Müşterek faillik

Müşterek faillikte suçu birlikte işleyen kişiler arasında asıl ve yardımcı ayrımı yapılmaz; her biri suçun kendi cezasıyla sorumludur. Bunun için kişilerin olaydan önce ya da olay sırasında birlikte suç işleme kararı vermesi ve fiilin gerçekleşmesine kendi payıyla katılması gerekir. Herkesin her hareketi tek başına yapması şart değildir: biri kapıyı zorlar, diğeri eşyayı alırsa ikisi de hırsızlığın failidir.

Kanundaki yeri

TCK 37/1, suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştirenlerin her birini fail olarak sorumlu tutar. Aynı maddenin ikinci fıkrası, suçu işlemek için başkasını araç olarak kullanan kişiyi de fail sayar; buna dolaylı faillik denir. Kusur yeteneği olmayan birini, örneğin küçük bir çocuğu araç olarak kullananın cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Suça katılmanın diğer iki biçimi olan azmettirme (TCK 38) ve yardım etme (TCK 39) ayrı maddelerde düzenlenir. Hangi role girdiğinizin sonuca etkisini suça ortak olmanın rolünüze göre değişen sonuçları yazısında bulabilirsiniz.

Uygulamada ne anlama gelir

İddianamede “birlikte” ya da “müşterek fail” ifadesini görüyorsanız savcılık sizi suçu asıl işleyenlerden biri olarak görüyor demektir. Savunmada en sık tartışılan nokta, rolünüzün müşterek faillik mi yoksa yardım etme mi olduğudur. Fark büyüktür: yardım edene verilecek ceza yarı oranında indirilir ve sekiz yılı geçemez (TCK 39/1), müşterek faile ise bu indirim yapılmaz. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında belirleyici ölçüt, kişinin fiilin işlenişi üzerinde diğerleriyle birlikte hâkimiyet kurup kurmadığıdır.

Her müşterek fail kendi kusuruna göre cezalandırılır (TCK 40/1); birinin yaşının küçük olması ya da tahrik altında kalması öbürüne yaramaz. Kanun bazı suçlarda birlikte işlemeyi ayrıca ağırlaştırıcı sebep sayar; dolandırıcılığın üç veya daha fazla kişiyle işlenmesi buna örnektir (TCK 158/3). Rüşvette aracılık eden kişi de kanun gereği müşterek fail olarak cezalandırılır (TCK 252/5); ayrıntısı rüşvet suçunun cezası yazısında.

Örnek

İki arkadaş gece bir dükkânın önünde buluşur. Biri kilidi aletle açar, diğeri içeri girip kasadaki parayı alır; üçüncü bir arkadaşları ise olaydan günler önce onlara yalnız dükkânın hangi saatlerde boş kaldığını söylemiştir. Kilidi açan ve parayı alan, fiili birlikte gerçekleştirdikleri için müşterek fail olarak cezalandırılır. Yalnız bilgi veren kişi ise fiilin işlenişine katılmadığından, kural olarak yardım eden sıfatıyla ve indirimli cezayla sorumlu tutulur.

Sık karıştırılan

Müşterek faillik, suça iştirakin bir türüdür. İştirak; müşterek faillik, azmettirme ve yardım etmeyi kapsayan üst kavramdır. Halk arasında “suç ortaklığı” denince çoğu zaman üçü birden kastedilir, ama cezaları aynı değildir.