Adli Kontrole İtiraz Nasıl Edilir? Süre ve Doğru Merci

İtiraz Hakkı Kimde: Şüpheli, Müdafi, Eş ve Yakınlar

İtiraz hakkı önce şüphelinin kendisine aittir. Hakkınızda karar verilmişse dilekçeyi kendi adınıza yazıp imzalayabilirsiniz. Avukatınız varsa ayrıca vekâletname aramaya gerek yok; müdafi olarak dosyada göründüğü an itiraz edebilir. Cumhuriyet savcısı da adli kontrolün yetersiz olduğunu düşünürse aynı yola başvurabilir, yani itiraz tek yönlü bir hak değildir.

Şüphelinin eşi ve kanuni temsilcisi de kanun yollarına başvurabilir. Burada dikkat edilecek nokta şu: eşin bu hakkı, şüphelinin ayrıca izin vermesine bağlı değildir. Tutuklu olmayan ama örneğin konutunu terk etmeme yükümlülüğü altında olan bir kişinin eşi, adliyeye gidip dilekçe verebilir. Uygulamada bunu en çok, hasta veya yaşlı şüphelilerin yakınlarında görüyorum.

Kardeş, anne, baba veya arkadaş doğrudan itiraz edemez. Onların yapabileceği şey, şüpheliden imzalı bir dilekçe alıp adliyeye götürmektir. Kalem dilekçeyi kimin elinden aldığına değil, altındaki imzaya bakar.

İtiraz Süresini Kaçırmamak İçin Hangi Tarihe Bakılır

İnternette hâlâ “yedi gün” yazan pek çok metin var. Bu bilgi eskidir. Yürürlükteki düzenlemeye göre itiraz süresi iki haftadır ve saymaya kararı öğrendiğiniz günden başlarsınız.

CMK 268/1: (1) Hâkim veya mahkeme kararına karşı itiraz, kanunun ayrıca hüküm koymadığı hâllerde 35 inci maddeye göre ilgililerin kararı öğrendiği günden itibaren iki hafta içinde kararı veren mercie verilecek bir dilekçe veya tutanağa geçirilmek koşulu ile zabıt kâtibine beyanda bulunmak suretiyle yapılır. Tutanakla tespit edilen beyanı ve imzayı mahkeme başkanı veya hâkim onaylar. 263 üncü madde hükmü saklıdır.114

Öğrenme tarihi çoğu dosyada sorgu tarihidir. Sulh ceza hâkimliğinde ifadeniz alınır, karar aynı gün yüzünüze okunur ve tutanağı imzalarsınız. O imza, kararı öğrendiğinizin kanıtıdır. Karar yokluğunuzda verilmişse, örneğin siz yurt dışındayken çıkmışsa, süre size tebliğ edildiği günden işlemeye başlar.

Dilekçe Yazamıyorsanız Zabıt Kâtibine Beyanla İtiraz

Kanun itirazı sadece dilekçeye bağlamaz. Kararı veren mahkemenin kalemine gidip zabıt kâtibine beyanda bulunabilirsiniz. Kâtip beyanınızı tutanağa geçirir, siz imzalarsınız, hâkim de tutanağı onaylar. Sonuç hukuken dilekçeyle birebir aynıdır.

Bu yol özellikle okuma yazması sınırlı olanlar ve zamanı daralmış kişiler için düşünülmüştür. Örneğin süre bitmesine bir gün kala başka şehirdesiniz ve avukata ulaşamıyorsunuz. Kararı veren hâkimliğin kalemine gidip beyanda bulunmanız, süreyi durdurmak için yeterlidir. Ayrıntılı gerekçenizi sonradan ek dilekçeyle sunabilirsiniz.

Pratikte tavsiyem yine yazılı dilekçedir. Beyan tutanakları kısa tutulur, sizin anlatmak istediğiniz somut ayrıntılar çoğu zaman iki satıra sıkışır. İtirazı inceleyen hâkim ise sadece dosyadaki kâğıtları okur.

İtirazınızı Alan Merci ile Karar Veren Merci Neden Farklı

Dilekçeyi kararı veren sulh ceza hâkimliğine verirsiniz. Bu bir formalite değil, kanunun kurduğu sistemin parçasıdır. Kararı veren hâkim önce kendi kararını yeniden değerlendirir. İtirazı haklı bulursa kararını kendisi düzeltir ve dosya hiç üst mercie gitmez. Haklı bulmazsa CMK 268/2 uyarınca dosyayı kısa süre içinde inceleme merciine gönderir.

Asıl kararı verecek merci ise farklıdır.

CMK 268/3-b: Sulh ceza hâkimliğinin tutuklama ve adli kontrole ilişkin verdiği kararlara karşı yapılan itirazların incelenmesi, yargı çevresinde bulunduğu asliye ceza mahkemesi hâkimine aittir. İtirazı incelemeye yetkili mercilerin farklı olduğu hâllerde, itirazların gecikmeksizin incelenmesi amacıyla, kararına itiraz edilen sulh ceza hâkimliği tarafından gerekli tedbirler alınır. Sulh ceza hâkimliği işleri, asliye ceza hâkimi tarafından görülüyorsa itirazı inceleme yetkisi ağır ceza mahkemesi başkanına aittir.

Yani sulh ceza hâkimliğinin verdiği adli kontrol kararını asliye ceza mahkemesi hâkimi inceler. Sulh ceza işlerine asliye ceza hâkimi bakıyorsa, itirazı ağır ceza mahkemesi başkanı inceler. Dilekçenizin başlığını yanlış yazmanız süreyi kaçırmanıza yol açmaz; kalem dosyayı doğru yere yönlendirir. Yine de “Sulh Ceza Hâkimliğine sunulmak üzere Asliye Ceza Mahkemesine” ibaresini yazmak işi hızlandırır.

Kovuşturma yani dava aşamasındaysanız durum değişir. Adli kontrolü davaya bakan mahkeme vermişse, itirazı o mahkemenin bağlı olduğu üst merci inceler. Asliye ceza mahkemesinin kararına itirazı ağır ceza mahkemesi değerlendirir.

Dilekçede Somutlaştırmanız Gerekenler: Adres, İş, Sağlık, Aile

İtiraz dilekçelerinin çoğu aynı cümlelerle yazılıyor: “Müvekkilin kaçma şüphesi yoktur, tedbir ölçüsüzdür.” Bu tür dilekçeler genellikle reddedilir. Çünkü hâkim, adli kontrolün gereksiz olduğuna değil, sizin somut durumunuza bakar. Kaçma şüphesinin bulunmadığını iddia etmek yetmez, bunu belgeyle göstermeniz gerekir.

Dilekçenize şunları koymanızı öneririm. Yerleşik adresinizi gösteren nüfus kayıt örneği veya kira sözleşmesi. Çalıştığınızı gösteren SGK hizmet dökümü, işyeri yazısı veya vergi levhası. Varsa sağlık raporlarınız, düzenli tedavi görüyorsanız hastane belgeleri. Bakmakla yükümlü olduğunuz çocuk, eş veya yaşlı varsa bunu gösteren kayıtlar. Sabıka kaydınız temizse adli sicil belgesi.

Hangi yükümlülüğe itiraz ettiğinizi de ayrı ayrı yazın. Örneğin haftada iki gün imza yükümlülüğünüz varsa, çalışma saatlerinizle çakıştığını gösterip haftada bir güne indirilmesini isteyebilirsiniz. Yurt dışı yasağına itiraz ediyorsanız, yurt dışına çıkmanızı zorunlu kılan iş ilişkisini sözleşmeyle kanıtlayın. Kanun hâkime yükümlülükleri kaldırma yetkisi kadar değiştirme ve hafifletme yetkisi de vermiştir; CMK 110/2 bunu açıkça söyler. Tümünün kaldırılmasını istemek yerine kademeli talep kurmak, uygulamada daha çok kabul görür.

İtiraz mı Kaldırma Talebi mi: Hangisi Sizin Durumunuza Uyar

İki ayrı yol var ve karıştırılıyor. İtiraz, kararın verildiği andaki hukuka aykırılığa yöneliktir ve süreye bağlıdır. Kaldırma talebi ise sonradan değişen koşullara dayanır ve süre sınırı yoktur.

CMK 111/2: (2) Adlî kontrole ilişkin kararlara itiraz edilebilir.

Karar yeni verilmişse ve baştan itibaren yanlış olduğunu düşünüyorsanız itiraz edin. İki haftalık süre geçmişse ya da aradan aylar geçtikten sonra durumunuz değiştiyse kaldırma talebinde bulunun. Örneğin yurt dışı yasağı konulduğunda işsizdiniz, altı ay sonra yurt dışı görevi olan bir işe girdiniz. Bu artık yeni bir olgudur ve kaldırma talebinin konusudur.

Kaldırma talebini savcılığa değil, dosyanın bulunduğu hâkimliğe veya mahkemeye verirsiniz. CMK 111/1’e göre hâkim, savcının görüşünü aldıktan sonra karar verir. Bu talep reddedilirse ret kararına da ayrıca itiraz edebilirsiniz. Ayrıca CMK 110/4, adli kontrolün devam etmesinin gerekip gerekmediğinin belirli aralıklarla yeniden değerlendirilmesini zorunlu tutar. Yani hiçbir şey yapmasanız bile dosya periyodik olarak gözden geçirilir, ama beklemek yerine talepte bulunmak her zaman daha etkilidir.

İnceleme Dosya Üzerinden Yapılır, Sonucu Nasıl Öğrenirsiniz

İtiraz incelemesinde duruşma yapılmaz. CMK 271/1 bunu açıkça düzenler; merci gerekli görürse savcıyı ve müdafii dinleyebilir, ama kural dosya üzerinden karar vermektir. Bu yüzden mahkemeye gidip sözlü savunma yapma imkânınız yoktur. Anlatmak istediğiniz her şeyin dilekçede yazılı olması gerekir.

CMK 271/3, kararın mümkün olan en kısa sürede verilmesini emreder. Pratikte adli kontrol itirazları birkaç gün içinde sonuçlanır. Tutuklama itirazlarına göre biraz daha yavaş ilerlediğini söyleyebilirim, çünkü aciliyet aynı düzeyde görülmez. Yoğun adliyelerde iki haftayı bulduğu da oluyor.

Sonucu öğrenmenin en pratik yolu e-Devlet üzerinden UYAP Vatandaş Portalı’dır. Dosyanıza tarafsanız kararı orada görebilirsiniz. Avukatınız varsa kendisi UYAP Avukat Portalı’ndan takip eder. Kabul kararı çıkarsa yükümlülüğünüz kalkar veya değişir; kolluğa bildirim gitmesi bir iki gün alabilir, bu arada imzaya gitmeye devam edin.

İtiraz Reddedilirse Aynı Talebi Yeniden Getirebilir misiniz

Merciin itiraz üzerine verdiği karar kesindir. CMK 271/4 bunu düzenler, yani ret kararına karşı bir üst mercie gidemezsiniz. Burada okuyucuların çoğu “artık yapacak bir şey yok” diye düşünüyor. Bu yanlış.

Kesinlik, aynı itirazın tekrar incelenememesi anlamına gelir. Yeni bir olguya dayanan kaldırma talebi ise ayrı bir taleptir ve her zaman ileri sürülebilir. Şartlar değiştiyse, dosyaya yeni deliller girdiyse, sağlığınız bozulduysa ya da soruşturma lehinize gelişme gösterdiyse yeniden başvurun. Örneğin dosyada hakkınızda kovuşturmaya yer olmadığına dair beklenti doğuran bir bilirkişi raporu geldiyse, bu somut bir değişikliktir.

Aynı gerekçeyi kopyalayıp arka arkaya dilekçe vermek işe yaramaz. Aksine dosyada olumsuz bir izlenim bırakır. Her yeni talebin bir dayanağı olmalı ve o dayanak belgeyle desteklenmelidir.

Adli Kontrol Devam Ederken Sık Yapılan Hatalar

En sık gördüğüm hata imza yükümlülüğünü aksatmaktır. Bir gün gitmemek bile tutanağa geçer ve savcılık bunu tutuklama istemine gerekçe yapar. Hastaneye yattıysanız veya şehir dışında mecburi bir işiniz çıktıysa, önceden dilekçe verip izin isteyin. Sonradan mazeret sunmak her zaman kabul edilmiyor.

İkinci hata adres değişikliğini bildirmemek. Tebligat eski adrese gider, siz kararlardan haberdar olmazsınız ve süreleri kaçırırsınız. Adres değişikliğini hem savcılığa hem de imza verdiğiniz kolluk birimine yazılı bildirin.

Üçüncüsü, adli kontrolde geçen sürenin cezadan düşüleceğini sanmak. CMK 109/6 bunun aksini söyler; adli kontrolde geçen süre kural olarak cezadan mahsup edilmez. İstisnası bağımlılık tedavisi ve konutu terk etmeme yükümlülükleridir. İmza atarak geçirdiğiniz aylar, ileride ceza alırsanız hesaba katılmaz.

Dördüncüsü, yurt dışı yasağı varken sınırdan çıkmayı denemek. Kayıt sistemde görünür ve pasaport işleminde durdurulursunuz. Bu girişim dosyanıza kaçma şüphesinin somut delili olarak yansır. Yasağın kalkması gerekiyorsa yol, sınıra gitmek değil, mahkemeye dilekçe vermektir.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl uyuşturucu ticareti şüphesiyle gözaltına alınan bir müvekkil, sorgudan adli kontrolle çıkmıştı. Hâkimlik iki yükümlülük koymuştu: haftada iki gün karakola imza ve yurt dışına çıkış yasağı. Kendisi ihracat yapan bir firmada satın alma sorumlusuydu ve yılda birkaç kez fuar için yurt dışına gidiyordu. Bana geldiğinde karardan üç gün geçmişti ve “artık iş bitti, işten de olacağım” diye düşünüyordu.

İlk yaptığım şey dosyayı UYAP’tan inceleyip sorgu tutanağındaki tarihi teyit etmek oldu. Süre işliyordu ve elimizde vakit vardı. Müvekkilden dört belge istedim: işyerinin yazdığı görev tanımı yazısı, son üç yıla ait pasaport giriş çıkış dökümü, SGK hizmet dökümü ve ikametgâh belgesi. Pasaport dökümü kritikti; adam yıllarca defalarca gidip gelmiş ve her seferinde geri dönmüştü. Dilekçede yurt dışı yasağının tamamen kaldırılmasını istedim, kabul edilmezse her çıkış için ayrı izin sistemine geçilmesini talep ettim. İmza yükümlülüğüne hiç dokunmadım, hatta devam etmeyi kabul ettiğimizi yazdım.

Dilekçeyi kararı veren sulh ceza hâkimliğine verdik. Hâkimlik kararını düzeltmedi, dosya asliye ceza hâkimine gitti. Bir hafta içinde sonuç çıktı: yurt dışı yasağı kaldırıldı, haftada iki gün imza aynen devam etti. Sonradan aynı hâkimlikten müvekkilin imza günlerini iş programına uyacak şekilde değiştirmesini de talep ettik, o da kabul edildi. Buradan çıkardığım ders şu: her şeyi birden istemek yerine, gerçekten hayatınızı kilitleyen tek yükümlülüğü hedef alıp onu belgeyle çürütmek çok daha sonuç veriyor.