İkamet İzni İptal Edildi Ne Yapmalıyım? 60 Gün ve Dava

İkamet İzni Neden İptal Edilir? Türlere Göre Sebepler

İkamet izni, iznin türüne göre kanunda sayılan sebeplerden birine dayanılarak iptal edilir; iptal kararında hangi maddeye ve hangi olguya dayanıldığı yazılır. Ayrıntılar Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanununun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik’te (Uygulama Yönetmeliği) düzenlenmiştir. YUKK altı ikamet izni türü sayar: kısa dönem, aile, öğrenci, uzun dönem, insani ve insan ticareti mağduru ikamet izni (m.30). Her türün kendi iptal maddesi vardır. İptal yazısında dayanılan maddeyi bulmadan itiraz dilekçesi yazmak, hedefi görmeden atış yapmaya benzer.

Uygulamada en sık gördüğüm iki gerekçe, iznin veriliş amacı dışında kullanıldığı iddiası ile kamu düzeni değerlendirmesidir. Örneğin turizm amaçlı kısa dönem izinle düzenli çalıştığı tespit edilen kişinin izni, amaç dışı kullanım gerekçesiyle iptal edilir. Aile ikamet izninde ise eşlerin ayrı yaşadığı ya da evliliğin anlaşmalı olduğu yönündeki tespitler belirleyici olur; valilik evliliğin sırf ikamet için yapılıp yapılmadığını araştırabilir (YUKK m.37/1).

Cezaevinde tutuklu veya hükümlü olarak, ya da geri gönderme merkezinde idari gözetimde geçen süreler ikamet izni süresinin ihlali sayılmaz; ama bu kişilerin varsa ikamet izinleri iptal edilebilir (YUKK m.26/1). Bu hüküm “iptal edilir” değil “iptal edilebilir” der; yani valiliğin kişinin durumunu tartması gerekir.

İptal, Ret ve Uzatmama Arasındaki Fark Neden Önemli?

İptal, elinizdeki geçerli iznin süresi bitmeden sona erdirilmesidir; ret ve uzatmama ise yeni bir izin ya da sürenin hiç verilmemesidir ve bu ayrım sınır dışı riskinin ne zaman doğduğunu belirler. Kanun, ikamet izni iptal edilenler hakkında sınır dışı etme kararı alınacağını sayar (YUKK m.54/1-f). Uzatma başvurusu reddedilen yabancı için ise sınır dışı sebebi, 10 gün içinde Türkiye’den çıkış yapmamaktır (m.54/1-j).

Ret veya uzatmama hâlinde yabancıya Türkiye’de 10 güne kadar kalma imkânı tanıyan, harca tabi olmayan bir belge verilir (Uygulama Yönetmeliği m.22/11). Uzatma başvurusunu süresi dolmadan yapan kişi ise karar verilinceye kadar başvuru belgesiyle Türkiye’de kalabilir:

YUKK 24/2: (2) Uzatma başvuruları, ikamet izni süresinin dolmasına altmış gün kalmasından itibaren ve her koşulda ikamet izni süresi dolmadan önce valiliklere yapılır. İkamet iznini uzatma başvurusunda bulunanlara, harca tabi olmayan bir belge verilir. Bu yabancılar, ikamet izni süreleri sona ermiş olsa dahi haklarında karar verilinceye kadar bu belgeyle Türkiye’de ikamet edebilir.

Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bir de üçüncü durum var: izin şartlarının değişmesi. Örneğin öğrencilik bitti, boşandınız ya da çalışma izni aldınız. İkamet izninin verilmesine esas olan gerekçe sona eren ve Türkiye’de kalmaya devam edecek yabancı, gerekçenin sona erdiği tarihten itibaren 10 gün içinde yeni kalış amacına uygun izin için valiliğe başvurur (Uygulama Yönetmeliği m.26/1). Bu başvuruyu zamanında yapmak, çoğu zaman iptal kararını hiç gündeme getirmez.

İkamet İzni İptal Edildi Ne Yapmalıyım? İlk Günlerin Sırası

İptal kararı geldiğinde önce tebliğ tarihini, dayanılan maddeyi ve hakkınızda ayrıca sınır dışı kararı olup olmadığını tespit edin; dava stratejisi bu üç bilgiye göre kurulur. İptal kararı size, yasal temsilcinize ya da avukatınıza tebliğ edilir ve tebligatta karara karşı itiraz haklarınızı nasıl kullanacağınız yazılır (YUKK m.25/2). Bu bilgilendirme yapılmadıysa ya da anlamadığınız bir dilde yapıldıysa dava dilekçesinde bunu ileri sürün.

• Tebliğ tarihini belgeleyin: imzaladığınız tebliğ formunu, zarfı, elektronik bildirim ekranını saklayın. 60 günlük süre tebliği izleyen günden işler.
• Gerekçeyi okuyun: kararda YUKK’un hangi maddesine ve hangi olguya dayanıldığını çıkarın. “Amaç dışı kullanım”, “şartların ortadan kalkması” ve “kamu düzeni” birbirinden çok farklı savunma ister.
• Sınır dışı kararını kontrol edin: iptal ile aynı gün veya sonradan tebliğ edilen bir sınır dışı kararı varsa onun süresi 7 gündür ve öncelik odur.
• Belgeleri toplayın: evlilik ve çocuk belgeleri, kira sözleşmesi, okul kaydı, sağlık raporları, gelir belgeleri, giriş-çıkış kayıtları.
• Yeni izin türünü değerlendirin: durumunuz başka bir izin türüne uyuyorsa ayrı bir başvuru da yapılabilir; bu, davadan vazgeçmek anlamına gelmez.

Valilik bu tür kararlarda aile bağlarını ve kişisel durumu tartmak zorundadır:

YUKK 25/1: (1) Türkiye içinden yapılan ikamet izni talebinin reddi, ikamet izninin uzatılmaması veya iptali ile bu işlemlerin tebliği valiliklerce yapılır. Bu işlemler sırasında, yabancının Türkiye’deki aile bağları, ikamet süresi, menşe ülkedeki durumu ve çocuğun yüksek yararı gibi hususlar göz önünde bulundurulur ve ikamet iznine ilişkin karar ertelenebilir.

Uygulama Yönetmeliği de aynı ölçütleri tekrarlar ve kararın icrasının ertelenebileceğini, bu durumdaki yabancıya Türkiye’de bir ay kalma hakkı veren belge verileceğini, sürenin birer aylık sürelerle uzatılabileceğini söyler (m.22/18). Eşi veya çocuğu Türk vatandaşı olan, yıllardır Türkiye’de yaşayan ya da çocuğu burada okula giden kişi için bu hüküm, hem valiliğe yapılacak başvurunun hem de dava dilekçesinin omurgasıdır.

İptal Kararına Karşı Dava Nasıl Açılır, Hangi Mahkemeye?

İptal kararına karşı dava, tebliğden itibaren 60 gün içinde, işlemi yapan valiliğin bulunduğu yerdeki idare mahkemesinde açılır. YUKK ikamet izni iptaline özel bir dava süresi öngörmediği için İYUK m.7’deki genel süre uygulanır. Yetkili mahkeme, dava konusu işlemi yapan idarenin bulunduğu yer mahkemesidir (İYUK m.32/1); siz başka bir ilde oturuyor olsanız bile belirleyici olan kararı hangi valiliğin verdiğidir. Danıştay 10. Daire, öğrenci ikamet izni iptaline karşı açılan davada işlemi tesis eden göç idaresinin bulunduğu yerdeki idare mahkemesini yetkili saydı.

Dava açmadan önce valiliğe ya da üst makama işlemin kaldırılması için başvurabilirsiniz (İYUK m.11). Bu başvuru, işlemeye başlamış dava süresini durdurur; 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder. Örneğin tebliğden 20 gün sonra başvurduysanız, retten sonra 40 gününüz kalır. “İtiraz edince süre yeniden 60 gün başlar” düşüncesi yanlıştır. Ret kararına karşı dava açarken ayrıca zımni ret tarihini doğru hesaplayın.

Dava açılması işlemin uygulanmasını durdurmaz. Durdurma için iki şart birlikte aranır: işlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması (İYUK m.27/2). Bu talebi nasıl yazacağınızı yürütmenin durdurulması talepli iptal davası dilekçesi yazısında anlattım. Kısa dönem ikamet izninin iptaline karşı açılan davalarda, idarenin savunmasıyla ya da savunma süresinin geçmesiyle dosya tamamlanmış sayılır, adresinize tebligat yapılamazsa dosya işlemden kaldırılır ve 2 ay içinde yeni adres bildirmezseniz dava açılmamış sayılır; duruşma mahkemenin takdirindedir (YUKK m.31/7; İYUK m.26/3). Adresiniz değişirse mahkemeye hemen bildirin.

Dilekçeye iptal kararının örneğini, tebliğ belgesini, pasaport ve ikamet izni kartının kopyasını ve iddianızı destekleyen belgeleri ekleyin. Avukatla dava açacaksanız noterden vekâletname gerekir; yurt dışındaysanız bunun yolunu avukata vekâletname verme yazısında bulabilirsiniz. Mahkeme izni size kendisi vermez; işlemi iptal eder, valilik de karara göre yeniden işlem yapar ve bunu kararın tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde yapmak zorundadır (İYUK m.28/1).

Sınır dışı kararı da verildiyse iki ayrı dava gerekir mi?

Evet; sınır dışı etme kararı ayrı bir işlemdir ve ona karşı kararın tebliğinden itibaren 7 gün içinde idare mahkemesine başvurulur (YUKK m.53/3). Bu davada mahkeme dosya tamamlandıktan sonra 15 gün içinde karar verir ve karar kesindir. Dava süresi içinde ve dava açılırsa yargılama bitene kadar, rızanız olmadıkça sınır dışı edilmezsiniz. Sınır dışı davasının bütün ayrıntısını sınır dışı kararına itiraz yazısında, örnek dilekçeyi sınır dışı kararına karşı dava dilekçesi sayfasında anlattım.

İki dava birbirine bağlıdır. Danıştay 10. Daire, ikamet izni başvurusunun reddine ve sınır dışı kararına karşı farklı mahkemelerde açılan iki davayı bağlantılı saydı ve tek mahkemede görülmesine karar verdi. Bu yüzden dilekçelerde öbür davanın esas numarasını mutlaka belirtin. Sınır dışı kararının iptali, ikamet izninizi kendiliğinden geri getirmez; iptal kararına karşı açtığınız 60 günlük dava ayrıca sürer.

Dava sürerken Türkiye’de kalabilir miyim?

İkamet izninin iptaline karşı dava açmak, size tek başına kalma hakkı vermez; koruma, sınır dışı kararına karşı 7 gün içinde açılan davadan doğar (YUKK m.53/3). Sınır dışı kararı alınmış ama çıkışınız yaptırılamıyorsa ya da 53. maddeye göre yapılan işleme karşı yargı yoluna başvurduysanız, Genel Müdürlüğün onayıyla insani ikamet izni verilebilir (YUKK m.46/1-b, ç). Bu bir hak değil, idarenin takdirindedir. Geri gönderme merkezine alındıysanız idari gözetime karşı başvuru yeri sulh ceza hâkimidir; dilekçeyi idari gözetime itiraz dilekçesi yazısında bulabilirsiniz.

Mahkeme Kararından Sonra: İstinaf ve Kesinlik

İdare mahkemesinin ikamet izni iptaline ilişkin kararına karşı, tebliğden itibaren 30 gün içinde bölge idare mahkemesine istinaf başvurusu yapılabilir (İYUK m.45/1). Danıştay’a yansıyan ikamet izni dosyalarında da istinaf incelemesi yapıldığı görülür. Buna karşılık bölge idare mahkemesinin kararı, yabancılar hukukuna ilişkin bu davalarda kural olarak son karardır. İYUK m.46/1 bu davaları temyize açık davalar arasında saymaz; 2026’da getirilen yeni temyiz imkânı da YUKK davalarını kapsamaz (m.46/2).

Danıştay 10. Daire, ikamet izninin iptali ve sınır dışı kararına karşı açılan davada bölge idare mahkemesinin istinaf kararına yönelik temyiz başvurusunu, dava 46. maddede sayılmadığı için incelemeden reddetti. Bu yüzden asıl mücadele ilk derece mahkemesinde ve istinafta verilir; delillerinizi ilk dilekçede eksiksiz sunun. Kanun yolları tükendikten sonra Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yolu kalır; bu başvurunun koşullarını bir avukatla ayrıca değerlendirin.

İptalin İşinize, Ailenize ve Vatandaşlık Başvurunuza Etkisi

İkamet izninin iptali çalışma iznini, aile üyelerinin izinlerini ve vatandaşlık için gereken ikamet süresini dolaylı yoldan etkiler; bu yüzden tek bir kararmış gibi düşünülmemelidir. Geçerli çalışma izni ikamet izni sayılır (YUKK m.27/1); ikamet dayanağınız çalışma izniyse, çalışma izninin reddi veya iptali ayrı bir süreçtir ve kendi itiraz yolu vardır. Destekleyicisinin izni iptal edilen aile üyelerinin aile ikamet izinleri de şart ortadan kalktığı için tehlikeye girer; çünkü aile ikamet izninin süresi destekleyicinin izin süresini aşamaz (m.34/1).

Anlaşmalı evlilik nedeniyle iptal edilen izinler, kanundaki ikamet sürelerinin toplanmasında hesaba katılmaz (YUKK m.37/3). Bu, uzun dönem ikamet izni ve vatandaşlık başvurusu için gereken süre hesabını doğrudan bozar. Türk vatandaşıyla evli yabancının boşanması hâlinde, en az üç yıl aile ikamet izniyle kalmış olmak kaydıyla kısa dönem izne geçiş mümkündür; aile içi şiddet mağduru olduğu mahkeme kararıyla sabitse üç yıl şartı aranmaz (m.34/6). Vatandaşlık başvurusunun güvenlik gerekçesiyle reddi ise ayrı bir idari işlemdir ve kendi davasını gerektirir.

Uzun dönem izni yurt dışında bir yıldan fazla kalış nedeniyle iptal edilen kişi bu izni yeniden almak için başvurabilir; başvuru öncelikle değerlendirilir ve en geç bir ay içinde sonuçlandırılır, sekiz yıllık kesintisiz ikamet şartı yeniden aranmaz (Uygulama Yönetmeliği m.43). Ciddi kamu düzeni tehdidi gerekçesiyle iptal edilenler ise Yönetmeliğe göre hiçbir ikamet izni türü için başvuramaz (m.42/4). Hakkınızda bir ceza dosyası varsa, bunun sınır dışı kararına etkisini ceza alan yabancının sınır dışı edilip edilmeyeceğini anlattığım yazıda ele aldım.

Yaşanmış Olaydan

Türk vatandaşıyla dört yıldır evli olan bir müvekkilimin aile ikamet izni, eşlerin farklı adreslerde yaşadığı ve evliliğin fiilen sürmediği gerekçesiyle iptal edilmişti. Gerçekte eşi başka bir ilde geçici bir işte çalışıyordu ve hafta sonları evine dönüyordu. Müvekkilim iptal yazısını aldıktan üç hafta sonra bana geldi; aynı yazıda sınır dışı kararından söz edilmiyordu, bu yüzden önce hakkında ayrı bir karar olup olmadığını valilikten yazılı olarak sorduk.

Sınır dışı kararı yoktu. Kalan süre içinde valiliği gösterip iptal davası açtık ve yürütmenin durdurulmasını istedik. Dilekçeye eşin işyerinden aldığı görevlendirme yazısını, ortak banka hesabını, eşin çalıştığı ildeki kira sözleşmesini, komşu beyanlarını ve çocuğun okul kaydını ekledik. YUKK m.25/1’deki ölçütlerin kararda hiç tartışılmadığını ayrıca vurguladık. Mahkeme yürütmenin durdurulması talebini reddetti; bu, dosyanın en gergin dönemiydi.

Yaklaşık yedi ay sonra mahkeme, birlikte yaşama iradesinin belgelerle ortaya konduğunu ve valiliğin aile bağlarını değerlendirmediğini belirterek işlemi iptal etti. Valilik kararı istinaf etti, bölge idare mahkemesi başvuruyu reddetti ve izin yeniden düzenlendi. Arada geçen sürenin vatandaşlık başvurusundaki süre hesabını geciktirdiğini de söylemeliyim; kazanılan dava bile her kaybı telafi etmiyor.

Danıştay Kararları

Danıştay 10. Daire, 17.02.2025 tarihli, 2025/445 E., 2025/607 K.

Türkmenistan uyruklu bir öğrencinin öğrenci ikamet izni İstanbul’daki göç idaresince iptal edilmiş, dava İstanbul Valiliğine karşı açılmıştı. İstanbul ve Yozgat idare mahkemeleri birbirini yetkili saydı. Danıştay 10. Daire, iptal işlemini İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğünün tesis ettiğini belirleyip İYUK m.32/1 uyarınca İstanbul İdare Mahkemesini yetkili saydı. Dava açarken iptal kararını hangi valiliğin verdiğini tebliğ edilen belgeden kontrol etmek, aylar sürebilen yetki tartışmasını önler.

… söz konusu işlemin ise İstanbul Valiliği İl Göç İdaresi Müdürlüğü tarafından 03/07/2024 tarih ve … sayı ile tesis edildiği anlaşılmaktadır. Bu durumda, 2577 sayılı Kanun’un 32. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, davanın görüm ve çözümünde, dava konusu işlemi tesis eden idarenin bulunduğu yerdeki İstanbul İdare Mahkemesinin yetkili olduğu sonucuna varılmaktadır. …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 17.09.2024 tarihli, 2024/3971 E., 2024/3027 K.

Afganistan uyruklu bir öğrencinin öğrenci ikamet izni uzatma başvurusu, hakkında sınır dışı kararı bulunduğu gerekçesiyle reddedilmişti. Yabancı, ret işlemine bir ilde, sınır dışı kararına başka bir ilde dava açtı. Danıştay 10. Daire, birinde verilecek hükmün ötekini etkileyeceğini belirterek iki davayı bağlantılı saydı ve her iki davaya tek idare mahkemesinin bakmasına karar verdi. İkamet ve sınır dışı davalarını birbirinden habersiz yürütmek, çelişkili sonuç riskini artırır.

… davanın, davacının ikamet izni başvurusunun, hakkında sınır dışı edilmesine karar verildiğinden bahisle reddi yolunda tesis edilen işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle açıldığı; … İdare Mahkemesinde görülen davanın ise, davacının sınır dışı edilmesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açıldığı görülmektedir. Bu durumda, … İdare Mahkemesinde ve … İdare Mahkemesinde açılan davaların, biri hakkında verilecek hükmün diğerini etkileyecek nitelikte olması nedeniyle 2577 sayılı Kanun’un 38. maddesinde tanımlandığı şekliyle bağlantılı davalar olduğu sonucuna varılmıştır. …

↑ Metne dön

Danıştay 10. Daire, 20.02.2024 tarihli, 2024/441 E., 2024/257 K.

Azerbaycan uyruklu bir yabancı, izinsiz çalıştığı gerekçesiyle verilen sınır dışı kararına ve ikamet izninin iptaline karşı dava açmış, idare mahkemesi davayı reddetmiş, bölge idare mahkemesi istinaf başvurusunu kesin olarak reddetmişti. Yabancının Danıştay’a yaptığı temyiz başvurusunu Danıştay 10. Daire, dava İYUK m.46’da sayılan davalardan olmadığı için incelemeden reddetti. İkamet izni davalarında bölge idare mahkemesi aşaması fiilen son aşamadır; deliller en baştan eksiksiz sunulmalıdır.

… Bu durumda, bakılan dava 2577 sayılı Kanun’un 46. maddesinde sayılan davalar arasında yer almadığından İstanbul Bölge İdare Mahkemesince istinaf başvurusunun reddi yolunda verilen kararın temyizen incelenmesine hukuki olanak bulunmamaktadır. …

↑ Metne dön