Cebir

Cebir, bir kişinin iradesini kırmak için ona karşı fiziksel güç kullanılmasıdır. Kanun bunu bağımsız bir suç olarak da tanımlar: bir şeyi yapması, yapmaması ya da failin bir şey yapmasına müsaade etmesi için bir kişiye cebir kullanılırsa, kasten yaralama cezası üçte birinden yarısına kadar artırılarak verilir (TCK m. 108/1). Kolunu büküp telefon şifresini söyletmek ya da müdahale etmesin diye birini bir yere bastırmak tipik örneklerdir. Cebir ayrıca yağma ve kişiyi hürriyetinden yoksun kılma gibi suçların da unsurudur (TCK m. 148/1, 109/2).

Ayrıntılı rehber: Cebir suçu nedir, TCK 108 cezası ve yağmadan farkı

Bilmeniz gerekenler

• Cezanın kendi aralığı yoktur. Önce cebrin mağdurdaki etkisine göre kasten yaralama cezası belirlenir, sonra üçte birden yarıya kadar artırılır. Etkisi basit tıbbi müdahaleyle giderilebilecek cebirde taban 6 ay ile 1 yıl 6 ay hapis veya adli para cezasıdır (TCK m. 86/2).
• Suçu kasten yaralamadan ayıran şey amaçtır. Acı vermek için atılan tokat yaralamadır; “o mesajı sil” diye kolunu bükmek cebirdir.
• Kısa süreli tutma çoğu zaman cebirdir. Yargıtay, araya girmesin diye bir kişiyi kısa süre yorganın altına bastırmanın kişiyi hürriyetinden yoksun kılma değil cebir suçu olduğunu kabul etti.
• Cebirle bir mal teslim aldırılırsa suç cebir değil, 6 yıldan 10 yıla kadar hapis gerektiren yağmadır (TCK m. 148/1). Hukuki bir ilişkiden doğan alacağı tahsil etmek için cebir kullanılırsa ise yalnız tehdit veya kasten yaralama hükümleri uygulanır (TCK m. 150/1).
• Cebir, uzlaştırmaya tabi suçlar listesinde yer almaz (CMK m. 253/1-b); TCK 108’de ayrıca şikâyet şartı da öngörülmemiştir. Aynı olay basit yaralama sayılırsa uzlaştırma yolu açılır; bu yüzden nitelendirme dosyanın gidişatını değiştirir.
• Kanun cebrin mağdurunu da korur: karşı koyamayacağı veya kurtulamayacağı cebir ve şiddet sonucu suç işleyen kişiye ceza verilmez; cebri kullanan kişi suçun faili sayılır (TCK m. 28/1).

Sık karıştırılan

Cebir en çok tehdit ile karıştırılır. Tehditte fail ileride bir kötülük yapacağını söyler; cebirde güç o anda mağdurun bedenine uygulanır. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma ise kişinin bir yere gitme veya bir yerde kalma hürriyetinin elinden alınmasıdır (TCK m. 109/1). Hareket serbestisi yalnız bir anlığına ve başka bir amaçla kısıtlandıysa, uygulamada suçun cebir olarak nitelendirilmesi tartışılır.

Yargıtay Kararı

Yargıtay 8. Ceza Dairesi, 06.06.2023 tarihli, 2022/875 E., 2023/4198 K.

Sanıklardan biri, ayrıldığı eşini ve küçük kızını geri götürmek için diğer sanıklarla birlikte eşinin babasının evine zorla girmiş; o sırada sanıklardan biri, araya girmesin diye ev sahibi katılanı yorganın altına bastırmıştı. İlk derece mahkemesi katılana yönelik eylem için sanıklar hakkında kişiyi hürriyetinden yoksun kılmadan mahkûmiyet kurmuştu. Yargıtay, hareket serbestisinin müdahaleyi önlemek amacıyla ani ve kısa süreli kısıtlanmasının bu suçu oluşturmayacağını, fiilin TCK 108’deki cebir suçu olduğunu belirterek hükmü bozdu; bastırma eylemine katılmayan öbür sanıklar için beraat gerektiğini söyledi. Konut dokunulmazlığını ihlal mahkûmiyetleri ise onandı. Kısacası, birini kısa süre zorla tutmak suçun adını da cezasını da değiştirebilir.

… kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun mütemadi suç olması ve katılanın eylemlerini gerçekleştirmesine engel çıkarmaması amacı ile katılanın hareket serbestisinin ani ve kısa süreli kısıtlanması dolayısı ile sanığın üzerine atılı kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun yasal unsurlarının oluşmayacağı, anılan fiilin 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nun (5237 sayılı Kanun) 108 inci maddesinde düzenlenen cebir suçunu oluşturduğu gözetilmeden …

↑ Metne dön