Seçimlik hareketli suç

Seçimlik hareketli suç, kanunun aynı suç tanımında birden fazla hareketi “veya” bağlacıyla saydığı ve bunlardan yalnız birinin yapılmasının suçu tamamlamaya yettiği suçtur. Türk Ceza Kanunu’nda bu kavramın tanımı yoktur; terim öğretinin ve Yargıtay’ın kullandığı bir sınıflandırmadır. En bilinen örnek uyuşturucu ticaretidir: maddeyi ruhsatsız olarak satan, satışa arz eden, başkasına veren, sevk eden, nakleden, depolayan, satın alan, kabul eden veya bulunduran kişi aynı cezayla cezalandırılır (TCK m. 188/3).

Bilmeniz gerekenler

• Tek hareket yeter. Savcının sayılan bütün hareketleri ispatlaması gerekmez; kişinin uyuşturucuyu yalnız naklettiği sabitse suç tamamlanmıştır. Kullanmak için satın alma, kabul etme, bulundurma ve kullanma da aynı fıkrada sayılan seçimlik hareketlerdir (TCK m. 191/1).
• Aynı olayda birden çok hareket yapılması suç sayısını artırmaz. Yargıtay Ceza Genel Kurulu, seçimlik hareketlerden birden fazlası aynı zaman diliminde gerçekleşirse tek suç oluştuğunu kabul ediyor. Uyuşturucuyu satın alıp saklayan ve aynı süreçte satan kişi kural olarak tek ticaret suçundan yargılanır.
• Farklı zamanlarda tekrarlanan hareket ise yeni bir suçtur. Bu durumda şartları varsa zincirleme suç hükümleri tartışılır (TCK m. 43/1).
• Birden çok hareket cezayı yükseltebilir. Hâkim temel cezayı belirlerken suçun işleniş biçimini ve meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını gözetir (TCK m. 61/1); uygulamada birden fazla seçimlik hareketin birlikte yapılması alt sınırdan uzaklaşma gerekçesi olarak kullanılabilir.
• Savunmada hangi hareketin gerçekten ispatlandığı belirleyicidir. Bulundurmanın kimin için yapıldığı, eylemin ticaret mi yoksa kullanmak için bulundurma mı olduğunu belirler; bu ayrımı uyuşturucu bulundurma ile ticaret farkı yazısında anlattım.

Sık karıştırılan

Seçimlik hareketli suç en çok zincirleme suçla karıştırılır. Zincirlemede bir suç işleme kararıyla değişik zamanlarda aynı suç birden fazla işlenir; tek ceza verilir ama ceza dörtte birinden dörtte üçüne kadar artırılır (TCK m. 43/1). Seçimlik harekette ise aynı zaman diliminde yapılan farklı hareketler zaten tek suçtur ve kanunda böyle bir artırım öngörülmez. Fikri içtima da farklıdır: orada tek fiil birden fazla farklı suç oluşturur ve kişi en ağır cezayı gerektiren suçtan cezalandırılır (TCK m. 44/1). Bileşik suçta ise kanun iki ayrı suçu birleştirip tek suç tipi yapar.

Yargıtay Kararı

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.01.2024 tarihli, 2021/431 E., 2024/14 K.

Sanık, üzerinde kadınlara ait takma isimler ve telefon numaraları yazılı 79 kartviziti şehir merkezindeki bir caddeye motosikletle seyir hâlindeyken atarken yakalanmıştı. Mahkeme, suç tarihinden sonra yürürlüğe giren ve fuhuş amaçlı ürünleri dağıtmayı daha hafif cezalandıran TCK 227/3’ü uygulamış; Daire ise eylemin suç tarihinde hiç suç olmadığı gerekçesiyle hükmü bozmuştu. Ceza Genel Kurulu, kartvizit atmanın suç tarihinde de fuhşun yolunu kolaylaştırma suçunu (TCK 227/2) oluşturduğunu, sonradan gelen lehe hükmün uygulanması gerektiğini kabul ederek bozma kararını kaldırdı ve mahkûmiyeti onadı; karar oy çokluğuyla verildi. Gerekçede, 227/2’deki teşvik, kolaylaştırma, aracılık ve yer temininin seçimlik hareketler olduğunu ve suçun sayısının zamana göre belirlendiğini açıkladı. Kısacası aynı zaman diliminde yapılan farklı hareketler tek suçtur; farklı zamanlarda tekrarlanan hareket ise yeni bir suç sayılabilir.

… Seçimlik hareketli olması nedeniyle fıkrada sayılan hareketlerden herhangi birisinin yapılması bu suçun işlenmesi için yeterlidir. Anılan seçimlik hareketlerden birden fazlasının aynı zaman diliminde gerçekleşmesi durumunda tek suç; farklı zamanlarda tekrarlanması hâlinde ise yeni bir suç oluşacaktır. …

↑ Metne dön