Tutuklama Kararına İtiraz Nasıl Yapılır? 2 Haftalık Süre

Kararı Elinize Aldığınız An: Sayacın Başladığı Yer

Sorgu bittiğinde hâkim kararını sözlü olarak açıklar ve yazılı bir örneğini şüpheliye verir. O yazılı örnek, itirazın bütün malzemesidir. Ailedeyseniz, ilk iş cezaevine gitmeden önce adliyeden karar örneğini temin etmektir. Avukatınız varsa bunu dosya inceleme yetkisiyle o gün alır.

Süre, kararı öğrendiğiniz günden işlemeye başlar. Tutuklu için bu, sorgu salonundan çıktığı andır. Yakınları için ise kararı fiilen öğrendikleri gün esas alınır. Kanunun aradığı çerçeve şu:

CMK 268/1: (1) Hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde 35 inci maddeye göre ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ile zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Tutanakla tespit edilen beyanı ve imzayı mahkeme başkanı veya hâkim onaylar. 263 üncü madde hükmü saklıdır.114

Dilekçeyi Nereye Verirsiniz, Kim Karar Verir?

Dilekçe, itiraz ettiğiniz kararı veren hâkimliğe verilir. Yani sulh ceza hâkimliği sizi tutukladıysa dilekçe yine o hâkimliğin kalemine sunulur. Bu ilk bakışta tuhaf gelir, oysa mantığı vardır: kanun önce kararı veren hâkime kendi kararını gözden geçirme imkânı tanır. İtirazı yerinde görürse kararını kendisi düzeltir. Görmezse dosyayı, CMK 268/2 uyarınca gecikmeden itirazı incelemeye yetkili mercie yollar.

Tutuklama ve adli kontrol (tutuklanmadan, imza atma ya da yurt dışına çıkmama gibi yükümlülüklerle serbest kalma) kararlarına yapılan itirazlar bakımından kanun özel bir merci belirlemiştir. Sulh ceza hâkimliğinin verdiği tutuklama kararına yapılan itirazı, o yargı çevresindeki asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler. Sulh ceza hâkimliği işlerine zaten asliye ceza hâkimi bakıyorsa, itirazı inceleme yetkisi ağır ceza mahkemesi başkanına geçer. Kovuşturma aşamasında, yani dava açıldıktan sonra asliye ceza mahkemesi tutuklama kararı vermişse, itirazı o yerin ağır ceza mahkemesi inceler.

İnceleme kural olarak duruşmasızdır. CMK 271/1 duruşma yapılmaksızın karar verilmesini öngörür; merci gerekli görürse savcıyı ve müdafii dinleyebilir. İtirazınız üzerine savcıdan görüş alınırsa, bu görüş size veya avukatınıza bildirilir ve CMK 270/2 uyarınca buna karşı görüş bildirme hakkınız doğar. Bu hakkı kullanmak önemlidir; savcının itirazınıza verdiği cevabı görmeden dosya karara çıkmasın.

İtirazda Hangi Cümleyi Hedef Alacaksınız?

İtiraz dilekçesi, “müvekkilim suçsuzdur” cümlesiyle kazanılmaz. Kazandıran şey, tutuklama kararının gerekçesindeki boşluğu göstermektir. Kanun, tutuklama kararının dört ayrı unsuru somut olgularla ortaya koymasını ister:

CMK 101/2: (2) Tutuklamaya, tutuklamanın devamına veya bu husustaki bir tahliye isteminin reddine ilişkin kararlarda;

• a) Kuvvetli suç şüphesini,
• b) Tutuklama nedenlerinin varlığını,
• c) Tutuklama tedbirinin ölçülü olduğunu,
• d) Adli kontrol uygulamasının yetersiz kalacağını, gösteren deliller somut olgularla gerekçelendirilerek açıkça gösterilir. Kararın içeriği şüpheli veya sanığa sözlü olarak bildirilir, ayrıca bir örneği yazılmak suretiyle kendilerine verilir ve bu husus kararda belirtilir.

Bu dört unsuru tek tek karşınıza alın. Kararda “kuvvetli suç şüphesinin varlığını gösteren somut deliller” deniyor ama hangi delil olduğu yazmıyorsa, itirazınızın birinci başlığı budur. “Kaçma şüphesi” yazılmış ama kişinin sabit ikameti, düzenli işi, aile bağları varsa, ikinci başlık buradan çıkar. Ölçülülük bakımından ise suçun ağırlığı, beklenen ceza ve kişinin durumu karşılaştırılır.

Pratikte en verimli başlık dördüncüsüdür: adli kontrolün neden yetersiz kaldığı. CMK 101/1, savcının tutuklama isteminde bile adli kontrolün yetersiz kalacağını gösteren hukuki ve fiili nedenlere yer vermesini zorunlu tutar. Kararda bu konuda tek satır yoksa, itirazınızda somut bir alternatif önerin. Yurt dışına çıkış yasağı, konutu terk etmeme, belirli günlerde karakola imza. Merciye “serbest bıraksın” demek yerine “şu tedbirle amaç sağlanır” demek, tahliye ihtimalini gözle görülür biçimde artırır.

Tutuklunun Cezaevinden Kendisi İtiraz Etmesi Mümkün mü?

Mümkün. Tutuklu, itiraz dilekçesini cezaevi idaresine teslim ederek verebilir. İdareye verilen dilekçe, verildiği tarihte mercie verilmiş sayılır; bu yüzden teslim ettiğinizde tarih ve kayıt numarasını mutlaka not ettirin. Okuma yazma sorunu varsa ya da dilekçe yazamayacak durumdaysa, beyanının tutanağa geçirilmesini isteyebilir.

Yakınları da hareketsiz kalmak zorunda değildir. Eş, çocuk, anne, baba ve kanunda sayılan diğer yakınlar, tutuklu adına itiraz yoluna başvurabilir. Ancak burada dürüst olayım: kalemden karar örneğini almadan, dosyadaki delil durumunu bilmeden yazılan dilekçenin başarı şansı düşüktür. İtirazın sonucu büyük ölçüde dosyayı görmüş olmaya bağlıdır.

İtiraz Reddedilirse Elinizde Ne Kalır: Tahliye Talebi ve Düzenli İnceleme

İtirazın reddi yolun sonu değildir. CMK 271/4 uyarınca merciin itiraz üzerine verdiği karar kesindir; yani aynı karara karşı ikinci kez itiraz edemezsiniz. Ama kesinlik, tutukluluğun bir daha tartışılmayacağı anlamına gelmez. Kanun size ayrı bir yol açar: tahliye talebi.

CMK 104/1’e göre soruşturma ve kovuşturmanın her aşamasında salıverilme istenebilir. Bu talep hakkında hâkim veya mahkeme karar verir ve bu karara karşı da itiraz edilebilir. Usul şöyledir:

CMK 105/1: (1) 103 ve 104 üncü maddeler uyarınca yapılan istem üzerine, merciince Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiin görüşü alındıktan sonra, üç gün içinde istemin kabulüne, reddine veya adlî kontrol uygulanmasına karar verilir. 103 üncü maddenin birinci fıkrasının birinci cümlesi uyarınca yapılan istemler hariç olmak üzere örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlar bakımından bu süre yedi gün olarak uygulanır. Duruşma dışında bu karar verilirken Cumhuriyet savcısı, şüpheli, sanık veya müdafiinin görüşü alınmaz. Bu kararlara itiraz edilebilir.

Bunun yanında tutukluluk, siz hiçbir şey yapmasanız bile düzenli aralıklarla resen incelenir. CMK 108/1 soruşturma evresinde bu incelemeyi zorunlu kılar, 108/2 ise aynı süre içinde incelemenin şüpheli tarafından da istenebileceğini söyler. Kovuşturma aşamasında ise mahkeme her duruşmada tutukluluğu değerlendirir. Uygulamada en etkili strateji, dosyaya yeni bir olgu girdiğinde talebi yenilemektir: yeni bir tanık beyanı, lehe bir bilirkişi raporu, iş yeri kaydı, sağlık raporu. Aynı dilekçeyi aynı içerikle tekrarlamak sonuç getirmez.

İtiraz Dilekçesine Ne Eklerseniz Sonucu Değiştirir?

Hâkim dosyayı okur, duygusal cümleleri değil belgeleri tartar. Kaçma şüphesini çürütmek istiyorsanız, iddiayı belgeyle karşılayın:

• Güncel yerleşim yeri belgesi ve varsa tapu ya da kira sözleşmesi
• SGK hizmet dökümü, işveren yazısı, esnafsanız vergi levhası
• Bakmakla yükümlü olunan kişilere ilişkin belgeler; okul kaydı, engelli raporu
• Sabıka kaydı temiz ise adli sicil belgesi
• Sağlık durumu ağırsa hastane raporu ve tedavi belgeleri
• Pasaport teslim edilmişse ya da teslim edilmeye hazırsa buna ilişkin beyan

Delil karartma şüphesine karşı da somut olun. Tanıklar dinlenmişse bunu yazın. Şirket kayıtlarına, dijital materyale el konulmuşsa el koyma tutanağının tarihini belirtin. Karartılacak delil fiilen ele geçirilmişse, bu şüphe ayakta kalamaz.

Dilekçenin son bölümünde talebinizi kademelendirin. Önce tutuklama kararının kaldırılmasını, kabul edilmezse adli kontrol tedbirlerinden birine hükmedilmesini isteyin. Merci, itirazı yerinde bulduğunda CMK 271/2 uyarınca itiraz konusu hakkında da karar verir; yani doğrudan tahliye ya da adli kontrol kararı çıkabilir.

Sık Yapılan Hatalar: Duygusal Dilekçe, Gecikme, Yanlış Merci

En sık gördüğüm hata, dilekçenin baştan sona kişinin iyi bir insan olduğunu anlatmasıdır. “Hiç suça bulaşmamıştır, ailesinin tek geçim kaynağıdır, çocukları perişandır.” Bu cümleler doğru olabilir ama hukuki bir itiraz sebebi değildir. Aynı bilgiyi belgeye bağlayıp kaçma şüphesi başlığı altına yerleştirdiğinizde, aynı olgu birden ağırlık kazanır.

İkinci hata gecikmedir. Aileler çoğu zaman ilk hafta avukat aramakla, para bulmakla, cezaevi ziyaretiyle geçirir. Oysa tutukluluğun ilk günleri, delil durumunun henüz tartışmalı olduğu ve tahliye ihtimalinin en yüksek olduğu dönemdir. Dosya olgunlaştıkça hâkimin kararı değiştirmesi zorlaşır.

Üçüncü hata dilekçenin yanlış yere verilmesidir. İtiraz, incelemeyi yapacak mercie değil, kararı veren hâkimliğe verilir. Yanlış yere verilen dilekçe genellikle ilgili yere gönderilir ama bu birkaç gün kaybettirir. Dördüncü hata ise itirazı yalnızca bir kez düşünmektir; tahliye talebi ayrı ve tekrarlanabilir bir yoldur, onu kullanmayı unutmayın.

Yaşanmış Olaydan

Bir akşam saat on birde telefonum çaldı. Arayan, kardeşi o gün sorguya çıkıp tutuklanan bir kadındı. Ertesi sabah adliyede buluştuk ve kalemden karar örneğini aldım. Karar tek sayfaydı ve gerekçesi neredeyse tamamen matbuydu: “atılı suçun vasıf ve mahiyeti, mevcut delil durumu, kaçma şüphesinin bulunması.” Hangi delil, hangi olgu, neden adli kontrol yetmiyor? Tek satır yoktu.

Dilekçeyi o gün hazırladım, ertesi sabah kararı veren hâkimliğin kalemine verdim. Süre iki haftaydı ama ilk hafta dolmadan dosya mercie gitti. Dilekçede üç şeye odaklandım: kararda kuvvetli suç şüphesini gösteren somut delilin adının bile geçmediği, müvekkilin on bir yıldır aynı adreste oturduğu ve sigortalı çalıştığı, delil olarak gösterilen dijital materyale zaten arama sırasında el konulduğu için karartılacak bir şey kalmadığı. Ekine ikametgâh, SGK dökümü ve el koyma tutanağının örneğini koydum. Talebi de kademelendirdim: önce tahliye, olmazsa yurt dışı çıkış yasağı ile imza yükümlülüğü.

O tarihte tutuklama itirazlarını bir sonraki numaralı sulh ceza hâkimliği inceliyordu; bugün bu itirazlara asliye ceza mahkemesi hâkimi bakıyor. Merci dosyayı dört gün içinde karara bağladı ve adli kontrol uygulanmak üzere tahliyeye hükmetti. Müvekkil o akşam tahliye edildi, yargılama tutuksuz devam etti. Buradan çıkarılacak ders şudur: kararı matbu olan dosyada itiraz şansı vardır, yeter ki dilekçe hâkimin yazmadığı cümleyi işaret etsin.