Doğrudan soru yöneltme

Ceza duruşmasında soruları önce hâkim sorar. Ardından savcı ve avukatlar söz alıp tanığa, sanığa ya da bilirkişiye kendi sorularını doğrudan yöneltebilir. Bu hak, tanık anlatımındaki çelişkileri ortaya çıkarmanın ve savunmanın kendi delilini kurmasının en etkili aracıdır. Halk arasında “çapraz sorgu” denir, ama Türk sistemindeki işleyiş Anglo-Amerikan modelinden farklıdır.

Kanundaki yeri

CMK 201/1’e göre savcı ile müdafi veya vekil sıfatıyla duruşmaya katılan avukat; sanığa, katılana, tanıklara, bilirkişilere ve duruşmaya çağrılmış diğer kişilere, duruşma düzenine uygun olarak doğrudan soru sorabilir. Sanık ve katılan ise soru sormak istediğinde bunu mahkeme başkanı ya da hâkim aracılığıyla yapar. Sorulan soruya itiraz edilirse sorunun sorulup sorulmayacağına mahkeme başkanı karar verir. Heyet hâlinde çalışan mahkemelerde üye hâkimler de soru sorabilir (CMK 201/2).

Uygulamada ne anlama gelir

Avukatı olan sanık açısından tanığın sorgulanması doğrudan ve hızlı yürür; avukatı olmayan sanık sorusunu hâkime söyler, hâkim soruyu kendi cümlesiyle tanığa iletir. Bu nedenle tanığın belirleyici olduğu dosyalarda bir müdafi bulunması önemli fark yaratır. Hâkim, davayla ilgisi olmayan, cevabı belli olan ya da tanığı yönlendiren soruları sormaktan alıkoyabilir; sorunun reddedilmesi tutanağa geçirtilmelidir, aksi hâlde sonradan kanun yolunda ileri sürmek zorlaşır. Tanık dinlenmesinin bütün aşamalarını tanık ceza mahkemesinde nasıl dinlenir yazısında bulabilirsiniz.

Örnek

Bir yaralama davasında olayı gördüğünü söyleyen tanık, ilk ifadesinde olay yerinin aydınlık olduğunu belirtmiştir. Müdafi söz alır ve tanığa doğrudan, olay saatinde sokak lambalarının yanıp yanmadığını, sanıkla arasında kaç metre mesafe olduğunu sorar. Savcı bir sorunun yönlendirici olduğunu söyleyerek itiraz eder; hâkim itirazı reddeder ve soruyu sorulabilir bulur. Tanığın cevapları tutanağa geçer.

Sık karıştırılan

Doğrudan soru yöneltme, sorgu ile karıştırılır. Sorgu, sanığın hâkim tarafından suçlamaya ilişkin dinlenmesidir (CMK 2/1-h); doğrudan soru ise sorgudan sonra tarafların, özellikle avukatların, duruşmadaki kişilere sorduğu ek sorulardır.

Sık sorulan sorular

Doğrudan soru yöneltme ile çapraz sorgu arasındaki fark nedir?

Çapraz sorgu, karşı tarafın tanığının ayrı bir aşamada sorgulandığı Anglo-Amerikan usulüdür; CMK 201’deki sistemde ise önce hâkim sorar, sonra savcı ve avukatlar ek sorularını doğrudan yöneltir. Soruların sınırını yine hâkim belirler.

Avukatım yoksa tanığa soru sorabilir miyim?

Evet, ama doğrudan değil. Sorunuzu hâkime söylersiniz, hâkim soruyu tanığa iletir.

Hâkim sorumu reddederse ne yapmalıyım?

Sorunun ve reddin tutanağa geçirilmesini isteyin. Bu ret, savunma hakkının kısıtlandığı iddiasıyla istinaf veya temyizde ileri sürülebilir.

Savcı da sanığa doğrudan soru sorabilir mi?

Evet. Savcı sanığa, tanıklara ve bilirkişilere doğrudan soru sorabilir; sanık susma hakkını kullanarak cevap vermeyebilir.