Belli hakları kullanmaktan yoksun bırakılma

Hak yoksunluğu, mahkûmiyetin kanuni bir sonucudur; mahkeme ayrıca istemese de kasıtlı suçtan verilen hapis cezasıyla kendiliğinden doğar. Kararın hüküm kısmında “TCK 53. maddesindeki hak yoksunluklarına” şeklinde bir ibare görürseniz bu kurumdan söz ediliyordur. Amacı, cezası süren kişinin kamu görevi, seçimler ve bazı yönetim görevleri gibi güven gerektiren alanlardan geçici olarak uzak tutulmasıdır.

Kanundaki yeri

TCK m. 53/1 yoksun kalınan hakları sayar: kamu görevi üstlenmek, seçme ve seçilme, velayet, vesayet ve kayyımlık, vakıf, dernek, sendika, şirket, kooperatif ve siyasi parti yöneticiliği ya da denetçiliği ve kamu kurumu veya meslek kuruluşu iznine bağlı bir mesleği serbest çalışan ya da tacir olarak yapmak. Bu yoksunluk, hapis cezasının infazı tamamlanana kadar sürer (m. 53/2). Kısa süreli hapis cezası ertelenen ve suçu 18 yaşından önce işleyen kişilere uygulanmaz (m. 53/4).

Uygulamada ne anlama gelir

Ceza ertelenmiş, denetimli serbestlikle infaz ediliyor ya da kişi koşullu salıverilmişse, kendi çocukları üzerindeki velayet hakkı devam eder; mahkeme ayrıca meslek icrasına ilişkin yoksunluğun uygulanmamasına da karar verebilir (m. 53/3). Bir hak kötüye kullanılarak suç işlenmişse, örneğin bir dernek yöneticisi dernek parasını zimmetine geçirmişse, infazdan sonra da işlemek üzere cezanın yarısından bir katına kadar o hakkın kullanılması ayrıca yasaklanır (m. 53/5). Trafik veya meslek kurallarına aykırılıktan doğan taksirli suçlarda ise mahkeme 3 ay ile 3 yıl arasında meslek yasağına ya da sürücü belgesinin geri alınmasına karar verebilir (m. 53/6).

Yalnız adli para cezası verilen dosyalarda ve hükmün açıklanmasının geri bırakılmasında bu yoksunluk doğmaz, çünkü ilkinde hapis cezası, ikincisinde açıklanmış bir hüküm yoktur. Adli sicil kaydının iş hayatına etkisi ise ayrı bir konudur; bunun için adli sicil kaydı işe engel mi yazısına bakabilirsiniz.

Örnek

Kasten yaralamadan 2 yıl 6 ay hapis cezası alan ve cezası ertelenmeyen bir şirket müdürü, ceza infaz edilene kadar şirketin yöneticisi veya bir derneğin yönetim kurulu üyesi olamaz. Koşullu salıverildiğinde çocukları üzerindeki velayet hakkı devam eder; cezanın infazı tamamlandığında diğer haklarını da yeniden kullanmaya başlar.

Sık karıştırılan

TCK m. 53’teki yoksunluk, cezanın infazıyla sona erer. Memuriyete engel suçlar ise farklıdır: Devlet Memurları Kanunu’ndaki mahkûmiyetler, ceza infaz edilse de memurluğa girmeye engel olmaya devam eder. Hangi suçların bu sonucu doğurduğunu memuriyete engel suçlar yazısında bulabilirsiniz.