Memnu Hakların İadesi Nasıl İstenir? Şartlar ve Dilekçe

Bu Karara Gerçekten İhtiyacınız Var mı?

Yalnız ceza kanunu dışındaki bir kanunun mahkûmiyetinize bağladığı bir yasakla karşılaşıyorsanız ya da arşiv kaydınızın daha erken silinmesini istiyorsanız bu karara ihtiyacınız vardır. Kamu görevi, seçme ve seçilme, velayet, şirket ve dernek yöneticiliği gibi TCK 53/1’deki yoksunluklar ise kendiliğinden sona erer:

TCK 53/2: (2) Kişi, işlemiş bulunduğu suç dolayısıyla mahkûm olduğu hapis cezasının infazı tamamlanıncaya kadar bu hakları kullanamaz.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesi de TCK 53’ün beşinci ve altıncı fıkralarını saklı tutar. Yani hakkın kötüye kullanılmasıyla işlenen suçlarda mahkemenin ayrıca verdiği yasak ile meslek veya sürücü belgesi yasakları kendi sürelerini doldurur; memnu hakların iadesi bunları kısaltmaz. Hangi hakları ne zamana kadar kaybettiğinizi hapis cezası alanın kaybettiği haklar yazısında ayrıntılı anlattım.

Şartlar Neler, Üç Yıllık Süre Hangi Tarihten İşler?

Üç yıllık süre tahliye gününden değil, cezanın infazının tamamlandığı tarihten işler; bu tarih cezanın türüne göre değişir. 13/A maddesi üç şart arar: infazın tamamlanmasından itibaren üç yıl geçmesi, bu sürede yeni bir suç işlenmemesi ve iyi hâlli bir hayat sürüldüğü konusunda mahkemede kanaat oluşması.

Cezanın türüne göre başlangıç tarihi

• Koşullu salıverilme: cezaevinden çıktığınız gün değil, koşullu salıverilme denetim süresinin iyi hâlle bittiği gün. İnfaz Kanunu’nun 107/14 maddesine göre ceza o tarihte infaz edilmiş sayılır.
• Ertelenen hapis cezası: denetim süresinin yükümlülüklere uygun ya da iyi hâlli geçtiği gün.
• Adli para cezası: son taksitle birlikte cezanın tamamının ödendiği gün.
• Denetimli serbestlikle infaz: denetimli serbestlik ve ardından gelen koşullu salıverilme süresinin bittiği gün.

Ertelenen cezalar için kanunun kuralı açıktır:

TCK 51/8: (8) Denetim süresi yükümlülüklere uygun veya iyi halli olarak geçirildiği takdirde, ceza infaz edilmiş sayılır.

Koşullu salıverilme ve denetimli serbestlik sürelerinin nasıl hesaplandığını ayrı yazılarda anlattım. Başvurudan önce Cumhuriyet başsavcılığından infazın tamamlandığı tarihi gösteren yazıyı almanız, sürenin dolup dolmadığını kesinleştirir. Bu yazıyı almadan önce infazın biteceği tarihi hesaplamak da mümkündür.

Ceza başka bir sebeple sona erdiyse

Cezanın infazı genel af veya etkin pişmanlık dışında başka bir hukuki sebeple sona erdiyse, örneğin ceza zamanaşımı dolduysa, 13/A’nın ikinci fıkrası farklı bir hesap öngörür. Bu durumda süre hükmün kesinleştiği tarihten itibaren beş yıldır ve mahkûm olunan hapis cezasına üç yıl eklenerek bulunan süreden kısa olamaz. Örneğin 4 yıl hapis cezasında beklemeniz gereken süre beş değil yedi yıldır.

Başvuru Hangi Mahkemeye Yapılır?

Başvuru, hükmü veren mahkemeye ya da yerleşim yerinizdeki aynı derecedeki mahkemeye yapılır (13/A-3). Hükmü asliye ceza mahkemesi verdiyse oturduğunuz yerin asliye ceza mahkemesine, ağır ceza mahkemesi verdiyse ağır ceza mahkemesine başvurursunuz. İstanbul’da verilmiş bir hüküm için Ankara’da oturuyorsanız İstanbul’a gitmeniz gerekmez.

Talebi siz ya da vekiliniz yapabilir. Dilekçeyi adliyedeki ön büroya kendiniz verebilirsiniz; avukatınız ise UYAP üzerinden elektronik olarak gönderebilir. Başvuruyla ilgili bütün masrafları hükümlü karşılar (13/A-7); mahkeme dosyayı getirtirken ve tebligat yaparken oluşan giderler size ait olur.

Memnu Hakların İadesi Nasıl İstenir? Dilekçede Olması Gerekenler

Dilekçede hükmün hangi mahkemeden, hangi dosyadan ve ne zaman verildiği, infazın tamamlandığı tarih ve iyi hâlinizi gösteren belgeler mutlaka yer almalıdır. Mahkeme sizi tanımaz; iyi hâlin kanaati dosyaya koyduğunuz belgelerden oluşur. “İşe gireceğim, haklarımın iadesini istiyorum” cümlesi tek başına yeterli değildir.

1. Mahkeme ve taraf bilgileri: başvurduğunuz mahkeme, adınız, T.C. kimlik numaranız, adresiniz.
2. Hükmün bilgileri: hükmü veren mahkeme, dosya numarası, karar ve kesinleşme tarihi, suçun adı ve ceza.
3. İnfazın tamamlanma tarihi: savcılıktan alınan infaz yazısıyla birlikte.
4. İyi hâl açıklaması: o tarihten bu yana ne iş yaptığınız, nerede oturduğunuz, ailenizle ilgili kısa bilgi.
5. Talebin amacı: hangi kanundaki hangi yasakla karşılaştığınız; örneğin bir kamu kurumuna başvuru veya arşiv kaydı.
6. Ekler: kesinleşme şerhli karar örneği, infaz yazısı, güncel adli sicil ve arşiv kaydı belgesi, SGK hizmet dökümü, işyerinden alınacak yazı, varsa eğitim ve sertifika belgeleri.

Güncel adli sicil ve arşiv kaydı belgesini e-Devlet’ten kendiniz alabilirsiniz; adli sicil kaydının nasıl alınacağını ayrı bir yazıda anlattım. Kesintisiz bir sigorta dökümü ve aynı adreste uzun süre oturmak, uygulamada iyi hâlin en güçlü göstergeleri arasındadır. Dilekçe örneğini ayrı bir yazıda yayımlayacağım.

Mahkeme Nasıl Karar Verir, Ne Kadar Sürer?

Mahkeme talebi dosya üzerinde inceleyerek ya da Cumhuriyet savcısını ve sizi dinleyerek karara bağlar; duruşma zorunlu değildir (13/A-4). Uygulamada mahkeme önce eski ceza dosyasını ve güncel adli sicil kaydınızı getirtir, savcının görüşünü alır. Savcı genellikle yeni bir kayıt olup olmadığına ve sürenin dolup dolmadığına bakarak görüş bildirir.

Kanun mahkemenin kaç gün içinde karar vereceğine dair bir süre öngörmez. Süre, eski dosyanın arşivden ne kadar hızlı geldiğine ve mahkemenin iş yüküne bağlıdır. Dosya başka bir şehirdeyse getirtilmesi zaman alır; dilekçeye kesinleşme şerhli karar örneğini kendiniz eklemek süreci kısaltır. Mahkeme gerek görürse sizi dinlemek için ayrıca bir tarih belirleyebilir; bu durumda gelmemeniz talebinizin aleyhine yorumlanabilir.

Talep Reddedilirse Ne Yapabilirsiniz?

Ret kararına karşı istinaf yoluna gidebilirsiniz; 13/A maddesi, bu karara karşı hükümler için öngörülen kanun yolunun açık olduğunu söyler. İstinaf süresi, gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki haftadır ve dilekçe kararı veren mahkemeye verilir (CMK 273/1). Süreyi ve dilekçenin içeriğini istinaf başvuru süresi yazısında anlattım.

Ret çoğu zaman üç sebepten birine dayanır: süre dolmamıştır, bu süre içinde yeni bir kayıt vardır ya da iyi hâl belgelenmemiştir. Kanun, reddedilen talebin yeniden yapılması için ayrıca bir bekleme süresi öngörmez. Ancak ret gerekçesini gidermeden aynı dilekçeyi tekrar vermek sonuç doğurmaz; süre dolmadıysa beklemek, belge eksikse tamamlamak gerekir. Savcılık da kabul kararına karşı aynı kanun yoluna başvurabilir.

Karar Neyi Değiştirir, Neyi Değiştirmez?

Memnu hakların iadesi kararı mahkûmiyeti ortadan kaldırmaz ve kaydı silmez; kesinleşince adli sicil arşivine işlenir ve arşiv kaydının silinme süresini otuz yıldan on beş yıla indirir. Kararın asıl gücü, ceza kanunu dışındaki kanunların mahkûmiyete bağladığı yasaklar bakımından ileriye dönük etki doğurmasıdır.

Memuriyete etkisi suça göre ayrılır

657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesinde adı sayılan zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık gibi suçlarda Danıştay’ın ağırlıklı yaklaşımı ve kaldırılmadan önceki Devlet Personel Başkanlığı görüşleri, bu kararın memur olmanın önünü açmadığı yönündedir. Kasten işlenen bir suçtan bir yıl veya daha fazla hapis cezası nedeniyle doğan engelde ise kararın engeli kaldırdığını kabul eden kararlar ve görüşler vardır; konu tartışmalıdır. Bu ayrımı yüz kızartıcı suçlar ve memuriyete engel suçlar yazılarında ayrıca anlattım.

Sabıka kaydının silinmesiyle karıştırmayın

Adli sicil kaydı infaz bitince kendiliğinden arşive geçer, arşiv kaydı da kanuni süre dolunca kendiliğinden silinir; bunun için memnu hakların iadesi kararı gerekmez. Bu karar yalnız hak yoksunluğu doğuran mahkûmiyetlerde arşivde bekleme süresini kısaltır. Silinme takvimini ve süre dolduğu hâlde kayıt duruyorsa nereye başvuracağınızı sabıka kaydı ne zaman silinir yazısında ele aldım.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl kırklı yaşlarında bir müvekkil, kendisinin verdiği bir dilekçenin reddedildiğini söyleyerek bana geldi. Yıllar önce bir kavgada kasten yaralamadan 1 yıl 3 ay hapis cezası almış, koşullu salıverilmiş, denetim süresini de sorunsuz tamamlamıştı. Bir kamu kurumunun ilanına başvurmak istiyordu ve üç yıllık süreyi cezaevinden çıktığı günden saymıştı.

Savcılıktan infazın tamamlandığı tarihi gösteren yazıyı aldığımızda sorun ortaya çıktı: ceza, cezaevinden çıktığı gün değil, koşullu salıverilme denetim süresi bittiğinde infaz edilmiş sayılmıştı ve o tarihten itibaren üç yıl dolmamıştı. Mahkeme ilk talebi bu yüzden reddetmişti. Birkaç ay bekledik; süre dolunca aynı mahkemeye yeniden başvurduk. Dilekçeye on yıllık kesintisiz sigorta dökümünü, işvereninden alınan yazıyı ve aynı mahallede on iki yıldır oturduğunu gösteren belgeleri ekledik.

Mahkeme bu kez dosya üzerinden inceleyip talebi kabul etti; savcılık istinafa gitmedi ve karar kesinleşti. Karar arşive işlendi ve arşiv kaydının silinme süresi on beş yıla indi. Kurum başvurusunu değerlendirmeye aldı, ama sonucu henüz belli değil. Bu dosyadan çıkardığım ders şu: memnu hakların iadesinde en sık yapılan hata, süreyi tahliye gününden saymaktır.