Memuriyetten Çıkarılan Tekrar Memur Olabilir mi? 6 Durum

Memurluğunuz Nasıl Sona Erdi? Tekrar Memur Olma İhtimali Buna Bağlı

657 sayılı Kanun’un 98. maddesi memurluğun beş sona erme sebebini sayar ve tekrar memur olma ihtimali her birinde farklıdır. İlk iş, elinizdeki işlemin dayanağını okumaktır: “125/E” yazıyorsa disiplin cezası, “98/b” ve “48/A-5” yazıyorsa memurluk şartının kaybı, “94” ya da “97” yazıyorsa çekilme söz konusudur.

Uygulamada en sık karıştırılan iki durum, disiplinle çıkarma ile mahkûmiyet nedeniyle sona ermedir. Birincisi bir cezadır ve kanun ona “bir daha atanmamak” sonucunu bağlar. İkincisi ise ceza değil, memurluk şartının kaybedilmesidir; şart yeniden kazanılırsa (örneğin memnu hakların iadesiyle) yeniden başvuru yolu açılabilir. Hangi suçların memuriyete engel olduğunu memuriyete engel suçlar yazısında ayrıca anlattım.

Disiplin Cezasıyla Çıkarılan Tekrar Memur Olabilir mi?

Hayır; 657 sayılı Kanun’un 125/E maddesi Devlet memurluğundan çıkarmayı “bir daha Devlet memurluğuna atanmamak üzere memurluktan çıkarma” diye tanımlar ve bu yasak süresizdir. Kanun bu cezaya bir bekleme süresi ya da af mekanizması bağlamaz.

Diğer disiplin cezaları belli bir süre sonra özlük dosyasından silinebilir: uyarma ve kınama 5, diğerleri 10 yıl sonra atamaya yetkili amirden istenir (DMK 133). Ancak kanun metni açıkça “Devlet memurluğundan çıkarma cezasından başka” cezalar için konuştuğundan, çıkarma cezası bu silinme yolunun dışında kalır. Silinme başvurusunun nasıl yapıldığını ve sürelerin nereden sayıldığını disiplin cezasının sicilden silinmesi yazısında anlattım. Bu cezanın hangi fiillere verildiğini ve itiraz yollarını memura disiplin cezası verildiğinde yapılacakları anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Çıkarma cezası iptal edilirse göreve nasıl dönülür?

Çıkarma cezasına itiraz mercii yoktur; yüksek disiplin kurulu kararına karşı tebliğden itibaren 60 gün içinde son görev yerinizdeki idare mahkemesinde doğrudan iptal davası açılır (İYUK 7, 33/2). Mahkeme cezayı iptal ederse idare, kararın tebliğinden itibaren en geç 30 gün içinde sizi göreve başlatmak zorundadır (İYUK 28/1). Dilekçede açıkta geçen sürenin parasal haklarını da isterseniz, bu dönemin aylıkları faiziyle ödenir.

Dava süresi kaçtıysa başka yol var mı?

Çok dar bir yol vardır. Kesinleşmiş bir idare mahkemesi kararına karşı yargılamanın yenilenmesi ancak İYUK 53/1’de sayılan sebeplerle istenebilir; örneğin karara esas alınan bir ilam hükmünün kesinleşen bir mahkeme kararıyla bozularak ortadan kalkması (53/1-c). Süre genel olarak 60 gündür ve sebebin öğrenildiği günü izleyen günden başlar (İYUK 53/3). Ceza davasında sonradan beraat etmiş olmak tek başına bu sebeplerden biri değildir; beraatin disiplin cezasına etkisini beraat eden memurun disiplin cezasının akıbetini anlattığım yazıda ayrıca ele aldım.

Disiplin affı geçmişte zaman zaman gündeme gelmiştir; ama yürürlüğe giren bir af kanunu olmadan hiçbir af sonuç doğurmaz. Bu yüzden af beklentisiyle dava süresini kaçırmayın.

Mahkûmiyet Nedeniyle Memurluğu Sona Eren Ne Zaman Dönebilir?

Mahkûmiyet nedeniyle memurluğu 98/b ile sona eren kişi, kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis söz konusuysa, memnu hakların iadesi kararı aldıktan sonra yeniden memurluğa başvurabilir. Bu kararın şartı, infazın tamamlanmasından itibaren 3 yıl geçmesi ve bu sürede yeni suç işlemeden iyi hâlli yaşamaktır (5352 m.13/A-1).

657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesi, TCK 53’teki süreler geçmiş olsa bile kasten işlenen suçtan bir yıl veya daha fazla hapis ya da adı sayılan suçlardan mahkûm olmamayı şart koşar. Bu yüzden cezanın infazı bitti diye engel kalkmaz. Engeli kaldıran araç, 5352 sayılı Adli Sicil Kanunu’nun 13/A maddesindeki memnu hakların iadesi (yasaklanmış hakların geri verilmesi) kararıdır. Talep, hükmü veren mahkemeye ya da ikametgâhınızdaki aynı derecedeki mahkemeye yapılır (13/A-3).

Memnu hakların iadesi kararı kapıyı ne kadar açar?

Danıştay, memnu hakların iadesi kararının mahkûmiyeti ortadan kaldırmadığını, ama ondan doğan ehliyetsizliği ileriye dönük kaldırdığını ve kişiye doğrudan atanma değil, memuriyete başvurma hakkı verdiğini kabul ediyor. Yani karar elinize geçtiğinde kurum sizi otomatik olarak göreve almaz; kadro ve ihtiyaç durumuna göre takdir yetkisini kullanır. Bu takdir de gerekçeli ve eşitlik ilkesine uygun olmalıdır.

Zamanlama sonucu belirler. Memurluğun sona erdirildiği tarihten sonra alınan memnu hakların iadesi kararı, Danıştay’a göre o tarihte kurulan işlemi hukuka aykırı hâle getirmiyor. Bu nedenle memurken mahkûmiyet riskiyle karşılaşan biri, şartlar oluştuğu anda başvuruyu geciktirmemelidir. Adı sayılan suçlarda ise durum tartışmalıdır: zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık gibi suçlarda kanun “affa uğramış olsa bile” ibaresini kullanır; Danıştay’ın yukarıdaki kararlarındaki genel ifade bu suçları ayrık tutmasa da, bu suçlarda memnu hakların iadesinin etkisi tartışmalıdır ve kurumlar engelin sürdüğü görüşüyle başvuruyu reddedebilir. Başvuru usulünü memnu hakların iadesinin nasıl isteneceğini anlattığım yazıda adım adım bulabilirsiniz.

Adli sicil kaydı silinince memur olunur mu?

Arşiv kaydının silinmesi için beklenecek süreler, memuriyet gibi bir hak yoksunluğuna yol açan mahkûmiyetlerde uzundur: kaydın arşive alınma koşullarının oluştuğu tarihten itibaren, memnu hakların iadesi kararı alınmışsa 15 yıl, alınmamışsa 30 yıl (5352 m.12/1-b). Diğer mahkûmiyetlerde süre 5 yıldır. Bu nedenle memurluğa dönmek isteyen biri için pratik yol, kaydın silinmesini beklemek değil, memnu hakların iadesi kararı almaktır. Kaydın silinmesi için şartları ve dilekçeyi adli sicil kaydının silinmesi dilekçesi sayfasında, silinme takvimini sabıka kaydının ne zaman silindiğini anlattığım yazıda bulabilirsiniz.

Sözleşmeli Personel, İşçi veya Başka Bir İşte Çalışabilir miyim?

Disiplinle çıkarma cezasının kanuni sonucu “Devlet memurluğuna” atanmamaktır; özel sektörde çalışmanıza kanuni bir engel getirmez. Kamuda memur dışı statüler için ise o statünün kendi kuralına bakmak gerekir.

4/B sözleşmeli personel olarak çalışabilir miyim?

Sözleşmeli personel alımında, Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar 657 sayılı Kanun’un 48. maddesindeki genel şartlara atıf yapar; bu metinde disiplinle çıkarılmış olmak ayrı bir engel olarak sayılmaz. Ancak 7433 sayılı Kanun’la eklenen hükme göre aynı kurumda üç yıllık çalışmasını tamamlayan sözleşmeli personel, talep ederse memur kadrosuna atanır (DMK 4/B). Bu geçiş bir “atama” olduğundan çıkarma cezası o aşamada sorun çıkarabilir. Başvurmadan önce ilanın şartlarını okuyun ve kurumdan yazılı görüş isteyin; sözleşmeniz bu nedenle feshedilirse 60 gün içinde dava açabilirsiniz.

Kamuda işçi olarak çalışabilir miyim?

İşçiler hakkında 657 sayılı Kanun hükümleri uygulanmaz (DMK 4/D); bu yüzden 125/E’deki yasak işçi statüsünü doğrudan kapsamaz. Ancak bazı işçi kadrolarına geçişlerde kanun 48. maddedeki genel şartları ayrıca arar ve kurumların alım ilanları ek şartlar koyabilir. Kamu işçi ilanına başvurmadan önce ilan metnindeki şartları tek tek kontrol edin.

Polislikten veya meslekten çıkarıldıysanız

Kolluk personeline 7068 sayılı Kanun’a göre verilen meslekten çıkarma cezası, personelin emniyet, jandarma ve sahil güvenlik teşkilatlarında bir daha çalıştırılmamasıdır (7068 m.7). Aynı kanundaki Devlet memurluğundan çıkarma ise 657’deki gibi bir daha memur olmayı engeller. Hangi cezanın verildiği, başka bir kurumda memur olup olamayacağınızı belirler. Polis ve askerî personel için HAGB alan memurun ihraç edilip edilmeyeceğini anlattığım yazıda özel kanun farklarına da değindim.

Özel okul ve özel güvenlik gibi izinle yapılan işlerde ise ayrı şartlar aranır; örneğin özel öğretim kurumlarında öğretmenler valilik çalışma izniyle işe başlar (5580 m.8). Bu işler için başvurmadan önce ilgili yönetmelikteki şartları kontrol edin.

Memuriyetten çıkarılınca emeklilik hakkı ve hizmet süresi yanar mı?

Memurlukta geçen hizmet süreniz sigorta kaydınızda kalır; çıkarma cezası bu süreyi silmez. Emekliliğe ne zaman hak kazanacağınız prim gün sayısına, yaşa ve sigortalılık başlangıç tarihinize göre değişir; kendi tarihinizi SGK kayıtlarınızdan kontrol edin.

KHK ile İhraç Edilenler Tekrar Memur Olabilir mi?

Hayır; olağanüstü hal kapsamında kamu görevinden çıkarılanlar 6749 sayılı Kanun’un 4/2 maddesine göre bir daha kamu hizmetinde istihdam edilemez ve doğrudan ya da dolaylı görevlendirilemez. Bu rejim 657’deki disiplin ve mahkûmiyet yollarından ayrıdır; memnu hakların iadesi gibi araçlar burada işlemez.

Bu kişiler için yol, 7075 sayılı Kanun’la kurulan Olağanüstü Hal İşlemleri İnceleme Komisyonu’na 60 gün içinde başvuru ve ret kararına karşı Ankara idare mahkemelerinde iptal davası idi (7075 m.7, 11); yeni başvuru süresi çoktan dolmuştur, süresinde başvurmuş olanların dosyaları bu yolla sürer. Komisyonun görev süresi sona erdikten sonraki işlemler için kanun, ilgilinin son görev yaptığı kurumu yetkili kılar (7075 geçici m.5).

İstifa Eden, Çekilmiş Sayılan veya Adaylığı Kaldırılan Memur Ne Zaman Döner?

Usulüne uygun istifa eden memur 6 ay, çekilmiş sayılan memur 1 yıl geçmeden yeniden memurluğa alınamaz (DMK 97). Mezuniyetsiz ya da kabul edilen bir mazereti olmadan görevi kesintisiz 10 gün terk eden memur, yazılı başvuru aranmadan çekilmiş sayılır (DMK 94).

Süre dolduktan sonra, iki defadan fazla olmamak üzere kendi isteğiyle çekilen ya da çekilmiş sayılan memur, ayrıldığı sınıfta boş kadro bulunması ve o sınıfın niteliklerini taşıması şartıyla, ayrıldığı tarihteki aylık derecesine eşit derece ve kademeye atanabilir (DMK 92). Bu bir hak değil, kadroya bağlı bir imkândır; kurum boş kadro yoksa başvuruyu reddedebilir.

Adaylık döneminde eğitim veya stajda başarısız olan, birden fazla uyarma veya kınama ya da bir aylıktan kesme veya kademe cezası alan adayın ilişiği kesilir; bu kişi sağlık nedenleri hariç 3 yıl süreyle Devlet memurluğuna alınmaz (DMK 56, 7573 ile).

Yaşanmış Olaydan

Birkaç yıl önce, bir belediyede memur olarak çalışırken bir kavgada karşı tarafı yaraladığı için 2 yıldan fazla hapis cezası alan ve cezası kesinleşince memurluğu 98/b ile sona erdirilen bir müvekkil bana geldi. İnfazı tamamlanmış, aradan dört yıl geçmişti ve “bir daha memur olamam” diye düşünüyordu. Elindeki yazıda dayanak açıkça 48/A-5 ve 98/b olarak yazıyordu; ortada bir disiplin cezası yoktu.

İlk iş, infazın tamamlandığı tarihi savcılıktan yazıyla aldık; üç yıllık süre dolmuştu. Hükmü veren mahkemeye memnu hakların iadesi için başvurduk, dilekçeye sigorta dökümünü, işvereninden aldığı yazıyı ve adres kayıtlarını ekledik. Mahkeme talebi kabul etti ve karar kesinleşti. Ardından eski kurumuna yeniden atanma başvurusu yaptık.

Kurum, boş kadro bulunmadığı gerekçesiyle ilk başvuruyu reddetti; bu ret hukuka uygundu, çünkü memnu hakların iadesi kararı doğrudan atanma hakkı vermiyor. Müvekkil, bir sonraki dönemde KPSS ile başka bir kurumun ilanına başvurdu ve arşiv araştırmasında kaydı görülmesine rağmen ataması yapıldı. Bu dosya bana şunu gösterdi: mahkûmiyetle biten memurlukta kapı tamamen kapanmaz, ama kapıyı açmak sizin başvurunuza ve doğru zamanlamaya bağlıdır.

Danıştay Kararları

Danıştay 12. Daire, 28.11.2023 tarihli, 2020/5051 E., 2023/6126 K.

Bir eğitim ve araştırma hastanesinde 4/B sözleşmeli hemşire olarak çalışan davacı, yıllar önce bir özel kanuna muhalefetten aldığı 1 yıl 8 ay hapis cezası ertelenmiş ve kesinleşmiş olduğu için 48/A-5 şartını kaybettiği gerekçesiyle sözleşmesi feshedilmişti; oysa fesihten önce mahkemeden yasaklanmış hakların geri verilmesi kararı almıştı. İdare mahkemesi, 48/A-5’teki “TCK 53’teki süreler geçmiş olsa bile” ibaresi nedeniyle bu kararın mahkûmiyetin sonuçlarını kaldırmadığını söyleyerek davayı reddetti; bölge idare mahkemesi de istinafı reddetti. Danıştay, memnu hakların iadesi kararının mahkûmiyetten doğan ehliyetsizliği ileriye dönük kaldırdığını, kararın işlemden önce alındığını ve idarenin yeni duruma göre takdir yetkisini kullanması gerektiğini belirterek kararı oyçokluğuyla bozdu. Buna göre memnu hakların iadesi kararı memuriyet engelini kaldırır, ama size doğrudan atanma değil başvurma hakkı verir.

… Anılan yasal düzenlemeler bir bütün olarak değerlendirildiğinde; 657 sayılı Kanun’un 48. maddesinin birinci fıkrasının (A) bendinin (5) numaralı alt bendinde yer alan “Türk Ceza Kanunu’ndaki süreler geçirilmiş olsa bile” ibaresiyle maddede belirtilen suçlardan dolayı mahkûm olan ve bu mahkûmiyeti nedeniyle belli hakları kullanmaktan yasaklanan kişilerin Devlet memuru olamayacağı, yasaklanmış hakların iadesi kararı alınması durumunda ise, mahkûmiyet ortadan kalkmamakla birlikte bu mahkûmiyetten doğan veya mahkûmiyetle birlikte hükmedilen ehliyetsizliklerinin ileriye dönük olarak ortadan kalkacağı sonucuna ulaşılmaktadır. …

… Bununla birlikte, memnu hakların iadesi kararının, ilgili kişiye bu karar uyarınca doğrudan memuriyete alınma hakkı vermeyip, memuriyete başvurma hakkı sağlayacağı, idarenin bu noktada kadro ve ihtiyaç durumunu gözeterek takdir yetkisini kullanacağı açıktır. …

↑ Metne dön

Danıştay 12. Daire, 23.12.2024 tarihli, 2021/5398 E., 2024/5818 K.

Mühendis olarak çalışan bir memurun, kasten yaralama suçundan kesinleşmiş 2 yıl 1 ay hapis cezası bulunduğu güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında tespit edilince memurluğu 48/A-5 ve 98/b uyarınca sona erdirilmişti. Davacı, işlemden yaklaşık iki hafta sonra memnu hakların iadesi kararı aldı. İdare mahkemesi davayı reddetti; bölge idare mahkemesi ise işlemi iptal edip parasal hakların ödenmesine hükmetti. Danıştay, memnu hakların iadesinin ehliyetsizliği ileriye dönük kaldırdığını hatırlatarak, karar işlemden sonra alındığı için işlemin kurulduğu tarih itibarıyla hukuka uygun olduğuna hükmetti ve bölge idare mahkemesi kararını bozdu. Kararın gösterdiği gibi memnu hakların iadesi geriye etkili değildir; memurluğunuz bittikten sonra alınan karar o işlemi kaldırmaz, ancak yeni bir başvurunun yolunu açar.

… Uyuşmazlık konusu olayda; dava konusu işleme esas alınan ve davacının ceza mahkûmiyetine bağlı olan hak yoksunluğunun, dava konusu işlemin tesis edildiği 23/07/2019 tarihinden sonra ve 09/08/2019 tarihinde aldığı memnu hakların iadesi kararı ile ortadan kalktığı hususları gözetildiğinde, dava konusu işlemde tesis edildiği tarih itibariyle hukuka aykırılık bulunmamaktadır. …

↑ Metne dön