Trafik Kazasında Ölüm ve Yaralamada Yatar: Hesap Tablosu

Trafik Kazasında Ölüm ve Yaralamada Yatar Ne Kadar? Örnek Hesap Tablosu

Yatar, cezanın yarısından 1 yıl düşülerek bulunur; ancak cezaevinde en az, koşullu salıverilmeye kadarki sürenin onda biri kadar kalınır. Aşağıdaki tablo 4 Haziran 2025 ve sonrasında (7550 sayılı Kanun’un yürürlüğünden sonra) işlenmiş, tekerrür ve tutukluluk mahsubu olmayan bir taksirli suç için hazırlanmıştır.

Hesabın temeli olan denetimli serbestlik kuralı, İnfaz Kanunu’nun 105/A maddesinde şöyle düzenlenir:

INFAZ 105/A/1: (1) Hükümlülerin dış dünyaya uyumlarını sağlamak, aileleriyle bağlarını sürdürmelerini ve güçlendirmelerini temin etmek amacıyla, açık ceza infaz kurumunda veya çocuk eğitimevinde bulunan ve koşullu salıverilmesine bir yıl veya daha az süre kalan iyi hâlli hükümlülerin talebi hâlinde, cezalarının koşullu salıverilme tarihine kadar olan kısmının denetimli serbestlik tedbiri uygulanmak suretiyle infazına, ceza infaz kurumu idaresince hazırlanan değerlendirme raporu dikkate alınarak, hükmün infazına ilişkin işlemleri yapan Cumhuriyet başsavcılığının bulunduğu yer infaz hâkimi tarafından karar verilebilir. Hükümlünün bu infaz usulünden yararlanabilmesi için beş günden az olmamak üzere koşullu salıverilme tarihine kadar ceza infaz kurumunda geçirmesi gereken sürenin en az onda birini ceza infaz kurumunda geçirmiş olması gerekir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Tablodaki ilk satırda koşullu salıverilmeye zaten 1 yıldan az kaldığı için hükümlü, 10 ayın onda birini doldurur doldurmaz denetimli serbestlikten yararlanabilir. Diğer satırlarda bağlayıcı olan 1 yıllık eşiktir. Koşullu salıverildikten sonra hükümlü, cezaevinde geçirmesi gereken süre kadar bir denetim süresine tabi olur (İnfaz Kanunu 107/6); bu sürede kasıtlı yeni bir suç işlemek, koşullu salıverilmenin geri alınması sonucunu doğurabilir. Genel hesap yöntemini infaz hesaplama yazısında ayrıntılı anlattım.

Önce Ceza Belirlenir: Trafik Kazasında Kaç Yıl Çıkar?

Ölümlü kazada temel ceza TCK 85/1’e göre 2 ile 6 yıl, birden fazla ölüm veya ölümle birlikte yaralanma varsa TCK 85/2’ye göre 2 ile 15 yıl hapistir. Yaralamalı kazada ceza TCK 89’a göre 4 aydan 2 yıla kadar hapis veya adli para cezasıdır; yaralanmanın ağırlığı ve yaralı sayısı arttıkça ceza yükselir.

Hâkim temel cezayı kusurun ağırlığına göre belirler (TCK 61/1-f). Bu yüzden asli ve tali kusur oranı yalnız tazminatı değil, yatarı da doğrudan etkiler; kusur raporuna itiraz bu yüzden ilk ve en önemli adımdır. Takdiri indirim nedenleri varsa ceza altıda bire kadar azaltılır (TCK 62/1). Ölümlü kazanın ceza ve yargılama süreci ölümlü trafik kazası cezası yazısında, yaralamalı kazanınki trafik kazasında yaralama yazısında anlatıldı; burada yalnız infaz tarafına odaklanıyorum.

Hiç Yatmadan Kapanabilir mi? HAGB, Erteleme ve Paraya Çevirme

Evet, trafik kazası dosyalarının önemli bir kısmı hiç cezaevine girilmeden kapanır: 2 yılı geçmeyen cezada HAGB veya erteleme, bilinçli taksir yoksa daha uzun cezada da adli para cezasına çevirme mümkündür. Bu imkânlar ayrı ayrı şartlara bağlıdır ve hâkimin takdirindedir.

Sonuç ceza 2 yıl veya daha azsa mahkeme hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verebilir (CMK 231/5); 5 yıllık denetim süresi sorunsuz geçerse dava düşer. HAGB verilmezse 2 yıl veya daha az hapis ertelenebilir (TCK 51/1). Taksirli suçlarda ise şu özel kural vardır:

TCK 50/4: (4) Taksirli suçlardan dolayı hükmolunan hapis cezası uzun süreli de olsa; bu ceza, diğer koşulların varlığı halinde, birinci fıkranın (a) bendine göre adlî para cezasına çevrilebilir. Ancak, bu hüküm, bilinçli taksir halinde uygulanmaz.

Bu kural sayesinde 3 veya 4 yıllık bir taksirle öldürme cezası bile, bilinçli taksir yoksa adli para cezasına çevrilebilir. Seçimlik cezada ise dikkat gerekir: TCK 89/1’deki gibi hapis veya adli para cezası öngörülen bir suçta hâkim hapsi seçmişse, o hapis artık paraya çevrilmez (TCK 50/2). Çevrilen adli para cezası taksitle ödenebilir; ödenmezse hapse dönüşür ve bu hapis açık cezaevinde çektirilir.

Kazada kendi yakınını kaybeden sürücüye ceza verilir mi?

Verilmeyebilir. TCK 22/6’ya göre taksirli hareketin sonucu yalnız failin kişisel ve ailevi durumu bakımından cezayı gereksiz kılacak ölçüde mağduriyete yol açmışsa ceza verilmez; bilinçli taksirde ceza yarıdan altıda bire kadar indirilebilir. Kazada eşini, çocuğunu veya anne babasını kaybeden sürücü dosyalarında bu hüküm mutlaka tartışılmalıdır.

Bilinçli Taksir Yatarı Nasıl Değiştirir?

Bilinçli taksir cezayı üçte birden yarıya kadar artırır ve hapsin adli para cezasına çevrilmesini engeller (TCK 22/3, 50/4). Koşullu salıverilme oranı ise yine yarıdır; bilinçli taksir infaz rejimini değil, cezanın miktarını ve çevrilme imkânını değiştirir.

Bilinçli taksir, sürücünün sonucu öngördüğü hâlde istemediği durumdur. Alkollü araç kullanma, kalabalık yerde aşırı hız veya kırmızı ışıkta bilerek geçme gibi dosyalarda savcılık bunu sıkça ileri sürer. Örneğin 2 yıllık temel ceza yarı oranında artırılırsa 3 yıla çıkar; bu ceza çevrilemez ve suç 31 Temmuz 2023’ten sonra işlendiyse 1 yıl 6 aylık koşullu salıverilme süresi üzerinden yaklaşık 6 ay açık cezaevinde kalınır. Alkolün ayrıca TCK 179 kapsamında ayrı bir suç oluşturup oluşturmadığını alkollü araç kullanma cezası yazısında ele aldım.

Cezaevine Giriş: Doğrudan Açık Cezaevi mi, Kapalı mı?

Taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis alan sürücü cezasına doğrudan açık cezaevinde başlar. Kanundaki hüküm şudur:

INFAZ 14/2-b: Taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkûm olanlar.

Ceza kesinleşince infaz savcılığı çağrı kâğıdı gönderir; hükümlü tebliğden itibaren 10 gün içinde teslim olmalıdır, aksi hâlde yakalama emri çıkarılır (İnfaz Kanunu 19/1). Taksirli suçta ceza 5 yılı aşıyorsa çağrı kâğıdı beklenmez, doğrudan yakalama emri çıkarılır (19/2). 5 yılı aşan cezalarda infaz kapalı cezaevinde başlar; açık cezaevine ayrılma, idare ve gözlem kurulunun iyi hal değerlendirmesine ve yönetmelikteki şartlara bağlıdır. Şartları açık cezaevine ayrılma şartları yazısında topladım.

Tutuklu kaldığım süre yatardan düşer mi?

Evet. Hüküm kesinleşmeden önce gözaltında ve tutuklulukta geçen bütün süreler hapis cezasından indirilir (TCK 63/1). Bu mahsup, koşullu salıverilmeye kadar cezaevinde geçirilmesi gereken süreden düşülür; uzun tutukluluk, hüküm kesinleştiğinde denetimli serbestlik eşiğine çoktan ulaşıldığı anlamına gelebilir. Kaza sonrası birkaç ay tutuklu kalan sürücülerin bir kısmı, hüküm kesinleştiğinde cezaevine hiç dönmeden denetimli serbestliğe geçer.

Koşullu Salıverilme ve Denetimli Serbestlikte Tarih Farkları

Koşullu salıverilme oranı taksirli suçlarda yarıdır ve suç tarihine göre değişmez; değişen, denetimli serbestliğe çıkış tarihidir. Suç 31/7/2023 ve öncesinde, hele 30/3/2020 ve öncesinde işlendiyse hükümlü denetimli serbestliğe çok daha erken çıkar.

30 Mart 2020 ve öncesinde işlenen suçlarda 105/A’daki 1 yıllık süre 3 yıl olarak uygulanır ve hükümlü kapalı cezaevinden de denetimli serbestliğe ayrılabilir (İnfaz Kanunu geçici m.6/1 ve 6/3). 31/7/2023 ve öncesinde işlenen suçlarda ise açık cezaevine ayrılma da denetimli serbestlik de 3 yıl erken gelir (geçici m.10/6, 7571 sayılı Kanun); şart, kapalıda en az 1 ay (toplam ceza 10 yıldan azsa), açıkta en az 3 ay kalmak ve talepte bulunmaktır. Taksirle öldürme ve yaralama bu maddenin istisnaları arasında değildir; yalnız deprem nedeniyle yapı yıkılmasından doğan ölümler istisnadır. İki geçici madde birlikte uygulanır: 30 Mart 2020 ve öncesindeki suçta denetimli serbestlik koşullu salıverilmeye 6 yıl kala başlayabilir. Cezaevinde onda bir kalma şartı ise 7550 sayılı Kanun’la getirildi ve 4 Haziran 2025’ten önce işlenen suçlara uygulanmaz (geçici m.11).

Fark somut olarak şöyledir: 4 yıl hapis alan sürücü, suç 2022’de işlendiyse yaklaşık 3 ay açık cezaevinde kalır; suç 2019’da işlendiyse koşullu salıverilmeye kalan 2 yılın tamamı denetimli serbestliğe girer, cezaevinde yalnız teslim ve karar işlemleri kadar kalınır. 9 yıl hapiste cezaevi süresi 2022 suçunda yaklaşık 6 ay, 2019 suçunda yaklaşık 4 aydır (1 ay kapalı, 3 ay açık). Aynı cezalar 4 Haziran 2025 ve sonrasında işlenen suçta 1 yıl ve yaklaşık 3 yıl 6 aydır.

Denetimli serbestlik, iyi hâlli hükümlünün talebi üzerine infaz hâkimince verilir; hükümlü kamuya yararlı bir işte çalışma, belirli bir yerde kalma veya programlara katılma gibi yükümlülüklere tabi tutulabilir. Yükümlülükler ve ihlalin sonuçları denetimli serbestlik yazısında anlatıldı.

Cezaevine Girmeden Önce: İnfazın Ertelenmesi, Hafta Sonu ve Konutta İnfaz

Taksirle işlenen suçlarda 5 yıl veya daha az hapis cezasının infazı, çağrı üzerine gelen hükümlünün talebiyle Cumhuriyet başsavcılığınca ertelenebilir (İnfaz Kanunu 17/1). Erteleme her defasında 1 yılı geçmemek üzere en fazla 2 kez uygulanır (17/2).

Bu erteleme cezayı ortadan kaldırmaz, yalnız başlangıcını öteler; işini devretmek, hasta bir yakınının bakımını düzenlemek veya hasat gibi zorunlu bir işi bitirmek isteyen sürücüler için kullanılır. Erteleme süresinde kasten işlenen bir suçtan dava açılırsa erteleme kaldırılır. Süreç cezanın infazının ertelenmesi yazısında anlatıldı.

Hafta sonu veya gece infazı (110/1) taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az hapis için mümkündür, ancak taksirle öldürme bu imkânın dışında bırakılmıştır. Yaralamalı kazada hüküm giyen sürücü hafta sonu infazını isteyebilir, ölümlü kazada isteyemez. Kadın, çocuk ve 65 yaşını bitirmiş hükümlüler 3 yıla kadar, daha ileri yaştakiler daha uzun cezaları konutta çekebilir (110/2); bu yol taksirle öldürmeye de açıktır ve konutta infaz yazısında ayrıntılı anlatıldı.

Ehliyet, Memuriyet ve Sicil: Yattıktan Sonra Ne Olur?

Trafik kazası nedeniyle verilen mahkûmiyette hâkim, 3 aydan 3 yıla kadar sürücü belgesinin geri alınmasına karar verebilir ve bu süre cezanın tümüyle infazından sonra işlemeye başlar (TCK 53/6). Yani 4 yıl ceza ve 1 yıl ehliyet yasağı alan sürücü, koşullu salıverilme denetim süresi bittikten sonra 1 yıl daha araç kullanamaz.

TCK 53/1’deki hak yoksunlukları, örneğin seçilme ve kamu görevi yasağı, yalnız kasten işlenen suçlarda uygulanır; taksirli mahkûmiyet bu sonuçları doğurmaz. Devlet memurluğuna alınmadaki genel engel de kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis için öngörülmüştür (657 sayılı Kanun m.48/A-5). Görevdeki memurun disiplin durumu ve özel mevzuatı ayrıca incelenmelidir; genel çerçeve memuriyete engel suçlar yazısındadır.

Yaşanmış Olaydan

Şehirlerarası bir yolda hız sınırının çok üzerinde sollama yaparken karşı şeritten gelen araca çarpan ve bir kişinin ölümüne neden olan bir müvekkilin dosyasını istinaf aşamasında devraldım. İlk derece mahkemesi bilinçli taksir kabul etmiş, temel cezayı yarı oranında artırmış, takdiri indirimle sonuç cezayı 2 yıl 6 ay olarak belirlemişti. Bilinçli taksir nedeniyle ceza paraya çevrilmemişti; 2 yılı aştığı için de HAGB ve erteleme mümkün değildi.

İstinafta sollama anında karşı aracın görüş alanında olmadığını, bu yüzden sonucun öngörülmediğini savunduk ve bilirkişi raporundaki görüş mesafesi hesabına itiraz ettik. Bölge adliye mahkemesi başvuruyu esastan reddetti ve hüküm kesinleşti. Müvekkil, şirketindeki işleri devretmek için infazın ertelenmesini istedi; başsavcılık talebi kabul etti.

Erteleme bitince müvekkil açık cezaevine teslim oldu. Koşullu salıverilme tarihi 1 yıl 3 ay olduğu için 3 ay sonra denetimli serbestliğe geçti ve kalan 1 yılı dışarıda yükümlülüklerle tamamladı. Mahkemenin verdiği 1 yıllık ehliyet yasağı ise infazın tamamen bitmesinden sonra başladı. Ders şu: trafik dosyalarında yatarı belirleyen asıl karar, bilinçli taksirin kabul edilip edilmediğidir ve bu tartışma ilk derecede kazanılmalıdır.