı süresi içinde, süre dolmuş veya 6 aydan az kalmışsa en geç 6 ay içinde, karar gerekçesini dikkate alarak yeniden ceza verebilir. Beraatin bağlayıcı olduğu dosyada idare aynı suç tanımına dayanamaz; ama fiil başka bir disiplin suçuna uyuyorsa o yönden ceza verebilir. İptal davası açarken dilekçeyi bu ihtimali de düşünerek kurun; örnek metin için disiplin cezasının iptali dava dilekçesi sayfasına bakabilirsiniz.
Emniyet, jandarma ve sahil güvenlik personeli 7068 sayılı Kanuna tabidir; o Kanunun 5. maddesi de adli soruşturma veya kovuşturmanın aynı fiilden dolayı disiplin soruşturması yapılmasını, ceza verilmesini ve cezanın yerine getirilmesini engellemediğini söyler. Devlet memurluğundan çıkarmada ise 7068 m. 9 gereği 657 hükümleri uygulanır.
İlgili maddeler
DMK 131, disiplin cezalarını, sürelerini ve ceza davasının memurluğa etkisini düzenleyen maddelerle birlikte okunur.
- DMK 125: Disiplin cezalarını ve her cezayı gerektiren fiilleri sayar; son fıkrası disiplin kovuşturmasının ayrıca ceza kovuşturması açılmasına engel olmadığını söyler.
- DMK 127: Soruşturmaya başlama sürelerini (1 ay, 6 ay), 2 yıllık zamanaşımını ve iptal kararından sonra yeniden ceza verme süresini düzenler.
- DMK 130: Savunma alınmadan disiplin cezası verilemeyeceğini ve savunma süresinin 7 günden az olamayacağını düzenler.
- DMK 48/A-5 ve 98: Memuriyete engel mahkûmiyetleri ve memurluğun sona erme hâllerini düzenler.
- DMK 140, 143 ve 145: Ceza kovuşturması nedeniyle görevden uzaklaştırmayı, kesinleşen beraat veya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla tedbirin kaldırılmasını ve 2 ayda bir yapılacak incelemeyi düzenler.
- 4483 sayılı Kanun: Görev sebebiyle işlenen suçlarda soruşturma izni usulünü düzenler; disiplin hükümlerini saklı tutar.
- 7068 sayılı Kanun 5: Kolluk personeli için adli soruşturma ve kovuşturmanın disiplin soruşturmasından bağımsızlığını düzenler.
- İYUK 7: Disiplin cezasına karşı idare mahkemesinde 60 günlük dava süresini belirler.
Danıştay Kararları
Danıştay 2. Daire, 08.12.2025 tarihli, 2022/3100 E., 2025/5791 K.
Mahalle bekçisi, çocuğun nitelikli cinsel istismarı iddiasıyla memurluktan çıkarılmış, ceza davasında ise beraat etmişti; beraat kararı istinafta onanmış ama Yargıtay’da temyiz aşamasındaydı. Danıştay, ceza ve disiplin hukukunun ilkelerinin farklı olduğunu, ancak fiilin işlenip işlenmediğine ilişkin ceza mahkemesi kanaati kesin hüküm hâline gelince başka bir yargı merciinin aksi yönde karar veremeyeceğini belirtti. Ceza kararı kesinleştikten sonra dosyadaki bilgilerle birlikte değerlendirme yapılması gerektiği gerekçesiyle Bölge İdare Mahkemesi kararını idarenin temyizi üzerine bozdu.
… ceza yargılaması sonucunda aynı zamanda disiplin cezasının da konusunu oluşturan fiilin kamu görevlisi tarafından işlenip işlenmediği ile ilgili olarak ceza mahkemesinin ulaştığı kanaatin kesin hüküm halini alması durumunda, başka bir yargı merci tarafından maddi olayın oluşu ile ilgili olarak aksi yönde bir yargıya varılamayacağından, fiilin kamu görevlisi tarafından işlenip işlenmediğine ilişkin ceza mahkemesi hükmünün disiplin cezasına ilişkin yargılamada da dikkate alınması gerekmektedir. …
Danıştay 12. Daire, 16.10.2025 tarihli, 2021/6841 E., 2025/4483 K.
Belediyede tahsildar olarak çalışan memur, çocuğun cinsel istismarı suçundan verilen ilk derece mahkûmiyetine dayanılarak memurluktan çıkarılmış; mahkûmiyet istinafta kaldırılıp beraat kararı verilmişti, ancak bu karar kesinleşmemişti. İdare mahkemesi cezayı iptal etmişti. Danıştay, delil yetersizliğinden beraatin disiplin cezasına engel olmadığını, unsurların oluşmadığı veya fiilin o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraatin aynı suç nevi bakımından bağlayıcı olduğunu belirtti ve ceza kararı kesinleşmeden verilen kararı bozdu.
… delil yetersizliğinden dolayı beraat eden memurun eyleminin de disiplin yönünden değerlendirilmesinde hukuki bir engel bulunmadığı açıktır. Ancak; ceza yargılaması neticesinde suçun unsurlarının oluşmadığı ya da suçun o kişi tarafından işlenmediği gerekçesiyle verilen beraat kararının, disiplin cezası bakımından da sadece aynı suç nev’i kapsamında bağlayıcı olacağı kuşkusuzdur. …
Danıştay 2. Daire, 25.12.2025 tarihli, 2022/3688 E., 2025/6240 K.
Göç idaresinde geçici görevli polis memuru, yabancıların işlemlerini yaptırmak isteyen bir kişiden para aldığı iddiasıyla rüşvet fiiline dayanılarak memurluktan çıkarılmıştı. Ceza davasında ilk derece mahkemesi rüşvetten mahkûmiyet vermiş, istinaf mahkemesi ise eylemi görevi kötüye kullanma sayıp kararı bu yönde düzeltmiş ve hüküm kesinleşmişti. Danıştay, aynı tanımlı suçlarda ceza mahkemesi kararının disiplin hukuku yönünden bağlayıcı olduğunu, eylem rüşvet sayılmadığı için rüşvete dayanan çıkarma cezasının hukuka aykırı olduğunu belirterek kararı bozdu; idarenin fiile uygun başka bir disiplin cezası verebileceğini de ekledi.
… disiplin hukuku yönünden suç tanımlanması, aynı zamanda ceza hukuku yönünden de aynı olan suçların sübuta erip ermediği konusunda ceza mahkemelerinin vermiş olduğu kararların disiplin hukuku açısından bağlayıcılığı bulunmaktadır. …
… davalı idarece davacının fiiline uygun başka bir disiplin cezası verilebileceği de tabiidir. …
Danıştay 12. Daire, 24.11.2025 tarihli, 2023/3407 E., 2025/5190 K.
Emekli olan memur, irtikap ve rüşvet suçlarından verilen ilk mahkûmiyete dayanılarak memurluktan çıkarılmış, dava reddedilmişti. Sonradan ceza kararı bozulmuş, yeniden yapılan yargılamada bir kısım suçlardan zamanaşımı nedeniyle düşme, bir kısmından beraat kararı verilmişti. Danıştay, idare mahkemesinin denetimi disiplin soruşturma dosyası üzerinden bağımsız yapacağını, ceza dosyasındaki delillerin ve kararın ilave gerekçe olarak kullanılacağını belirtti; ceza davasının sonucu dikkate alınarak fiilin işlenip işlenmediği ve zamanaşımı değerlendirilmeden verilen kararı bozdu.
… İdare Mahkemesince maddi olayın açıklığa kavuşturulması için yapılacak hukuki denetimin, ceza mahkemesi kararından bağımsız olarak, dava dosyasında bulunan ve dava konusu işlemin dayanağını oluşturan soruşturma raporu ile soruşturma raporuna ekli bilgi, belgeler ve alınan ifadeler doğrultusunda yapılması gerekmekle birlikte, resen araştırma yetkisi kapsamında, ceza yargılaması sırasında alınan sanık ve tanık ifadeleri, bilirkişi raporları gibi maddi delillerin ve yargılama sonucunda verilen ceza mahkemesi kararı ile bu karardaki tespitlerin kullanılması ve disiplin soruşturma raporu ile ilgili yapılan inceleme neticesinde disiplin suçuna konu fiil ya da fiillerin sübuta erip ermediğinin tespitine yönelik olarak ilave gerekçe olacak şekilde hükme esas alınması gerektiği de açıktır. …
Danıştay 2. Daire, 07.10.2025 tarihli, 2022/5 E., 2025/4261 K.
Polis memuru, başka bir soruşturmada yapılan iletişim dinlemesindeki konuşmalara dayanılarak kaçak kazıya katıldığı gerekçesiyle memurluktan çıkarılmıştı; ceza soruşturmasında ise tape kayıtlarının tek başına yeterli olmadığı gerekçesiyle kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilmişti. Danıştay, oyçokluğuyla, disiplin cezasının kesin ve somut delillere dayanması gerektiğini, konuşma kayıtlarının ve diğer delillerin fiilin işlendiğini şüpheye yer bırakmayacak şekilde ortaya koymadığını belirterek davanın reddi kararını bozdu.
… suça esas fiilin sübuta erdiğine ilişkin tespitin, hukuken geçerli, her türlü şüpheden uzak, kesin ve somut delillere dayanması gerektiği; aksi durumda; Anayasa, uluslararası sözleşmeler ve yargı kararları ile güvence altına alınmış bulunan masumiyet karinesinin ihlali sonucunun doğabileceği açıktır. …
… tape kayıtlarındaki konuşmaların, hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde dava konusu fiilin işlendiği sonucuna götürecek mahiyette olmadığı; savcılık aşamasındaki beyanlarda tüm şüphelilerin suçlamaları reddettiği, disiplin soruşturması kapsamında ise davacının ifadesine başvurulduğu ve davacının de isnad edilen suçlamaları tümüyle reddettiği; bu haliyle ve bu aşamada davacının kazı yapma olayına iştirak ettiğinin açık ve somut bir şekilde, hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde ortaya konulamadığı sonucuna varılmaktadır. …
Sık Sorulan Sorular
DMK 131’e göre ceza davası sürerken disiplin cezası verilebilir mi?
Evet, ceza mahkemesinde kovuşturma başlamış olması disiplin kovuşturmasını geciktiremez. İdare ceza davasının sonucunu beklemeden soruşturmayı tamamlayıp ceza verebilir.
Beraat edersem memurluktan çıkarma cezası iptal edilir mi?
Beraat, fiilin sizin tarafınızdan işlenmediği ya da suçun unsurlarının oluşmadığı gerekçesine dayanıyorsa aynı suç tanımına dayanan disiplin cezası yönünden bağlayıcıdır. Delil yetersizliğinden beraat ise disiplin cezasını tek başına ortadan kaldırmaz.
Takipsizlik kararı disiplin soruşturmasını bitirir mi?
Kendiliğinden bitirmez; 131. madde mahkûm olmamanın disiplin cezasına engel olmadığını söyler. Ancak disiplin cezası da kesin ve somut delile dayanmalıdır; takipsizlik gerekçesi bu yönden önemli bir savunma malzemesidir.
Ceza davası beklenirken disiplin zamanaşımı durur mu?
127. maddede ceza davası nedeniyle zamanaşımının duracağına dair bir hüküm yoktur. Fiilin öğrenilmesinden itibaren 1 ay veya 6 ay içinde soruşturmaya başlanmalı, her hâlde fiilden itibaren 2 yıl içinde ceza verilmelidir.
Mahkûmiyet kararı disiplin cezasının yerine geçer mi?
Hayır, mahkûmiyet ile disiplin cezası ayrı yaptırımlardır ve ikisi birlikte uygulanabilir. 48/A-5’teki suçlardan mahkûmiyette ise memurluk ayrıca sona erer.
Disiplin cezasına karşı dava süresi ne kadar?
İdari yargıdaki genel dava süresi 60 gündür ve dava idare mahkemesinde açılır (İYUK 7). Ceza davasının sonucunu beklemek bu süreyi durdurmaz; itiraz yoluna başvurduysanız süre hesabını dosyanıza göre yapın.
