YUKK 54 Sınır Dışı Sebepleri: Kimler Deport Edilir, 7 Gün Dava
YUKK 54 madde metni ve açıklaması: sınır dışı edilecek yabancılar 14 bent, vize ve ikamet ihlalinde 10 gün sınırı, uluslararası koruma istisnası, 7 gün dava süresi hesabı ve Danıştay kararları.
YUKK 54 madde metni (güncel)
Sınır dışı etme kararı alınacaklar
(1) Aşağıda sayılan yabancılar hakkında sınır dışı etme kararı alınır:
a) 5237 sayılı Kanunun 59 uncu maddesi kapsamında sınır dışı edilmesi gerektiği değerlendirilenler
b) Terör örgütü yöneticisi, üyesi, destekleyicisi veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi veya destekleyicisi olanlar
c) Türkiye’ye giriş, vize ve ikamet izinleri için yapılan işlemlerde gerçek dışı bilgi ve sahte belge kullananlar
ç) Türkiye’de bulunduğu süre zarfında geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanlar
d) Kamu düzeni veya kamu güvenliği ya da kamu sağlığı açısından tehdit oluşturanlar
e) Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler
f) İkamet izinleri iptal edilenler
g) İkamet izni bulunup da süresinin sona ermesinden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan ikamet izni süresini on günden fazla ihlal edenler
ğ) Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilenler
h) Türkiye’ye yasal giriş veya Türkiye’den yasal çıkış hükümlerini ihlal edenler ya da bu hükümleri ihlale teşebbüs edenler
ı) Hakkında Türkiye’ye giriş yasağı bulunmasına rağmen Türkiye’ye geldiği tespit edilenler
i) Uluslararası koruma başvurusu reddedilen, uluslararası korumadan hariçte tutulan, başvurusu kabul edilemez olarak değerlendirilen, başvurusunu geri çeken, başvurusu geri çekilmiş sayılan, uluslararası koruma statüleri sona eren veya iptal edilenlerden haklarında verilen son karardan sonra bu Kanunun diğer hükümlerine göre Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanlar
j) İkamet izni uzatma başvuruları reddedilenlerden, on gün içinde Türkiye’den çıkış yapmayanlar
k) (Ek: 3/10/2016-KHK-676/36 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/31 md.) Uluslararası kurum ve kuruluşlar tarafından tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenler.
(2) (Değişik: 3/10/2016-KHK-676/36 md.; Aynen kabul: 1/2/2018-7070/31 md.) Bu maddenin birinci fıkrasının (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında oldukları değerlendirilen uluslararası koruma başvuru sahibi veya uluslararası koruma statüsü sahibi kişiler hakkında uluslararası koruma işlemlerinin her aşamasında sınır dışı etme kararı alınabilir.
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu m. 54 — son değişiklik: 7196 sayılı Kanun
Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.
Değişiklik geçmişi
YUKK 54’te iki değişiklik oldu: 2016’da terör örgütleriyle ilişki bendi eklendi ve uluslararası koruma sahiplerine ilişkin ikinci fıkra yeniden yazıldı, 2019’da yasal giriş-çıkış bendine “ihlale teşebbüs” eklendi.
| Tarih | Düzenleme | Ne değişti |
|---|---|---|
| RG 11.4.2013; sınır dışı hükümleri 11.4.2014’te yürürlüğe girdi | 6458 sayılı Kanun (ilk metin) | Sınır dışı etme kararı alınacak yabancılar ve uluslararası koruma sahiplerine ilişkin ikinci fıkra |
| 3.10.2016, yürürlük 29.10.2016 | 676 sayılı KHK m. 36 | (k) bendi eklendi; ikinci fıkra (b), (d) ve (k) bentleri kapsamındakiler için “her aşamada” karar alınabilecek şekilde değişti |
| 1.2.2018 (kabul), yürürlük 8.3.2018 | 7070 sayılı Kanun m. 31 | 676 sayılı KHK’deki değişiklik aynen kabul edilerek kanunlaştı |
| 6.12.2019 (kabul), yürürlük 24.12.2019 | 7196 sayılı Kanun m. 76 | (h) bendine “ya da bu hükümleri ihlale teşebbüs edenler” ibaresi eklendi |
Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama
YUKK 54’ün iki fıkrası var: birincisi sınır dışı kararının hangi sebeplerle alınacağını 14 bentte sayar, ikincisi uluslararası koruma başvurusu veya statüsü olan kişiler için istisnayı düzenler. Kararın kimin tarafından alınacağı ve dava yolu 53. maddede, kimler hakkında karar alınamayacağı 55. maddededir.
1. fıkra (a) bendi: cezası infaz edilen yabancı
Hapis cezasına mahkûm edilen yabancı, denetimli serbestlik veya koşullu salıverilme kararından sonra ve her hâlde cezası bittikten sonra, sınır dışı yönünden değerlendirilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir (TCK 59/1). Bu bildirim kendiliğinden sınır dışı kararı değildir. Mahkeme sınır dışı kararı vermez; kararı valilik, (a) bendine göre ve 55. maddedeki korumaları gözeterek alır. Ceza davasının yabancıya etkisini ceza alan yabancı sınır dışı edilir mi yazısında ayrıca anlattım.
(b), (c) ve (ç) bentleri: örgüt bağlantısı, sahte belge ve meşru olmayan geçim
(b) bendi terör örgütü veya çıkar amaçlı suç örgütü yöneticisi, üyesi ya da destekleyicisi olanları kapsar. (c) bendi giriş, vize ve ikamet işlemlerinde gerçek dışı bilgi veya sahte belge kullananları, (ç) bendi Türkiye’de geçimini meşru olmayan yollardan sağlayanları sayar. Bu bentlerde idarenin somut bilgi ve belgeye dayanması gerekir; “örgüt bağlantısı değerlendirmesi” gibi genel bir ifadeyle yetinen karar, davada en çok tartışılan noktadır.
(d) bendi: kamu düzeni, kamu güvenliği veya kamu sağlığı tehdidi
Dosyalarda en sık karşılaştığım bentlerden biri budur. Valilikler, hakkında soruşturma veya kovuşturma bulunan yabancılar için sıklıkla bu bende dayanır. Ancak bent bir mahkûmiyet şartı aramasa da “tehdit oluşturma”nın somut olgularla gösterilmesi gerekir; tek başına bir şikâyet ya da ifade tutanağı her zaman bu eşiği karşılamaz. Davada, ceza dosyasının içeriği, sonucu ve kişinin Türkiye’deki aile ve iş bağları birlikte ortaya konulmalıdır.
(e), (f), (g) ve (j) bentleri: vize ve ikamet ihlalleri
Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşan ya da vizesi iptal edilen (e), ikamet izni iptal edilen (f), ikamet izninin bitiminden itibaren kabul edilebilir gerekçesi olmadan on günden fazla kalan (g) ve ikamet izni uzatma başvurusu reddedildikten sonra on gün içinde çıkmayan (j) yabancılar hakkında karar alınır. On günlük tolerans kanunda yazılıdır; on günü aşmayan ihlal bu bentlere göre tek başına sınır dışı sebebi değildir. Süreyi hesaplarken izin bitiş tarihini ve uzatma başvurusunun tarihini belgelemek gerekir.
(ğ), (h) ve (ı) bentleri: izinsiz çalışma, yasal giriş-çıkış ihlali ve giriş yasağı
Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen (ğ), yasal giriş veya çıkış hükümlerini ihlal eden ya da ihlale teşebbüs eden (h) ve giriş yasağı bulunduğu hâlde Türkiye’ye gelen (ı) yabancılar bu bentlerin kapsamındadır. “Teşebbüs” ibaresi 2019’da eklendi; kaçak çıkışa hazırlanırken yakalanan yabancı da artık (h) bendine girer.
(i) ve (k) bentleri: uluslararası koruma süreci ve terör örgütleriyle ilişki
(i) bendi, uluslararası koruma başvurusu reddedilen, başvurusunu geri çeken veya statüsü sona erenlerden son karardan sonra Türkiye’de kalma hakkı bulunmayanları kapsar. Önemli olan “son karardan sonra” ve “kalma hakkı bulunmama” şartlarıdır: başka bir ikamet hakkı olan kişi bu bende girmez. (k) bendi uluslararası kurum ve kuruluşlarca tanımlanan terör örgütleriyle ilişkili olduğu değerlendirilenleri sayar.
2. fıkra: uluslararası koruma başvurusu veya statüsü olanlar
İkinci fıkra, uluslararası koruma başvurusu yapmış ya da statü almış kişiler için özel bir kural koyar: (b) örgüt bağlantısı, (d) kamu düzeni ve kamu güvenliği tehdidi ve (k) terör örgütleriyle ilişki bentleri kapsamında görülen kişiler hakkında koruma işlemlerinin her aşamasında karar alınabilir. Diğer bentler, örneğin vize ihlali, bu kişiler için tek başına “her aşamada” karar sebebi değildir.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Uygulamada en çok sorulanlar
Sınır dışı kararıyla karşılaşan yabancılar bana çoğunlukla ceza alan yabancının durumunu, soruşturmanın kamu düzeni gerekçesine dönüşüp dönüşmeyeceğini, vize aşımında hangi mahkemenin yetkili olduğunu, ikamet iznini ve tahdit kodunu soruyor. Aşağıda bunları kararlarla cevaplıyorum.
Ceza alan yabancı mahkeme kararıyla mı sınır dışı edilir?
Hayır; ceza mahkemesi sınır dışı kararı vermez, cezanın infazından sonra durumu İçişleri Bakanlığına bildirilir ve kararı valilik verir. Yargıtay, uyuşturucu ithalinden mahkûm edilen yabancı hakkında TCK 59’a göre bildirim yapılmamasını hukuka aykırı bulup hükme bildirim bendini ekliyor. Bildirim yapılması, sınır dışı kararının kesin olarak alınacağı anlamına gelmez; valilik yine 54 ve 55. maddeleri birlikte değerlendirmek zorundadır.
Hakkımda soruşturma var, kamu düzeni gerekçesiyle sınır dışı edilir miyim?
Edilebilirsiniz; valilikler soruşturması olan yabancılar için sıklıkla (d) bendine dayanır, ama karar somut olgulara dayanmalıdır. Danıştay’ın yetki uyuşmazlığını çözdüğü bir dosyada, kasten yaralama, tehdit ve hakaret suçlarından hakkında işlem yapılan Suriye uyruklu kişi için valiliğin (d) bendine dayandığı ve davaya kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki mahkemenin bakacağı görülüyor. Davada ceza dosyasının içeriğini, varsa takipsizlik veya beraat kararını ve Türkiye’deki bağlarınızı ortaya koymanız gerekir. Dava yolunun ayrıntıları için sınır dışı kararına itiraz rehberine bakabilirsiniz.
Vize süremi aştım ve geri gönderme merkezine götürüldüm; davayı nerede açarım?
Davayı, sizin götürüldüğünüz merkezin değil, kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açarsınız (İYUK 32/1). Danıştay, vize muafiyeti süresini on günden fazla aştığı için İstanbul Valiliğince (e) bendine göre sınır dışı kararı verilen kişinin davasına, Kütahya’daki mahkemenin değil İstanbul İdare Mahkemesinin bakacağına karar veriyor. Yanlış yere açılan dava kaybolmaz, dosya yetkili mahkemeye gönderilir; ama 7 günlük süre ve dava süresince sınır dışı edilmeme koruması açısından doğru mahkemeyi baştan seçmek önemlidir.
İkamet iznim bitti; yerleşim yeri belgem yeterli mi?
Hayır; yerleşim yeri belgesi ikamet izninin yerine geçmez, Türkiye’de yasal kalış ikamet izniyle ya da izinden muafiyetle gösterilir. Danıştay, Türk vatandaşıyla 1990’dan beri evli yabancının vatandaşlık başvurusunda, yerleşim yeri belgesinin yalnız adresi gösterdiğini, ikamet izninin ise Türkiye’de yasal olarak bulunmayı gösterdiğini belirtiyor. Vatandaşlık başvurusu yaptınız diye ikamet izni yükümlülüğü ortadan kalkmaz; iznin bitiminden itibaren on günü aşan ihlal (g) bendine göre sınır dışı sebebidir.
Sınır dışı kararıyla birlikte tahdit kodu da konuldu; ayrı ayrı dava mı açarım?
Aynı olaya dayanan sınır dışı kararı ve tahdit kodu birlikte dava edilebilir; bu durumda belirleyici işlem sınır dışı kararıdır. Danıştay, kasten yaralama olayına dayanılarak hem (d) bendine göre sınır dışı kararı hem de adli işlem yapılan yabancılara ilişkin tahdit kodu konulan dosyada, iki işlemin sebebinin aynı olduğunu, daha esaslı işlemin sınır dışı kararı olduğunu ve yetkili mahkemenin bu karara göre belirleneceğini söylüyor. Tahdit kodu ya da giriş yasağı ayrı bir idari işlemdir; ama aynı olaydan doğuyorsa sınır dışı davasıyla bağlantısını dilekçede açıkça kurun.
İlgili maddeler
YUKK 54, sınır dışı sürecinin diğer adımlarını düzenleyen maddelerle birlikte okunur.
- YUKK 53: Kararı valiliğin alacağını, gerekçeli tebliği, 7 günlük dava süresini, 15 günlük karar süresini ve dava sürerken sınır dışı edilmemeyi düzenler.
- YUKK 55: 54. madde kapsamında olsalar bile hakkında sınır dışı kararı alınamayacak kişileri sayar.
- YUKK 56: Türkiye’yi terk için 15 ila 30 günlük süreyi ve süre verilmeyecek hâlleri düzenler.
- YUKK 57: Yakalama, 48 saatlik karar süresi ve idari gözetimi düzenler; gözetime karşı başvuru için idari gözetime itiraz dilekçesi örneğine bakabilirsiniz.
- YUKK 9: Sınır dışı edilen yabancıya uygulanacak giriş yasağını ve süresini düzenler.
- TCK 59: Hapis cezası alan yabancının cezası sonrası İçişleri Bakanlığına bildirilmesini düzenler.
- İYUK 2: İdari dava türlerini düzenler; sınır dışı kararına karşı dava bir iptal davasıdır.
Danıştay ve Yargıtay Kararları
Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 24.06.2026 tarihli, 2025/5930 E., 2026/9079 K.
Aracının gizli bölmelerinde kokainle Türkiye’ye girerken yakalanan yabancı uyruklu sanık, uyuşturucu madde ithalinden mahkûm edilmiş, bölge adliye mahkemesi istinafı esastan reddetmişti. Yargıtay, mahkûmiyeti hukuka uygun buldu; ancak yabancı sanığın durumunun TCK 59 uyarınca sınır dışı yönünden değerlendirilmek üzere bildirilmemesini ve vatandaşı olduğu devletin temsilciliğine karar örneği gönderilmemesini hukuka aykırı gördü ve bu bildirimleri hükme ekleyerek düzelterek onadı.
… Yabancı uyruklu sanığın durumunun 5237 sayılı Kanun’un 59. maddesi gereğince sınırdışı işlemleriyle ilgili değerlendirilmek üzere bildirimde bulunulmaması ve vatandaşı olduğu devletin temsilciliğine karardan bir örneğin gönderilmemesi hukuka aykırı görülmüştür. …
… TCK’nin 59. maddesi gereğince, işlediği suç nedeniyle hapis cezasına mahkûm edilen yabancı sanığın koşullu salıverilmeden yararlandıktan ve her halde cezasının infazı tamamlandıktan sonra, durumu sınır dışı işlemleriyle ilgili olarak değerlendirilmek üzere derhal İçişleri Bakanlığına bildirilmesine, …
Danıştay 10. Daire, 06.12.2021 tarihli, 2021/6904 E., 2021/6020 K.
Suriye uyruklu davacı hakkında Mersin Valiliği, kasten yaralama, tehdit ve hakaret suçlarından işlem yapıldığı gerekçesiyle 54/1-(d) bendine göre sınır dışı kararı vermişti; Mersin ve Gaziantep idare mahkemeleri birbirini yetkili saydı. Danıştay, kararı veren idarenin bulunduğu yer mahkemesi olarak Mersin İdare Mahkemesinin yetkili olduğuna karar verdi. Karar yetki uyuşmazlığına ilişkindir; sınır dışı kararının hukuka uygunluğu hakkında değerlendirme içermez.
… Dosya içerisinde yer alan bilgi ve belgeler incelendiğinde; Mersin Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü’nün … tarih ve … sayılı işlemiyle, Suriye uyruklu olan davacının, kasten yaralama, tehdit ve hakaret suçlarından hakkında işlem yapılan yabancı olduğu gerekçesiyle 6458 sayılı Kanun’un 54/1-d maddesi uyarınca sınırdışı edilmesine karar verildiği görüldüğünden; işbu davanın görüm ve çözümünde, 2577 sayılı Kanun’un 32/1. maddesi uyarınca, Mersin İdare Mahkemesinin yetkili olduğu sonucuna varılmıştır. …
Danıştay 10. Daire, 17.09.2024 tarihli, 2024/3746 E., 2024/3019 K.
Türkmenistan uyruklu davacı hakkında İstanbul Valiliği, vize muafiyeti süresini on günden fazla aştığı gerekçesiyle 54/1-(e) bendine göre sınır dışı kararı vermişti. İstanbul ve Kütahya idare mahkemeleri birbirini yetkili saydı. Danıştay, işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yer mahkemesinin, yani İstanbul İdare Mahkemesinin yetkili olduğuna kesin olarak karar verdi.
… Dava dosyasının incelenmesinden, Türkmenistan uyruklu davacının 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu’nun 54. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi uyarınca vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşanlar veya vizesi iptal edilenler kapsamında olduğundan bahisle İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce tesis edilen 26/03/2024 tarih ve … sayılı işlem ile sınır dışı edilmesine karar verildiği, davacı tarafından da bu sınır dışı etme kararının iptali istemiyle bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır. Bu durumda, 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, davanın görüm ve çözümünde, dava konusu işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki İstanbul İdare Mahkemesinin yetkili olduğu sonucuna varılmaktadır. …
Danıştay 10. Daire, 22.05.2024 tarihli, 2019/10218 E., 2024/2102 K.
Türk vatandaşıyla 1990’dan beri evli Lübnan uyruklu davacı, evlilik yoluyla vatandaşlık başvurusunda ikamet izni yerine yerleşim yeri belgesi sunmuş, başvurusu Hatay Valiliğince reddedilmişti; davacı ayrıca ikamet tezkeresi isteyen yönetmelik hükmünün iptalini istedi. Danıştay ilk derece mahkemesi olarak, ikamet izninin Türkiye’de yasal bulunmayı, yerleşim yeri belgesinin ise yalnız adresi gösterdiğini, ikamet tezkeresi istenmesinin YUKK’taki kuralların doğal gereği olduğunu belirterek davayı reddetti. Karar temyize açıktır.
… İkamet izni (ikamet tezkeresi), Türk vatandaşları dışındaki yabancıların Türkiye’de yasal olarak oturum hakkına sahip olmasını sağlayan bir belge iken; yerleşim yeri (ikametgâh) belgesi, Türk vatandaşı veya yabancının yerleşim yerinin bulunduğu adresi gösteren belgeden ibarettir. Sonuç olarak, iki belgenin hukuki niteliği birbirinden farklı olup, dava konusu düzenlemeyle ikamet izni istenilmesindeki amaç, yabancının Türkiye’de ikamet ettiği yerleşim yerini tespit etmek değil, Türkiye’de yasal olarak bulunup bulunmadığını ve kurallara uyma niyetini sorgulayıp teyit etmektir. …
Danıştay 10. Daire, 09.07.2024 tarihli, 2024/2898 E., 2024/2698 K.
İran uyruklu davacı, sınır dışı kararı ile hakkında konulan, adli işlem yapılan yabancılara ilişkin tahdit kodunun iptali için dava açmış; dilekçede kararı Ağrı’daki göç idaresinin verdiğini yazmıştı. Mahkemenin ara kararı üzerine sınır dışı kararının aslında İstanbul Valiliğince, kasten yaralama olayı nedeniyle 54/1-(d) bendine göre verildiği anlaşıldı. Danıştay, tahdit kodunun da aynı olaya dayandığını, sonuçları bakımından daha esaslı işlemin sınır dışı kararı olduğunu belirterek davaya İstanbul İdare Mahkemesinin bakacağına karar verdi.
… Bu durumda, sınır dışı etme işleminin iptali ile hakkındaki …(haklarında adli işlem yapılan yabancılar) tahdit kodunun iptali istemiyle açıldığı görülen davada, dava konusu işlemlerin niteliğine bakıldığında, sınır dışı etme işleminin sebep unsurunu oluşturan kasten yaralama olayının … tahdit kodu konulmasının da sebebi olduğu, bu kapsamda sebep unsurları aynı olan yani aynı maddi olaydan kaynaklanan işlemlerden davacının hukuki alanında doğurduğu sonuç itibarıyla daha esaslı olan işlemin sınır dışı etme işlemi olduğu ve yetki unsurunun bu işleme göre belirlenmesi gerektiği anlaşılmaktadır. …
Sık Sorulan Sorular
YUKK 54’e göre kimler sınır dışı edilir?
Birinci fıkradaki 14 bentte sayılanlar: cezası infaz edilen hükümlüler, örgüt bağlantısı olanlar, sahte belge kullananlar, kamu düzeni için tehdit sayılanlar, vize veya ikamet süresini on günden fazla aşanlar, izinsiz çalışanlar ve yasal giriş-çıkış kurallarını ihlal edenler gibi.
Vize süresini kaç gün aşan sınır dışı edilir?
Vize veya vize muafiyeti süresini on günden fazla aşan yabancı hakkında sınır dışı kararı alınır (YUKK 54/1-e). Aynı on günlük sınır ikamet izni ihlalinde de geçerlidir (54/1-g).
Sınır dışı kararına itiraz süresi kaç gün?
Tebliğden itibaren 7 gündür ve dava idare mahkemesinde açılır; mahkemenin kararı kesindir (YUKK 53/3).
Hamile veya ciddi hasta olan yabancı sınır dışı edilir mi?
Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahati riskli görülen yabancı hakkında, 54. madde kapsamında olsa bile sınır dışı kararı alınmaz (YUKK 55/1-b). Değerlendirme her kişi için ayrı yapılır.
Uluslararası koruma başvurusu olan kişi sınır dışı edilebilir mi?
Yalnız örgüt bağlantısı, kamu düzeni ve kamu güvenliği tehdidi veya terör örgütleriyle ilişki bentleri kapsamında görülürse koruma işlemlerinin her aşamasında karar alınabilir (YUKK 54/2).
Sınır dışı edilen yabancı Türkiye’ye ne zaman dönebilir?
Sınır dışı edilen yabancıya giriş yasağı konulur; yasak en çok 5 yıldır, kamu düzeni veya güvenliği açısından ciddi tehdit varsa en fazla 10 yıl daha artırılabilir (YUKK 9/2-3).
