YUKK 53: Sınır Dışı Etme Kararı, Madde Metni ve Açıklaması

YUKK 53 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

YUKK 53’ün ilk iki fıkrası 2013’teki ilk metniyle duruyor; bütün değişiklikler 3. fıkrada, yani dava süresi, karar süresi ve dava sırasında sınır dışı edilmeme kuralında oldu.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

YUKK 53’ün üç fıkrası var: birincisi kararı kimin alacağını, ikincisi kararın nasıl bildirileceğini, üçüncüsü dava yolunu ve dava sırasında yabancının korunmasını düzenler. Hangi sebeplerle sınır dışı kararı alınacağı 54. maddede, kimler hakkında alınamayacağı 55. maddededir.

1. fıkra: kararı valilik alır

Sınır dışı etme kararı valilik kararıdır. Valilik bu kararı ya merkezdeki göç idaresinin (kanundaki adıyla Genel Müdürlüğün) talimatı üzerine ya da kendiliğinden alır. Polisin ya da jandarmanın yakalama tutanağı, geri gönderme merkezinin yazısı veya bir ceza dosyası sınır dışı kararının yerine geçmez; bunlar ancak valiliğin karar vermesi için bilgi niteliğindedir. Kolluk yakaladığı yabancıyı derhâl valiliğe bildirir ve valiliğin değerlendirme ve karar süresi 48 saati geçemez (YUKK 57/1).

Kararı valiliğin alması, davanın nerede açılacağını da belirler. İdare mahkemesinin yetkisi, kural olarak işlemi yapan merciin bulunduğu yere göre belirlenir (İYUK 32/1). Bu yüzden belirleyici olan, yabancının yakalandığı ya da tutulduğu il değil, kararı veren valiliktir.

2. fıkra: gerekçeli tebliğ ve bilgilendirme

Karar gerekçesiyle birlikte tebliğ edilir. Tebliğ yabancının kendisine, yasal temsilcisine ya da avukatına yapılabilir. Gerekçe, kararın hangi sebebe, yani 54. maddenin hangi bendine dayandığını gösterir; davada hukuka aykırılık iddiası da bu gerekçe üzerinden kurulur. Gerekçesi olmayan, sadece “kamu düzeni” gibi genel bir ifade taşıyan karar, davada ilk itiraz konularından biridir.

Yabancının avukatı yoksa kanun ayrıca bir bilgilendirme ister: kararın sonucu, itiraz usulü ve süresi yabancıya ya da yasal temsilcisine bildirilir. Bu bilgilendirme, 7 günlük sürenin sağlıklı işlemesinin güvencesidir. Bilgilendirme yapılmadıysa ya da yabancının anlamadığı bir şekilde yapıldıysa bunu dava dilekçesinde açıkça ileri sürmek gerekir. Tebligatın genel kuralları için tebligat maddesine bakabilirsiniz.

3. fıkra: 7 gün, idare mahkemesi, 15 gün ve kesin karar

Karara karşı yol, idare mahkemesinde açılan davadır. Kanun “başvurabilir” der ama bu başvuru, İYUK’taki iptal davasının özel ve hızlı bir biçimidir. Davayı yabancının kendisi, yasal temsilcisi ya da avukatı açabilir. Süre kararın tebliğinden itibaren 7 gündür. Davayı açan kişi, dava açtığını kararı veren makama, yani valiliğe de bildirir. Bu bildirim, idarenin dava açıldığını bilip sınır dışı işlemini durdurması için önemlidir.

Fıkradaki usul kuralları davayı hızlandırmak içindir. İdare savunmasını verdiğinde ya da savunma süresi geçtiğinde dosya tamamlanmış (tekemmül etmiş) sayılır. Davacının gösterdiği adrese tebligat yapılamazsa dosya işlemden kaldırılır; İYUK 26/3’te bir yıl olan yeniden işleme koydurma süresi bu davalarda 2 aydır. Duruşma yapılıp yapılmayacağına mahkeme karar verir. Mahkeme, dosyanın tamamlanmasından, ara karar ya da duruşma gerekiyorsa bunların tamamlanmasından itibaren 15 gün içinde karar verir.

Mahkemenin kararı kesindir: istinaf ve temyiz yolu yoktur. 2026’da İYUK 46’ya eklenen ikinci fıkra, bölge idare mahkemesinin kaldırıp yeniden verdiği bazı kararlara temyiz yolu açtı; ancak 6458 sayılı Kanun’dan doğan davaları bu yeni yolun dışında tuttu (İYUK 46/2-d). Fıkranın son cümlesi yabancıyı korur: rızası olmadıkça, dava süresi içinde ve dava açıldıysa yargılama bitene kadar sınır dışı edilmez. Bu koruma kanundan doğar; ayrıca yürütmenin durdurulması kararı beklemek gerekmez.

Uygulamada en çok sorulanlar

Sınır dışı kararı tebliğ edilen yabancıların en çok endişe ettiği şey, dava sürerken ülkeden çıkarılıp çıkarılmayacakları ve 7 günlük sürenin nasıl işlediğidir; davanın açılacağı mahkeme de dosyalarda en sık yapılan hatalardandır.

Dava hangi mahkemede açılır, Danıştay’a gidilir mi?

Dava, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. Danıştay, İstanbul Valiliğince alınan sınır dışı kararında, tebliğ formundaki numara yüzünden işlem başka ile ait sanılsa da yetkili mahkemenin İstanbul İdare Mahkemesi olduğunu kabul ediyor. Tebliğ formundaki bilgileri, özellikle kararı veren makamı ve kararın sayısını dikkatle okuyun; dilekçede bunları doğru yazın.

Davayı doğrudan Danıştay’da açmak sonuç vermez. Danıştay, sınır dışı kararına karşı açılan davanın ilk derece olarak Danıştay’da görülecek davalardan olmadığını, idare mahkemesine gönderilmesi gerektiğini söylüyor. Yanlış mahkemeye açılan dava kaybolmaz, dosya görevli ya da yetkili mahkemeye gönderilir (İYUK 15/1-a); ama bu gidiş geliş, zaten kısa olan sürede zaman kaybettirir. Dilekçeyi bulunduğunuz yerdeki idare mahkemesine, idare mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk hâkimliğine, yurt dışındaysanız konsolosluğa da verebilirsiniz (İYUK 4).

7 gün nasıl sayılır, süre kaçarsa ne olur?

Süre tebliği izleyen gün başlar (İYUK 8/1); son gün tatile rastlarsa izleyen ilk iş gününün bitimine uzar (İYUK 8/2). Örneğin karar size pazartesi tebliğ edildiyse süre salı günü işlemeye başlar ve izleyen pazartesi günü biter. 7 gün geçtikten sonra açılan dava süre aşımından reddedilir ve mahkeme kararın hukuka uygun olup olmadığına hiç bakmaz.

Valiliğe ya da geri gönderme merkezine “itiraz ediyorum” diye dilekçe vermek, dava açmak yerine geçmez. Dava dilekçesi idare mahkemesine ya da İYUK 4’te sayılan yerlere verilmelidir. Avukatla dava açılacaksa vekâletname hızla çıkarılmalıdır; geri gönderme merkezinde bunun nasıl yapıldığını avukata vekâletname verme yazısında anlattım. Dava dilekçesinde nelere dikkat edileceğini ise sınır dışı kararına itiraz rehberinde adım adım açıkladım.

Dava açınca sınır dışı edilir miyim?

Hayır; dava süresi içinde ve dava açıldıysa yargılama bitene kadar, rızanız olmadıkça sınır dışı edilmezsiniz (YUKK 53/3 son cümle). Bu koruma için ayrıca yürütmenin durdurulması istemeniz gerekmez. Mahkemeye başvurduğunuzu valiliğe bildirmeniz, bu korumanın fiilen işlemesi için önemlidir.

Giriş yasağı ve idari gözetim için ayrı dava mı açılır?

Evet; sınır dışı kararı, idari gözetim kararı, giriş yasağı ve yönetmelik gibi genel düzenlemeler ayrı işlemlerdir ve yolları farklıdır. İdari gözetime karşı başvuru idare mahkemesine değil, sulh ceza hâkimine yapılır (YUKK 57/6). Sınır dışı edilen yabancının Türkiye’ye girişi yasaklanır ve bu yasak en fazla 5 yıldır; kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi tehdit varsa en fazla 10 yıl daha artırılabilir (YUKK 9/2-3).

Bu işlemleri tek dilekçeyle dava etmeye çalışmak dosyayı geciktirir. Danıştay, 7533 sayılı değişikliğin sınır dışı davalarını hızlandırmak için yapıldığını, bu yüzden sınır dışı kararı ile ülke çapındaki bir düzenlemeye karşı tek dilekçeyle dava açılamayacağını kabul ediyor ve dilekçeyi reddediyor. Öte yandan iki dava birbirini etkiliyorsa birlikte görülebilir: Danıştay, giriş yasağına karşı açılan dava ile sınır dışı kararına karşı açılan davayı bağlantılı sayıp tek mahkemede görülmesine karar veriyor.

Karar kesinse başka yol var mı?

İdare mahkemesinin YUKK 53’e göre verdiği karara karşı istinaf veya temyiz yolu yoktur. Danıştay, kararın kesin olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunu incelemeden reddeden bölge idare mahkemesi kararını onuyor. Anayasa Mahkemesi de 2024’te kesinlik kuralını Anayasa’ya aykırı bulmadı (E.2024/25, K.2024/116). Bu yüzden ilk dilekçe, dosyanın kaderini belirleyen asıl fırsattır; bütün deliller ve 55. maddedeki korumalar o dilekçede ileri sürülmelidir.

Kesin karardan sonra akla gelen yol, hak ihlali iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvurudur. Başvurunun süresi ve şartları için Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yazısına bakabilirsiniz. Sınır dışı kararı kesinleşip uygulandıktan sonra da giriş yasağına karşı ayrıca dava açılabilir.

Ceza davası olan ya da cezası biten yabancı ne olur?

Hapis cezasına mahkûm edilen yabancı, denetimli serbestlik ya da koşullu salıverilme kararından sonra ve her hâlde cezası bittikten sonra, sınır dışı yönünden değerlendirilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir (TCK 59/1). Bu bildirim kendiliğinden sınır dışı kararı değildir; karar yine valilik tarafından 54. maddedeki sebeplere göre alınır ve YUKK 53’teki dava yolu aynen işler. Ceza dosyasının sınır dışına etkisini ceza alan yabancı sınır dışı edilir mi sorusunu cevapladığım yazıda ayrıca anlattım.

İlgili maddeler

YUKK 53, sınır dışı sürecinin diğer adımlarını düzenleyen maddelerle birlikte okunur.

• YUKK 54: Sınır dışı etme kararı alınacak yabancıları sayar (TCK 59 kapsamı, örgüt bağlantısı, kamu düzeni tehdidi, vize ve ikamet ihlali, izinsiz çalışma gibi).
• YUKK 55: 54. madde kapsamında olsalar bile hakkında sınır dışı kararı alınamayacak kişileri sayar (işkence riski, ciddi sağlık sorunu, hamilelik, tedavisi süren şiddet mağduru gibi).
• YUKK 56: Türkiye’yi terke davette 15 ila 30 günlük çıkış süresini ve süre verilmeyecek hâlleri düzenler.
• YUKK 57 ve 57/A: Yakalama, 48 saatlik karar süresi, idari gözetim, sulh ceza hâkimine başvuru ve gözetime alternatif yükümlülükleri düzenler.
• YUKK 9: Sınır dışı edilen yabancıya giriş yasağını ve yasağın süresini düzenler.
• İYUK 8 ve 32: Sürelerin hesabını ve davanın işlemi yapan merciin bulunduğu yerde açılacağını düzenler.
• TCK 59: Hapis cezası alan yabancının cezası sonrası sınır dışı değerlendirmesi için İçişleri Bakanlığına bildirilmesini düzenler.

Danıştay Kararları

Danıştay 10. Daire, 15.09.2025 tarihli, 2025/4011 E., 2025/3805 K.

Türkmenistan uyruklu davacı, sınır dışı kararına karşı İstanbul Valiliği aleyhine dava açmıştı; İstanbul ve Erzurum idare mahkemeleri birbirini yetkili saydı. Davacı, tebliğ formundaki bir numarayı işlemin sayısı diye yazmıştı. Danıştay, kararı İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün verdiğini, İYUK 32/1 gereği İstanbul İdare Mahkemesinin yetkili olduğunu belirledi.

… Uyuşmazlıkta, davacı tarafından iptali istenilen sınır dışı edilmesine ilişkin işlemin İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından tesis edildiği, davacının kendisinde bulunan tebliğ formunda işlemin sayısı olarak … numarasının belirtilmesi sebebiyle gerçek işlem numarası olan … numarası yerine bu numarayı belirttiği anlaşıldığından, 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, davacının sınır dışı edilmesine ilişkin dava konusu işlemi tesis eden İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün bulunduğu yer mahkemesi olan İstanbul İdare Mahkemesinin uyuşmazlığın çözümünde yetkili olduğu sonucuna varılmıştır. …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 23.10.2025 tarihli, 2025/5000 E., 2025/4790 K.

Davacı, Samsun Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün sınır dışı kararının iptali için doğrudan Danıştay’da dava açmıştı. Danıştay, bu davanın ilk derece olarak Danıştay’da görülecek davalardan olmadığını, genel görevli idare mahkemesinde görülmesi gerektiğini belirterek davayı görev yönünden reddetti ve dosyayı idare mahkemesine gönderdi.

… Bu durumda, davanın, yukarıda aktarılan mevzuat hükümleri gereğince ilk derece mahkemesi olarak Danıştayda görülecek davalardan olmadığı ve genel görevli mahkeme olan idare mahkemelerinde görülmesi gerekmekte olduğundan, 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesinin 1. fıkrası uyarınca yetkili Samsun İdare Mahkemesince incelenmesi gerektiği sonucuna varılmaktadır. …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 01.07.2025 tarihli, 2025/3226 E., 2025/3437 K.

Davacı, sınır dışı kararı ile 48 saatlik karar süresinin başlangıcını düzenleyen yönetmelik ve talimat hükümlerine karşı tek dilekçeyle Danıştay’da dava açmıştı. Danıştay, 7533 sayılı değişikliğin sınır dışı davalarında yargılamayı hızlandırmayı amaçladığını, iki davanın usulü ve mahkemesi farklı olduğundan ve işlemler arasında bağlılık bulunmadığından tek dilekçeyle dava açılamayacağını belirtti. Dilekçe, 30 gün içinde ayrı dilekçelerle yenilenmek üzere reddedildi.

… Bu durumda, 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 53. maddesinin 3. fıkrasında yapılan değişiklik ile sınır dışı etme kararının hukuki sonuçları ile yargısal denetiminin ivediliği dikkate alınarak bu tür işlemlere karşı açılan davalara ilişkin yargılamanın hızlandırılmasının amaçlandığı dikkate alındığında; yargılama usulü (özellikle de dosyanın tekemmülü ve yürütmenin durdurulması isteminin değerlendirilmesine ilişkin süreç ile kanun yoluna tâbilik) bakımından farklı kurallara tabi olan, düzenleyici işlemin iptali istemine ilişkin uyuşmazlığın ilk derece mahkemesi olarak Danıştay Onuncu Dairesinde, sınır dışı etme kararının iptali istemiyle açılacak davanın ise görevli ve yetkili yargı yeri olan Samsun İdare Mahkemesinde görülmesi gerektiğinden, söz konusu işlemlere karşı tek dilekçeyle dava açılmasının mümkün olmadığı …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 27.02.2025 tarihli, 2025/918 E., 2025/1255 K.

Davacı hakkındaki G-87 kodlu giriş yasağına karşı bir idare mahkemesinde, Mersin Valiliğinin sınır dışı kararına karşı başka bir idare mahkemesinde dava açılmış; mahkeme bağlantı istemini reddetmişti. Danıştay, bir davada verilecek hükmün diğerini etkileyeceğini, davaların İYUK 38 anlamında bağlantılı olduğunu belirterek itirazı kabul etti ve iki davaya tek mahkemenin bakmasına karar verdi.

… davanın, davacı hakkında tesis edilen G-87 tahdit kodlu giriş yasağına ilişkin işlemin iptali istemiyle açıldığı; …. İdare Mahkemesinde görülen davanın ise, davacının sınır dışı edilmesine ilişkin işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açıldığı görülmektedir. Bu durumda, … İdare Mahkemesinde ve … İdare Mahkemesinde açılan davaların, biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte olması nedeniyle 2577 sayılı Kanun’un 38. maddesinde tanımlandığı şekliyle bağlantılı davalar olduğu sonucuna varılmıştır. …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 16.09.2025 tarihli, 2025/4097 E., 2025/3862 K.

Afganistan uyruklu davacının izinsiz çalışma ve yasal giriş-çıkış ihlali gerekçesiyle verilen sınır dışı kararına karşı açtığı dava reddedilmiş, bölge idare mahkemesi de kararın kesin olduğu gerekçesiyle istinaf başvurusunu incelemeden reddetmişti. Danıştay, temyiz nedenlerinin bozmayı gerektirmediğini belirterek bu kararı onadı. Sonuç olarak YUKK 53/3’teki kesinlik kuralı istinaf aşamasında da uygulanmış oldu.

… Temyizen incelenen karar usul ve hukuka uygun olup, dilekçede ileri sürülen temyiz nedenleri kararın bozulmasını gerektirecek nitelikte görülmemiştir. …

… İstinaf başvurusunun incelenmeksizin reddine ilişkin … Bölge İdare Mahkemesi … İdari Dava Dairesinin … tarih ve E:…, K:… temyize konu kararının ONANMASINA …

↑ Metne dön