Sınır Dışı (Deport) Kararına İtiraz: 7 Gün ve Dava Yolu

Sınır Dışı (Deport) Kararına İtiraz Nasıl Yapılır?

Sınır dışı kararına itiraz, idare mahkemesine yazılı bir dava dilekçesi verilerek yapılır; valiliğe ya da göç idaresine yazılan bir itiraz dilekçesi davanın yerini tutmaz. Kanun bu davayı yabancının kendisine, yasal temsilcisine (çocukta veli, kısıtlı kişide vasi) veya avukatına tanır (YUKK m.53/3). Mahkemeye başvuran kişi, başvurusunu sınır dışı etme kararını veren makama da bildirmelidir; bu bildirim, kurumun dava açıldığını bilmesini ve sınır dışı işlemini durdurmasını sağlar.

Yetkili mahkeme, kural olarak kararı veren valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir (İYUK m.32/1). Yakalandığınız ya da tutulduğunuz il başka olabilir; belirleyici olan kararın hangi valilikçe alındığıdır. Danıştay 10. Daire, sınır dışı kararını veren göç idaresinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesini yetkili saydı. Yanlış mahkemeye açılan dava kaybolmaz; dosya yetkili mahkemeye gönderilir. Dilekçeyi bulunduğunuz yerdeki idare mahkemesine, idare mahkemesi olmayan yerde asliye hukuk hâkimliğine, yurt dışındaysanız Türk konsolosluğuna da verebilirsiniz (İYUK m.4); davanın açıldığı tarih, dilekçenin deftere kaydedildiği tarihtir.

Dilekçede kararın tarihi ve sayısı, tebliğ tarihi, kararın neden hukuka aykırı olduğu ve delilleriniz yer alır. Tebliğ edilen kararın bir örneğini, pasaport veya kimlik bilgilerinizi, ikamet izni belgelerinizi, sağlık raporlarını, evlilik ve çocuk belgelerini ekleyin. Avukatla dava açılacaksa vekâletname gerekir; geri gönderme merkezinde bu işin nasıl yapıldığını avukata vekâletname verme yazısında anlattım.

7 Günlük Süre Ne Zaman Başlar, Kaçarsa Ne Olur?

7 günlük süre, sınır dışı kararının size, yasal temsilcinize ya da avukatınıza tebliğinden itibaren işler ve kaçırılırsa dava süre aşımı nedeniyle reddedilir. Süre, 6.12.2019 tarihli 7196 sayılı Kanun’la 15 günden 7 güne indirildi ve 24.12.2019’dan beri uygulanıyor. 21.11.2024 tarihli 7533 sayılı Kanun 7 günü değiştirmedi; yalnız dosyanın tamamlanmasını ve mahkemenin karar süresini yeniden düzenledi. İnternette hâlâ 15 gün yazan kaynaklara güvenmeyin.

Süre tebliği izleyen günden saymaya başlar; son gün resmî tatile rastlarsa izleyen ilk iş gününün bitimine uzar (İYUK m.8). Karar size okunup imzalatıldıysa tebliğ tarihi o gündür. Tebligat usulüne uygun yapılmadıysa, süre kararı gerçekten öğrendiğiniz tarihten hesaplanabilir; bu durumda öğrenme tarihinizi dilekçede açıkça yazın ve belgeleyin. Kararın bir örneği elinize hiç verilmediyse merkez idaresine ve kararı veren il göç idaresine dilekçe verip kararın ve tebliğ belgesinin örneğini isteyin, dilekçenin alındı kaydını saklayın ve 7 günü en erken ihtimal olan tarihten sayın. Gelen evrakın ne olduğunu anlamakta zorlanıyorsanız tebligat geldiğinde yapılacakları anlattığım yazıya bakabilirsiniz.

Kanun, avukatı olmayan yabancıya kararın sonucunun, itiraz usulünün ve süresinin bildirilmesini zorunlu tutar (YUKK m.53/2). Bu bilgilendirme yapılmadıysa ya da anlamadığınız bir dilde yapıldıysa bunu dilekçede ileri sürün.

Dava Açılınca Sınır Dışı Edilir mi?

Hayır; dava açma süresi içinde ve dava açıldıysa yargılama sonuçlanıncaya kadar yabancı, kendi rızası olmadıkça sınır dışı edilmez (YUKK m.53/3). Bu koruma kanundan doğar; ayrıca yürütmenin durdurulması kararı beklemeniz gerekmez. Koruma yalnız sınır dışı işlemini durdurur; idari gözetim kararı ayrı bir işlemdir ve dava açılması sizi geri gönderme merkezinden kendiliğinden çıkarmaz.

Yargılama hızlıdır. İdare savunmasını verdiğinde ya da savunma süresi geçtiğinde dosya tamamlanmış sayılır, duruşma yapılıp yapılmaması mahkemenin takdirindedir ve mahkeme 15 gün içinde karar verir. Dilekçede gösterdiğiniz adrese tebligat yapılamazsa dosya işlemden kaldırılır ve 2 ay içinde yeni adres bildirilmezse dava açılmamış sayılır (YUKK m.53/3; İYUK m.26/3). Adresiniz değişirse mahkemeye hemen bildirin.

Kimler Sınır Dışı Edilir? 54. Maddedeki Sebepler

Sınır dışı etme kararı, YUKK m.54/1’de tek tek sayılan sebeplerden birine dayanmak zorundadır; kararda hangi bende dayanıldığı yazılır. Uygulamada en sık gördüğüm sebepler şunlardır:

• Kamu düzeni veya güvenliği tehdidi (54/1-d): en geniş ve en çok tartışılan sebep; somut olgu gösterilmesi gerekir
• Vize veya vize muafiyeti süresini 10 günden fazla aşmak (54/1-e) ve ikamet izni süresini 10 günden fazla ihlal etmek (54/1-g)
• İkamet izninin iptali (54/1-f) ve uzatma başvurusu reddedilip 10 gün içinde çıkmamak (54/1-j) — iptal kararının kendisine karşı yolu ikamet izni iptal edildiğinde ne yapmalı yazısında anlattım.
• Çalışma izni olmadan çalışmak (54/1-ğ)
• Yasal giriş veya çıkış kurallarını ihlal (54/1-h) ve giriş yasağına rağmen gelmek (54/1-ı)
• Sahte belge veya gerçek dışı bilgi kullanmak (54/1-c) ve geçimini meşru olmayan yoldan sağlamak (54/1-ç)
• Terör veya suç örgütüyle bağlantı (54/1-b, k) ve mahkûmiyet üzerine Türk Ceza Kanunu’nun 59. maddesi kapsamında değerlendirilme (54/1-a)
• Uluslararası korumada olumsuz son karar sonrası Türkiye’de kalma hakkı bulunmamak (54/1-i)

Davada idarenin dayandığı bendin olaya gerçekten uyup uymadığı incelenir. “Kamu düzeni tehdidi” gibi genel bir ifade, somut bir olaya ve belgeye dayanmıyorsa dilekçede bunu açıkça ileri sürün. Hakkınızda ceza soruşturması ya da mahkûmiyet varsa, ceza dosyasının sınır dışına etkisini ceza alan yabancının sınır dışı edilip edilmeyeceğini anlattığım yazıda ayrıca ele aldım. Uluslararası koruma başvurucusu veya statü sahibi kişiler hakkında da (b), (d) ve (k) bentleri kapsamında her aşamada sınır dışı kararı alınabilir (54/2).

Çalışma izniyle ilgili karar (54/1-ğ) aldıysanız

Kararınızda 54/1-ğ yazıyorsa idare, çalışma izni olmadan çalıştığınızı tespit ettiğini söylüyor demektir. Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancı sınır dışı edilmek üzere İçişleri Bakanlığına bildirilir; yabancıya ve işverene ayrıca idari para cezası verilir (6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu m.23).

Davada önce tespitin kendisini sorgulayın: tutanakta hangi gün, hangi işyerinde, ne iş yaparken görüldüğünüz yazıyor mu, sizin ve işverenin beyanı alınmış mı? İşyerinde müşteri, ziyaretçi veya akraba olarak bulunmak çalışmak değildir; bunu işveren beyanı, SGK kaydı ve tanıklarla gösterin. İşvereniniz sizin için çalışma izni başvurusu yaptıysa başvuru belgesini ekleyin. Geçici koruma altındaki kişiler, geçici koruma kimlik belgesinin düzenlendiği tarihten 6 ay sonra çalışma izni başvurusu yapabilir (6735 m.17/1). İhlal sabit olsa bile 55. maddedeki durumları, Türkiye’deki aile ve iş bağlarınızı ve ikamet geçmişinizi dilekçede ayrıca anlatın.

Kimler sınır dışı edilemez? 55. madde korumaları

54. madde kapsamında olsanız bile, YUKK m.55/1’de sayılan beş durumdan birindeyseniz hakkınızda sınır dışı kararı alınamaz. Bunlar şunlardır:

• Gönderileceğiniz ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı ya da onur kırıcı ceza veya muamele göreceğinize dair ciddi emare bulunması
• Ciddi sağlık sorunu, yaş veya hamilelik nedeniyle seyahat etmenizin riskli olması
• Hayati tehlikesi olan bir hastalığın tedavisinin sürmesi ve gideceğiniz ülkede tedavi imkânı olmaması
• İnsan ticareti mağduru olarak mağdur destek sürecinden yararlanıyor olmak
• Psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddet mağduru olup tedavinizin sürmesi

Bu değerlendirme herkes için ayrı yapılır; korunan kişilerden belli bir adreste oturmaları ve belli aralıklarla bildirimde bulunmaları istenebilir (55/2). Dilekçede bu sebeplerden birine dayanıyorsanız iddiayı belgeyle destekleyin: sağlık kurulu raporu, hamilelik raporu, tedavi kayıtları, gideceğiniz ülkedeki risk hakkında somut bilgi. Türkiye’deki eşiniz, çocuklarınız ve uzun süreli yasal ikametiniz 55. maddede sayılmaz, ama aile hayatına saygı hakkı yönünden dilekçede ayrıca anlatılmalıdır.

Geçici Koruma Altındaysanız (Suriyeliler) Ne Değişir?

Geçici koruma altındaki kişi için de sınır dışı kararına karşı yol aynıdır: tebliğden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine dava (YUKK 53/3). Geçici koruma YUKK 91 ve Geçici Koruma Yönetmeliği’yle düzenlenir; yönetmelik, kapsamdaki hiç kimsenin işkence veya insanlık dışı muamele göreceği bir yere gönderilemeyeceğini ayrıca yazar (GKY m.6).

Geçici koruma kimliği olan kişi, Göç İdaresince belirlenen ilde oturmak ve valiliğin belirlediği şekilde bildirimde bulunmakla yükümlüdür (GKY m.33). Kayıtlı olduğunuz il dışında yakalanmak bu yükümlülüğün ihlalidir, ama 54. maddede ayrı bir sınır dışı sebebi olarak sayılmaz. Yükümlülüğüne uymayan kişi önce uyarılır; uymamaya devam ederse adli ve idari işlem başlatılır ve bazı hakları kısıtlanabilir (GKY m.35). Kararınızda hangi bendin yazdığına bakın; “kamu düzeni tehdidi” (54/1-d) yazıyorsa somut bir olay gösterilip gösterilmediğini sorgulayın.

Geçici koruma bazı hâllerde sona erer ya da iptal edilir. Kendi isteğinizle Türkiye’den ayrılmak, üçüncü bir ülkeye gitmek veya başka bir yasal kalış türüne geçmek korumayı bitirir (GKY m.12/1). Mazeretsiz olarak bildirim yükümlülüğünü üç kez üst üste yerine getirmeyenin koruması valilikçe iptal edilir (12/3); ciddi suç, terör veya kamu düzeni tehlikesi gibi hâllerde kişi kapsam dışı bırakılır (GKY m.8). Koruma iptal edildiyse iptal yazısının örneğini isteyin; bu işleme karşı ayrıca dava açılıp açılmayacağını avukatınızla değerlendirin. Merkezde imzalatılan gönüllü dönüş formu, Türkiye’den kendi isteğinizle ayrılmayı kabul ettiğiniz anlamına gelebilir.

Geri Gönderme Merkezindeyken Uluslararası Koruma Başvurusu Yapılabilir mi?

Evet; özgürlüğü kısıtlanmış kişinin uluslararası koruma başvurusu valiliğe derhâl bildirilir, ama başvuru diğer idari işlemlerin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz (YUKK 65/5). Ülkenizde zulüm, işkence veya ölüm tehlikesi varsa bunu merkez görevlisine yazılı olarak bildirin ve dilekçenizin alındı kaydını isteyin.

Sınır dışı edilmek üzere gözetim altındayken yapılan başvuru hızlandırılmış usulle incelenir: başvurudan en geç 3 gün içinde mülakat yapılır, mülakattan sonra en geç 5 gün içinde karar verilir (YUKK 79/1-ç, 79/2). Bu karara karşı idari itiraz yoktur; tebliğden itibaren 15 gün içinde idare mahkemesine dava açılır ve mahkeme 15 gün içinde kesin karar verir (80/1-a, ç, d). İtiraz veya yargılama sonuçlanıncaya kadar ülkede kalmanıza izin verilir (80/1-e).

Başvuru sahiplerinin gözetimi istisnadır; yalnız kimlik şüphesi veya kamu düzeni tehlikesi gibi 68/2’de sayılan hâllerde mümkündür ve bu gözetim 30 günü geçemez (68/5). Bu 30 günlük sınır, başvuru sahibi olarak 68. maddeye göre gözetime alınanlar içindir; sınır dışı amacıyla 57. maddeye göre gözetimde olanların başvurusu o gözetimi kendiliğinden sona erdirmez (65/5). Bu yüzden gözetim kararınızın hangi maddeye dayandığına bakın. Terör, kamu düzeni veya uluslararası kuruluşlarca tanımlanan terör örgütüyle ilişki gerekçesiyle (54/1-b, d, k) başvuru sahibi hakkında da her aşamada sınır dışı kararı alınabilir (54/2).

Mahkeme Kararından Sonra: Kesinlik, Giriş Yasağı ve Tahdit Kodu

İdare mahkemesinin sınır dışı davasındaki kararı kesindir; istinaf ve temyiz yolu yoktur ve 2026’da getirilen yeni temyiz imkânı da YUKK davalarını kapsamaz (İYUK 46/2-d, 7589 sayılı Kanun). Karar aleyhinize çıkarsa geriye Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru kalır; başvuru, başvuru yollarının tüketildiği tarihten itibaren 30 gün içinde yapılır (6216 sayılı Kanun m.47/5). Anayasa Mahkemesi, temel hakların korunması için zorunlu gördüğü tedbirlere başvurucunun talebiyle karar verebilir (m.49/5); sınır dışı riski yakınsa tedbir talebi dilekçede ayrıca ve gerekçeli yazılmalıdır.

Sınır dışı edilen yabancının Türkiye’ye girişi yasaklanır (YUKK m.9/2); yasak, sistemde tahdit kodu (giriş ve çıkış kısıtlama kaydı) olarak görünür. Yasağın süresi ise şöyledir:

YUKK 9/3: (3) Türkiye’ye giriş yasağının süresi en fazla beş yıldır. Ancak, kamu düzeni veya kamu güvenliği açısından ciddi tehdit bulunması hâlinde bu süre Genel Müdürlükçe en fazla on yıl daha artırılabilir.

Verilen sürede Türkiye’yi terk etmeye davet edilip bu süre içinde çıkanlar hakkında giriş yasağı kararı alınmayabilir (9/5). Genel Müdürlük giriş yasağını kaldırabilir ya da yasak saklı kalmak üzere belirli bir süre için girişe izin verebilir (9/6). Sınır dışı masrafını devlet karşıladıysa ve bu masraf geri ödenmediyse girişe izin verilmeyebilir (60/3-ç). Giriş yasağının kaldırılması talebiniz reddedilirse bu ret işlemine 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açabilirsiniz (İYUK m.7). Başvuruyu ve davayı adım adım giriş yasağı kodunun kaldırılması yazısında anlattım. Danıştay 10. Daire, giriş yasağına gerekçe olacak somut bilgi ve belge idarece sunulamayınca davanın reddine ilişkin kararı bozdu ve konunun araştırılmasını istedi.

Yaşanmış Olaydan

Yıllardır Türkiye’de yaşayan, eşi Türk vatandaşı olan bir müvekkilimin ikamet izni uzatma başvurusu bir evrak eksikliği nedeniyle reddedilmişti. Ret yazısını dikkatle okumamış, 10 gün içinde ülkeden çıkması gerektiğini fark etmemişti. Bir kimlik kontrolünde yakalandı, aynı gün hakkında 54/1-j bendine dayanan sınır dışı kararı ve idari gözetim kararı verildi. Eşi beni tebliğden dört gün sonra aradı.

Elimizde üç gün vardı. Sınır dışı kararını veren valiliğin bağlı olduğu idare mahkemesine dava açtık ve davayı aynı gün göç idaresine bildirdik. Dilekçeye evlilik belgesini, eşinin kimliğini, yıllara yayılan ikamet kayıtlarını ve eksik sayılan evrakın sonradan tamamlandığını gösteren belgeyi ekledik. Ayrıca idari gözetim için sulh ceza hâkimine başvurduk; hâkim, sabit adresi ve ailesi bulunduğu gerekçesiyle gözetimi kaldırdı; valilik bunun üzerine adreste oturma ve bildirim yükümlülüğü getirdi.

İdare mahkemesi, kararı veren makamın aile bağlarını hiç tartmadığını ve ihlalin evraktan kaynaklandığını dikkate alarak sınır dışı kararını iptal etti. Müvekkilim ülkeden hiç çıkmadı, ama ikamet izni için başvuruyu baştan yapmak zorunda kaldı. Dosya iyi bitti; yalnız bir gün daha gecikseydik konuşacak bir dava kalmayacaktı.

Danıştay Kararları

Danıştay 10. Daire, 23.09.2024 tarihli, 2024/4564 E., 2024/3268 K.

Somali uyruklu bir yabancının avukatı, sınır dışı kararını Balıkesir göç idaresinin verdiğini düşünerek Balıkesir Valiliğine karşı dava açmıştı. İstanbul ve Balıkesir idare mahkemeleri birbirini yetkili saydı. Danıştay 10. Daire, dosyadaki belgelerden kararın gerçekte İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünce alındığını tespit etti ve İYUK m.32/1 gereği kararı veren idarenin bulunduğu yerdeki İstanbul İdare Mahkemesini yetkili saydı. Davayı açarken kararı hangi valiliğin verdiğini tebliğ edilen belgeden kontrol etmek, yetki tartışmasında zaman kaybını önler.

… Bu durumda, 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, davanın görüm ve çözümünde, dava konusu sınır dışı etme kararını tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki İstanbul İdare Mahkemesinin yetkili olduğu sonucuna varılmaktadır. …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 21.11.2024 tarihli, 2020/4631 E., 2024/5214 K.

2007’den beri Türkiye’de ikamet eden bir Rusya vatandaşı hakkında, istihbarat bilgilerine dayanılarak giriş yasağı konulmuş, yasağın kaldırılması başvurusu reddedilmişti. İdare mahkemesi davayı, güvenlik birimlerinin raporlarına dayanarak reddetti. Danıştay 10. Daire, ara kararla gerekçe yazılarını istedi; idareler tahdit koduna dayanak olacak somut bilgi ve belge sunamadı ve kodların sonradan kaldırıldığını bildirdi. Daire, kodların hangi gerekçeyle kaldırıldığının da araştırılarak yeniden karar verilmesi gerektiği gerekçesiyle ret kararını bozdu. Giriş yasağına karşı davada idarenin somut gerekçe göstermesi istenebilir.

… anılan idareler tarafından verilen ara kararı cevaplarında davacı hakkında tahdit kodu konulmasına gerekçe teşkil edecek somut bilgi ve belge sunulamadığı, davalı idarenin 06/11/2024 tarihli cevabi yazısında ise davacı hakkında tesis edilen tüm G-87 tahdit kodlarının, Emniyet Genel Müdürlüğü İstihbarat Daire Başkanlığının … tarih ve … sayılı gizli yazısına istinaden kaldırıldığının bildirildiği, davacı hakkında aktif G-87 tahdit kodu bulunmadığı anlaşılmaktadır. Bu durumda davacı hakkındaki tahdit kodlarının hangi gerekçeler ile kaldırıldığı da araştırılarak yeniden bir karar verilmesi gerekmekte olup, davanın reddi yönünde verilen … İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet bulunmamaktadır. …

↑ Metne dön

Dilekçe örneği: sınır dışı kararına karşı dava dilekçesi örneğini Word, PDF veya UYAP (UDF) olarak indirip dosyanıza göre doldurabilirsiniz.

Dilekçe örneği: Sınır dışı kararıyla birlikte idari gözetim de verildiyse idari gözetime itiraz dilekçesi örneğini Word, PDF veya UYAP (UDF) olarak indirip dosyanıza göre doldurabilirsiniz.