Memuriyete Engel Adli Sicil Yüzünden Atanmadım: Ne Yapmalı?
Memuriyete engel adli sicil yüzünden atanmadım: 60 günlük dava, 48/A-5 kontrolü, memnu hakların iadesinin etkisi ve Danıştay kararları tek yazıda.
Memuriyete engel adli sicil yüzünden atanmadım diyorsanız, elinizdeki yazının tebliğ tarihinden itibaren 60 günlük bir dava süresi işlemeye başlamıştır. Kurumun gerekçesi çoğu zaman tek cümledir: “657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesindeki şartı taşımıyorsunuz.” Bu cümlenin doğru olup olmadığı, hangi suçtan ve ne kadar ceza aldığınıza, kaydın gerçekten mahkûmiyet olup olmadığına ve memnu hakların iadesi kararınızın bulunup bulunmadığına bağlıdır. Aşağıda, sınavı kazanıp atanamayan kişinin bugünden itibaren ne yapacağını, Danıştay’ın memnu hakların iadesine bakışını ve davanın nasıl kurulacağını anlatıyorum.
Memuriyete Engel Adli Sicil Yüzünden Atanmadım: Gerekçe Hangi Kanunda?
İlk iş, atanmama gerekçesinin DMK m.48/A-5’e mi yoksa 7315 sayılı Kanun’daki güvenlik soruşturmasına mı dayandığını belirlemektir. Başka bir genel şart da gerekçe olabilir; dava bu ayrıma göre kurulur. 48/A-5 kanuni bir şarttır: mahkûmiyet bu kapsamdaysa idarenin takdiri yoktur, değilse engel de yoktur. Güvenlik soruşturmasında ise değerlendirme komisyonu kayıtları kadroya göre tartar ve gerekçeli değerlendirme yapmak zorundadır.
| Yazıdaki gerekçe | Dayanak | Davada ilk bakılacak nokta |
|---|---|---|
| “Memuriyete engel mahkûmiyet”, “48/A-5 şartı yok” | 657 sayılı DMK m.48/A-5 | Suç kasıtlı mı, ceza 1 yıl ve üstü mü, suç Kanunda sayılanlardan mı, hüküm kesinleşmiş mi |
| “Arşiv araştırması olumsuz”, “güvenlik soruşturması uygun değil” | 7315 sayılı Kanun m.3, 4, 7 | Komisyon kararının gerekçeli ve kadroyla ilişkili olup olmadığı |
| “Kamu haklarından mahrum” | DMK m.48/A-4; TCK m.53 | Hapis cezasının infazı tamamlanmış mı |
| “Şartı taşımadığı sonradan anlaşıldı” (atandıktan sonra) | DMK m.98/1-b | Mahkûmiyetin niteliği ve memnu hakların iadesinin tarihi |
Kurumlar bu iki süreci sık sık karıştırır: güvenlik soruşturmasındaki bir bilgiyi 48/A-5 engeli gibi yazar ya da 48/A-5 kapsamında olmayan bir kaydı “olumsuz” sayar. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması nedeniyle atanmadıysanız yol farklıdır; onu güvenlik soruşturması olumsuz geldiğinde yapılacaklar yazısında anlattım. 48/A-8’deki güvenlik soruşturması şartı Anayasa Mahkemesince iptal edildiği için bugünkü dayanak 7315 sayılı Kanun’dur.
Kaydınız Gerçekten 48/A-5 Engeli Doğuruyor mu?
Kaydınızın engel doğurup doğurmadığını anlamak için önce adli sicil ve arşiv kaydınızı alıp ceza mahkemesinin karar örneğini edinin; kurumun yorumuna değil, kararın kendisine bakın. Kaydı kendiniz adli sicil kaydı alma yollarından biriyle alabilirsiniz. Ardından şu soruları sırayla cevaplayın:
- Suç kasıtlı mı? Taksirli suçtan verilen ceza, süresi ne olursa olsun bu engeli doğurmaz.
- Hükmedilen hapis 1 yıl veya üstü mü? Kanun “bir yıl veya daha fazla süreyle hapis cezası” der; 1 yıl tam olarak engeldir.
- Suç Kanunda sayılanlardan mı? Hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, rüşvet, zimmet gibi suçlarda ceza miktarına bakılmaz; affa uğramış olsa bile engel sürer.
- Karar mahkûmiyet mi, kesinleşti mi? HAGB kararı mahkûmiyet değildir; derdest dava da kesinleşmiş mahkûmiyet değildir.
Hangi suçun hangi cezayla engel olduğunu, erteleme, adli para cezası ve paraya çevrilen cezanın etkisini memuriyete engel suçlar yazısında ayrıntılı anlattım. HAGB kaydının nerede göründüğünü ise güvenlik soruşturmasında HAGB yazısında ele aldım. Uygulamada en sık gördüğüm hata, Kanunda sayılmayan (katalog dışı) bir suçtan verilmiş 1 yılın altındaki cezanın ya da HAGB kararının “memuriyete engel” diye yazılmasıdır; atanamadığı için bana gelen adayların önemli bir kısmında asıl sorun budur ve işlem açıkça hukuka aykırıdır.
Somut olayınızı birlikte değerlendirelim
Her dosya kendi ayrıntısında saklıdır; genel bilgi sizin olayınızın yerini tutmaz.
Memnu Hakların İadesi Atanmanın Önünü Açar mı?
Memnu hakların iadesi, Kanunda sayılan katalog suçlarda memuriyet engelini kaldırmaz; diğer kasıtlı suçlardan verilen 1 yıl ve üstü hapiste ise Danıştay engelin ileriye dönük olarak kalktığını kabul ediyor. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, hırsızlıktan mahkûm olup memnu hakları iade edilen adayın atanmamasını hukuka uygun buldu; çünkü Kanun özel affa rağmen bu suçları engel saymıştır. Kurul’a göre 48/A-5’teki “affa uğramış olsa bile” ifadesi özel affı kasteder; genel af ise mahkûmiyeti bütün sonuçlarıyla ortadan kaldırır.
Katalog dışı suçlarda tablo farklıdır. Danıştay 12. Daire, memnu hakların iadesinin ehliyetsizliği ileriye dönük kaldırdığını, ama doğrudan atanma hakkı değil başvuru hakkı verdiğini ve iade kararının işlem tarihinden sonra alınması hâlinde önceki işlemi hukuka aykırı kılmadığını belirtti. Pratik sonucu açıktır: iade kararını atama başvurusundan ve kurumun işleminden önce almanız gerekir. İşlemden sonra alınan karar, yeni bir başvuru için dayanak olur.
Yasaklanmış hakların geri verilmesi için cezanın infazının tamamlandığı tarihten itibaren 3 yıl geçmesi, bu sürede yeni suç işlenmemesi ve mahkemenin iyi hâl kanaatine varması gerekir (5352 sayılı Kanun m.13/A-1). Talep, hükmü veren mahkemeye ya da ikametgâhınızdaki aynı derecedeki mahkemeye yapılır (m.13/A-3). Ertelenen cezada denetim süresi iyi hâlle geçirilirse ceza infaz edilmiş sayılır (TCK m.51/8); 3 yıllık süre bu tarihten hesaplanır. Dilekçe ve şartların ayrıntısı memnu hakların iadesi nasıl istenir yazısında.
Dikkat: Katalog suçlarda bu konu Danıştay içinde de tartışmalı olmuştur; bugün esas alınan, Kurul’un 2022 kararındaki iadenin engeli kaldırmadığı görüşüdür. Dosyanızı bu ayrıma göre değerlendirin.
Adli Sicil Kaydı Silindiyse Neden Hâlâ Görünüyor?
Adli sicil kaydı silindiğinde mahkûmiyet yok olmaz, arşive alınır ve memuriyete atanırken yapılan arşiv araştırmasında görünür. Ceza infaz edildiğinde, ceza zamanaşımı dolduğunda ya da genel af çıktığında kayıt adli sicilden silinip arşiv kaydına alınır (5352 m.9/1). Adli para cezası ve ertelenen cezaya ilişkin hükümler adli sicile alınmadan doğrudan arşive kaydedilir (m.9/3). Memuriyete atanacak herkes için arşiv araştırması yapılır (7315 m.3/1).
Arşiv kaydının tamamen silinmesi için süreler mahkûmiyetin türüne göre değişir (5352 m.12/1):
- Anayasa m.76 ve TCK dışındaki kanunlarda hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetler: arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren, yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı alınmışsa 15 yıl, bu karar olmaksızın 30 yıl
- Diğer mahkûmiyetler: arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren 5 yıl
- Fiil suç olmaktan çıkarıldıysa ya da yargılamanın yenilenmesi sonunda beraat verildiyse kayıt hemen tamamen silinir (m.12/2, 3)
657 sayılı Kanun memuriyet için bir hak yoksunluğu öngördüğünden, 48/A-5 kapsamındaki mahkûmiyetler kanun metnine göre ilk gruba girer. Kaydın ne zaman silineceğini sabıka kaydı ne zaman silinir yazısında ayrıntılı hesapladım. Kayıt silinse bile 48/A-5 “TCK m.53’te belirtilen süreler geçmiş olsa bile” dediği için, katalog suçlarda engel kendiliğinden kalkmaz.
Atanmama İşlemine Dava: Süre, Yürütmeyi Durdurma ve Sonuç
Atanmama işlemine karşı dava, yazının tebliğinden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde açılır (İYUK m.7). Kamu görevlilerinin atanmasına ilişkin davalarda yetkili mahkeme yeni veya eski görev yeri idare mahkemesidir (İYUK m.33/1). Dava açmadan önce kuruma itiraz etmek zorunlu değildir; itiraz ederseniz dava süresi durur ve 30 gün cevapsız kalırsa süre kaldığı yerden işler (İYUK m.11). Kanun maddesinin metnini ve açıklamasını DMK madde 48 sayfasında bulabilirsiniz.
Kadronun başkasına verilmesini ya da sürenin kaçmasını önlemek için dilekçede yürütmenin durdurulmasını isteyin; bunun için zararın telafisi güç olması ve işlemin açıkça hukuka aykırı olması birlikte aranır (İYUK m.27/2). Dilekçe yapısını yürütmenin durdurulması talepli iptal davası dilekçesi yazısında gösterdim; bu davaya özgü dilekçe örneği ise adli sicil nedeniyle atamanın iptali dava dilekçesi sayfasındadır. Dilekçeye ceza mahkemesi kararını, kesinleşme şerhini, varsa memnu hakların iadesi kararını ve adli sicil-arşiv kaydını ekleyin.
Mahkeme sizi kendisi atamaz; işlemi iptal eder ve idare karara göre en geç 30 gün içinde yeniden işlem yapar (İYUK m.28/1). Atanmadığınız dönemin parasal kaybı için iptal davasıyla birlikte ya da iptal kararından sonra dava süresi içinde tam yargı davası açılabilir (İYUK m.12). İdare mahkemesi kararına karşı tebliğden itibaren 30 gün içinde istinaf yolu açıktır (İYUK m.45/1).
Atandıktan Sonra Kayıt Çıkarsa Ne Olur?
Memurluğa alınma şartlarından birini taşımadığı sonradan anlaşılan ya da memurluk sırasında bu şartlardan birini kaybeden memurun memurluğu sona erer (DMK m.98/1-b). Göreve başladıktan aylar sonra arşiv kaydı kuruma ulaştığında verilen işlemler bu maddeye dayanır. Danıştay’ın gördüğü dosyalarda 4/B sözleşmeli personel, geçici personel ve kadroya geçirilen işçiler için de aynı 48/A-5 ölçütü uygulanmıştır.
Burada da aynı sorular sorulur: mahkûmiyet kasıtlı bir suçtan mı, 1 yıl ve üstü mü, katalog suç mu, memnu hakların iadesi ne zaman alındı. Memurken HAGB ya da mahkûmiyet alan kişinin durumunu HAGB alan memur ihraç edilir mi yazısında, memurluğu sona erenin yeniden memur olup olamayacağını memuriyetten çıkarılan tekrar memur olabilir mi yazısında anlattım. Hakkınızda ceza davası hâlâ sürüyorsa, verilecek cezanın 1 yılın altında kalması ya da HAGB koşullarının sağlanması memuriyet geleceğinizi doğrudan belirler; ceza dosyasını bu gözle yönetin.
Yaşanmış Olaydan
KPSS ile bir kuruma yerleşen bir müvekkilim, evrak teslim ettikten birkaç hafta sonra atamasının yapılmayacağını bildiren bir yazı aldı. Gerekçe, yıllar önce bir kavga nedeniyle kasten yaralamadan aldığı ve ertelenen 1 yıl 3 aylık hapis cezasıydı. Suç katalogda değildi ama ceza 1 yılın üzerindeydi; yani kurumun tespiti kanunen yanlış değildi. Müvekkilim memnu hakların iadesini hiç duymamıştı.
Denetim süresi yıllar önce iyi hâlle bitmişti ve aradan 3 yıldan fazla zaman geçmişti. Hemen hükmü veren ceza mahkemesine yasaklanmış hakların geri verilmesi için başvurduk; karar birkaç hafta içinde çıktı. Bu arada dava süresini kaçırmamak için atanmama işlemine karşı dava açtık. Ancak iade kararı işlemden sonra alındığı için, işlemin tesis edildiği tarih itibarıyla hukuka aykırı olmadığı ortadaydı; mahkeme de davayı bu gerekçeyle reddetti.
Kazandığımız şey, sonraki dönem için temiz bir başlangıçtı. Müvekkilim bir sonraki yerleştirmede memnu hakların iadesi kararını evraklarıyla birlikte sundu ve ataması yapıldı. İade kararını sınava girmeden almak, davayı kazanmaktan daha kolaydır.
Danıştay Kararları
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, 27.06.2022 tarihli, 2022/1141 E., 2022/2318 K.
Sosyal Hizmetler Kanunu kapsamında kurayla hizmetli kadrosuna yerleştirilen bir adayın, hırsızlıktan aldığı 8 ay hapis ve ertelenen para cezası nedeniyle ataması yapılmamıştı. Adayın memnu hakları daha önce iade edilmişti; idare mahkemesi davayı reddetmiş, Danıştay 12. Daire bu kararı bozmuş, idare mahkemesi ise ret kararında ısrar etmişti. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, memnu hakların iadesinin mahkûmiyeti ortadan kaldırmadığını, Kanunun özel affa rağmen hırsızlık gibi suçları engel saydığını ve daha dar kapsamlı olan iadenin bu engeli kaldıramayacağını belirtti. Katalog suçtan mahkûmiyeti olan aday için iade kararı atama yolunu açmaz.
… Memnu hakların iadesi, mahkumiyet kararını ortadan kaldıran değil, yalnızca yasaklanmış bazı hakların iadesine yönelik bir karardır. Hal böyle iken kanun koyucu tarafından, “devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık” gibi suçlardan mahkumiyet hali, genel af hariç kesinleşmiş bir cezayı kaldıran, cezayı hafifleten veya daha hafif bir cezaya çeviren özel af halinde memuriyete alınma konusunda bir engel olarak belirlenmişken, özel affa göre daha dar kapsamlı olan ve mahkumiyet hükmünü ortadan kaldırmayan memnu hakların iadesi hali, memuriyete girmeye evleviyetle engel olacaktır. …
Danıştay 12. Daire, 22.12.2025 tarihli, 2024/2422 E., 2025/5897 K.
Taşeron işçiyken kamu kurumunda sürekli işçi kadrosuna geçirilen bir kişinin iş sözleşmesi, yıllar önce kasıtlı bir suçtan aldığı 8 yıl 9 ay hapis cezası nedeniyle 48/A-5 şartını taşımadığı gerekçesiyle feshedilmişti. Kişi memnu hakların iadesi kararını fesih işleminden yaklaşık üç hafta sonra almıştı. Danıştay 12. Daire, iadenin bu tür mahkûmiyetten doğan ehliyetsizliği ileriye dönük kaldırdığını, ancak doğrudan atanma hakkı vermediğini ve iade işlemden sonra alındığı için işlemin tesis edildiği tarihte hukuka uygun olduğunu belirterek davanın reddine ilişkin kararı onadı. İade kararının zamanlaması sonucu belirler.
… Bununla birlikte, memnu hakların iadesi kararının, ilgili kişiye bu karar uyarınca doğrudan memuriyete alınma hakkı vermeyip, memuriyete başvurma hakkı sağlayacağı ve idarenin bu noktada kadro ve ihtiyaç durumunu gözeterek takdir yetkisini kullanacağı açıktır. …
… Bakılan olayda, dava konusu işleme esas alınan ve davacının ceza mahkûmiyetine bağlı olan hak yoksunluğunun, dava konusu işlemin tesis edildiği 16/04/2018 tarihinden sonra ve 07/05/2018 tarihinde aldığı memnu hakların iadesi kararı ile ortadan kalktığı hususları gözetildiğinde, dava konusu işlemde tesis edildiği tarih itibarıyla hukuka aykırılık bulunmamaktadır. …
Sık Sorulan Sorular
Ertelenen ceza memuriyete engel midir?
Erteleme mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz; kasıtlı suçtan verilen ve ertelenen 1 yıl ve üstü hapis ya da katalog suçtan herhangi bir mahkûmiyet 48/A-5 engelini doğurur. Ayrıntı cezanın ertelenmesi yazısında.
HAGB kararım var, atanmam yapılmadı, ne yapmalıyım?
HAGB mahkûmiyet değildir ve tek başına 48/A-5 engeli doğurmaz. İşlem bu gerekçeye dayanıyorsa 60 gün içinde iptal davası açın; güvenlik soruşturması gerekçesi varsa o yazıdaki yol izlenir.
Memnu hakların iadesi kararı aldım, atanmam zorunlu mu?
Hayır; Danıştay’a göre bu karar katalog dışı suçlarda engeli kaldırır ama doğrudan atanma hakkı vermez, yeni başvuru hakkı sağlar. Katalog suçlarda ise engel sürer.
Atanmama yazısına kaç gün içinde dava açmalıyım?
Tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılır (İYUK m.7). Kuruma itiraz ederseniz süre durur, retten sonra kaldığı yerden işler.
Taksirli suçtan aldığım ceza atanmama sebebi olur mu?
48/A-5’teki süre ölçütü yalnız kasten işlenen suçlar için geçerlidir; taksirli suç mahkûmiyeti bu engeli doğurmaz. Kadro güvenlik soruşturmasına tabiyse kayıt ayrıca değerlendirilebilir.
