İstinabe

Ceza davası bir ilde görülürken tanık, bilirkişi ya da sanık başka bir ilde, hatta başka bir ülkede yaşayabilir. Bu kişinin her duruşma için yola çıkması yerine, davaya bakan mahkeme bulunduğu yerdeki mahkemeden onu dinlemesini ister. Dinleme tutanağı asıl mahkemeye gönderilir ve duruşmada okunur.

Kanundaki yeri

CMK 180, tanık ve bilirkişinin istinabe yoluyla dinlenmesini düzenler: hastalık gibi nedenlerle uzun süre duruşmaya gelemeyecek olanlar ile yargı çevresi dışında oturduğu için getirilmesi zor olanlar bu yolla dinlenebilir. Büyükşehir belediye sınırları içinde bulunanlar için mahkeme, zorunluluk olmadıkça istinabeye başvuramaz (CMK 180/3). Görüntülü ve sesli bağlantı imkânı varsa ifade bu yöntemle alınır (CMK 180/5). Sanığın sorgusu da istinabeyle yapılabilir; ancak alt sınırı beş yıl ve daha fazla hapis gerektiren suçlarda bu yol kapalıdır (CMK 196/2). Yurt dışındaki sanık için CMK 196/6 ayrıca hüküm koyar.

Uygulamada ne anlama gelir

Size başka bir ildeki mahkemenin dosyası için “istinabe yoluyla” çağrı gelirse, dava orada görülüyor ama siz bulunduğunuz yerdeki mahkemede dinleneceksiniz demektir. Sanıksanız sorgudan önce ifadenizi esas mahkeme önünde vermek isteyip istemediğiniz sorulur (CMK 196/2). İstinabeyle sorgunuz yapıldıktan sonra duruşmalardan bağışık tutulmayı isteyebilirsiniz; şartları duruşmadan vareste tutulma yazısında. Yurt dışında istinabe adli yardımlaşma yoluyla yürür ve aylar sürebilir; süreç yurt dışındayken Türkiye’deki ceza davası yazısında anlatılıyor.

Örnek

Bir ilde görülen dolandırıcılık davasında tanıklardan biri yüzlerce kilometre uzaktaki başka bir ilde yaşamaktadır. Mahkeme, tanığın kendi ilindeki asliye ceza mahkemesince dinlenmesine karar verir ve sormak istediği soruları talimatla bildirir. Tanık orada dinlenir, tutanak davaya bakan mahkemeye gönderilir ve bir sonraki duruşmada okunur; taraflar tanığa sormak istedikleri soruları önceden dilekçeyle iletebilir.

Sık karıştırılan

İstinabe ile SEGBİS aynı şey değildir. İstinabede sizi başka bir mahkeme dinler; SEGBİS’te ise davaya bakan mahkeme sizi görüntülü bağlantıyla doğrudan dinler. Ayrıntı için SEGBİS maddesine bakın.