Ceza infaz kurumu
Resmî yazılarda “cezaevi” yerine “ceza infaz kurumu” ifadesi kullanılır; kurum adlarında geçen “CİK” kısaltması da buradan gelir. Hapis cezası kesinleşen kişi bu kurumlarda kalır; tutuklular ise tutukevlerinde ya da kurumların kendilerine ayrılan bölümlerinde barındırılır. Kurumun türü; kişinin hangi koşullarda kalacağını, izin kullanıp kullanamayacağını ve dış dünyayla ne ölçüde temas kurabileceğini belirler.
Kanundaki yeri
Kurum türleri 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da düzenlenir. Kapalı ceza infaz kurumları; iç ve dış güvenlik görevlileri bulunan, firara karşı engellerle donatılmış, oda ve koridor kapıları kapalı tutulan kurumlardır (m. 8). Yüksek güvenlikli kurumlar, ağırlaştırılmış müebbet hapis ile kanunda sayılan örgütlü suçlardan mahkûm olanlar ve tehlikeli görülenler içindir (m. 9). Kadın ve çocuk hükümlüler ayrı kurumlarda ya da ayrı bölümlerde kalır (m. 10, 11). Açık ceza infaz kurumlarında firara karşı engel ve dış güvenlik görevlisi yoktur; çalışma ve meslek edinme önceliklidir (m. 14). Çocuk eğitimevleri çocuk hükümlüler içindir (m. 15). Tutuklular tutukevlerinde ya da kapalı kurumların tutuklulara ayrılan bölümlerinde tutulur (m. 111).
Uygulamada ne anlama gelir
Hapis cezası kesinleşen kişi kural olarak önce kapalı kuruma alınır ve değerlendirme sonucunda açık kuruma ayrılabilir. Bazı hâllerde ceza doğrudan açık kurumda başlar: kanunda sayılan suçlar hariç kasıtlı suçlardan toplam üç yıl veya daha az, taksirli suçlardan toplam beş yıl veya daha az hapis cezası alanlar bunlardandır (m. 14/2). Açık kurumdaki hükümlüler şartlarla özel izin kullanabilir; yüksek güvenlikli kurumdakiler ise bu izinlerden yararlanamaz, yalnız güvenlik görevlisi refakatinde cenaze ve ağır hasta ziyareti izni alabilir (m. 93/1, 94/2). Nakil ve para gönderme gibi işler kurum idaresi üzerinden yürür; ayrıntıları cezaevi nakil talebi ve cezaevindeki kişiye para gönderme yazılarında bulabilirsiniz.
Örnek
Dolandırıcılıktan dört yıl hapis cezası alan kişi, cezası kesinleşince kapalı ceza infaz kurumuna alınır; kasıtlı suçtan üç yılı aşan ceza aldığı için doğrudan açık kuruma gidemez. Kurumda geçirdiği süre ve iyi hâli değerlendirildikten sonra idare ve gözlem kurulu kararıyla açık kuruma ayrılır. Orada çalışır ve şartları oluştuğunda özel izin kullanabilir.
Sık karıştırılan
Ceza infaz kurumu ile tutukevi aynı şey değildir. Tutukevi, hükmü henüz kesinleşmemiş tutuklular içindir. Hüküm kesinleşince tutuklu hükümlü statüsüne geçer ve kalacağı kurum ile tabi olduğu infaz rejimi buna göre belirlenir.
Sık sorulan sorular
Açık cezaevi ile kapalı cezaevi arasındaki fark nedir?
Kapalı kurumda güvenlik görevlileri ve firara karşı engeller vardır, kapılar kapalı tutulur; açık kurumda bu engeller yoktur, hükümlüler çalıştırılır ve özel izin kullanabilir. Açık kuruma doğrudan ya da kapalı kurumdan ayrılarak geçilir.
Hangi cezaevine gönderileceğimi seçebilir miyim?
Hayır, kurumu siz seçemezsiniz; yerleştirme kanuna ve yönetmeliğe göre yapılır. Ancak aile yanına yakınlık gibi sebeplerle sonradan nakil talebinde bulunabilirsiniz.
Tutuklular ve hükümlüler aynı yerde mi kalır?
Hayır. Tutuklular tutukevlerinde ya da kapalı kurumların tutuklulara ayrılmış bölümlerinde barındırılır (5275 s. K. m. 111).
Cezaevi idaresinin bir işlemine nereye başvurulur?
İnfaz hâkimliğine. Kurum idaresinin hükümlü ve tutuklular hakkındaki işlem ve faaliyetlerine karşı şikâyetleri infaz hâkimliği inceler.
Bu terim sizin dosyanızda mı geçiyor?
Tanım genel bilgi verir; sizin olayınızda ne anlama geldiğini birlikte değerlendirelim.