Karşılıklı Hakaret Ne Olur? TCK 129/3 ve Önödeme

Karşılıklı Hakaret Ne Olur: Mahkemenin Üç Seçeneği

Mahkeme karşılıklı hakarette üç yoldan birini seçer: tam ceza, üçte birine kadar indirim veya hiç ceza vermemek. Kanun seçimi hâkimin takdirine bırakır. “Olayın mahiyetine göre” ifadesi, kimin ne söylediğine, sözlerin ağırlığına ve tartışmanın nasıl geliştiğine bakılacağı anlamına gelir.

TCK 129/3: (3) Hakaret suçunun karşılıklı olarak işlenmesi halinde, olayın mahiyetine göre, taraflardan her ikisi veya biri hakkında verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Uygulamada sözlerin aynı olay içinde, birbirine cevap olarak ve aradan zaman geçmeden söylendiği dosyalarda mahkemeler çoğu zaman iki tarafa da ceza vermez. Taraflardan biri ağır bir isnatta bulunmuş, öteki tek bir kaba sözle karşılık vermişse sonuç ayrışabilir: hafif sözü söyleyene ceza verilmez, ağır söz sahibine yalnız indirim uygulanır. Kanun “taraflardan her ikisi veya biri” dediği için iki kişiye aynı sonucun çıkması zorunlu değildir.

Hakaretin temel cezası, aleniyet ve mesajla işlenme gibi artırım hâlleri için hakaret suçunun cezası yazısına bakabilirsiniz. Burada yalnız karşılıklılığın bu cezayı nasıl değiştirdiği üzerinde duruyorum.

Hangi Sözler Karşılıklı Hakaret Sayılır?

Karşılıklı hakaret için iki tarafın da birbirine yönelik, tek başına hakaret sayılacak söz söylemesi ve bu sözlerin aynı olayın parçası olması gerekir. Birinin “sen yalancının tekisin” demesi, ötekinin küfürle karşılık vermesi tipik örnektir. Sadece itiraz eden, sesini yükselten veya “ayıp ediyorsunuz” diyen kişi hakaret etmiş sayılmaz; bu durumda karşılıklılık da doğmaz.

Uygulamada üç noktaya bakılır. Sözler aynı kişiler arasında geçmelidir, birbirine cevap niteliği taşımalıdır ve aralarında öfkenin dinmesine yetecek kadar uzun bir zaman bulunmamalıdır. Size hakaret eden kişiye değil de yanındaki eşine veya arkadaşına söylediğiniz söz için indirim tartışmalıdır. Ertesi gün telefonla arayıp söylenenler ise genellikle ayrı bir hakaret olarak değerlendirilir.

Kimin önce başladığı önemli mi?

WhatsApp’ta, telefonda veya sosyal medyada karşılıklı hakaret

Mesajla, sesli notla veya telefonda karşılıklı hakaret de TCK 129/3 kapsamındadır. Mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü ileti, yüz yüze hakaretle aynı cezayı gerektirir (TCK 125/2). Herkese açık bir paylaşımın altında yorumlarla atışmak ise alenen hakarettir ve ceza altıda bir oranında artırılır (TCK 125/4); aleniyet karşılıklılık indirimini engellemez, sadece hesaplanan cezayı büyütür. Mesajlaşmada karşılıklılığı ispat etmek kolaydır, çünkü yazışma sırayı tarih ve saatiyle gösterir. Bu yüzden yazışmanın tamamını saklayın, yalnız karşı tarafın mesajlarını değil. Sosyal medyadaki atışmalarda delil ve aleniyet sorunlarını sosyal medyada hakaret yazısında ayrıca anlattım.

Arkanızdan söylenen sözlere karşılık verdiyseniz

Mağdurun yokluğunda yapılan hakaretin cezalandırılması için sözün en az üç kişiye ulaşacak biçimde söylenmesi gerekir (TCK 125/1). Biri sizi iki kişinin yanında kötülemiş, siz de onu yüzüne karşı aşağılamışsanız, onun sözü suç olmayabilir. O zaman karşılıklılık değil, sizin sözünüzün haksız bir fiile tepki olup olmadığı tartışılır.

Önce Size Haksızlık Yapıldıysa veya Size Vurulduysa

Haksız bir davranışa hakaretle tepki gösterdiyseniz ceza üçte birine kadar indirilebilir veya hiç verilmeyebilir; size vurana hakaret ettiyseniz ceza hiç verilmez. Bu iki hâl karşılıklı hakaretten farklıdır. Karşı tarafın da hakaret etmiş olması gerekmez; size haksız bir fiil yapılmış ya da size vurulmuş olması yeterlidir.

TCK 129/1: (1) Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

TCK 129/2: (2) Bu suçun, kasten yaralama suçuna tepki olarak işlenmesi halinde, kişiye ceza verilmez.

Haksız fiil, hukuka aykırı her davranış olabilir: aracınızın önünü kesip kapınıza vurmak, sıranızı alıp sizi itmek, herkesin önünde sizi hırsızlıkla suçlamak gibi. Tokat, yumruk veya itip düşürme gibi bir saldırıya söylenen sözler ise 129/2 kapsamına girer ve orada hâkimin takdiri yoktur; yaralama ispatlanırsa ceza verilmez. Olaydan sonra darp raporu almak, bu yüzden yalnız karşı tarafı şikâyet etmek için değil, kendi sözlerinizin cezasız kalması için de önemlidir.

Hakaret suçunda TCK 29’daki genel haksız tahrik indirimi yerine bu özel hüküm uygulanır. Haksız tahrikin yaralama ve diğer suçlarda nasıl hesaplandığını haksız tahrik indirimi yazısında bulabilirsiniz.

Önödeme Teklifi Gelirse Ödemeli misiniz?

Önödeme teklifinde tebliğden itibaren 10 gün içinde 9.000 TL ve soruşturma giderini öderseniz dava açılmaz; ödemezseniz iddianame düzenlenir ve karşılıklılığı mahkemede tartışırsınız. Hakaret, kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hâli hariç, önödeme kapsamındadır (TCK 75/6-a-2). Karşılıklı hakarette savcılık iki tarafa ayrı ayrı teklif gönderir; birinin ödemesi ötekinin dosyasını etkilemez.

Ödemenin sonucu kovuşturmaya yer olmadığı kararıdır. Bu karar adli sicile değil, yalnız savcı ve hâkimin görebildiği özel bir sisteme kaydedilir (TCK 75/7). On gün içinde talep ederseniz tutarı birer ay arayla üç eşit taksitle ödeyebilirsiniz. Bir sınırı bilmeniz gerekir: önödemeyle kapanan hakaretten sonraki 5 yıl içinde yeniden hakaret ederseniz, aynı suçtan bir daha önödeme hakkınız olmaz (TCK 75/6 son cümle).

Ödememeyi seçerseniz karşılıklılık kendiliğinden kaybolmaz; mahkeme TCK 129/3’ü değerlendirip ceza vermeyebilir. Bu yolun riski, hâkimin karşılıklılığı kabul etmemesi ya da yalnız indirim yapmasıdır; o zaman hakkınızda mahkûmiyet veya HAGB çıkar ve süreç aylarca sürer. Kendi sözleriniz kamera, kayıt veya yazışmayla ispatlıysa önödeme çoğu zaman daha güvenli yoldur. Sözünüz ispatlanamıyorsa ya da ağır bir haksızlığa uğradığınız açıksa dava yolu düşünülebilir. Tutarın hesabı ve taksit ayrıntıları için önödeme yazısına bakabilirsiniz.

Karşılıklı Hakarette Uzlaştırma Var mı, Taraflar Nasıl Barışır?

Karşılıklı hakarette uzlaştırma yoktur; CMK 253/3 hakaret suçunu açıkça uzlaştırma dışında tutar. “Uzlaştırmacı çağırır, anlaşırız” beklentisi bu yüzden boşa çıkar. Barışmanın hukuki yolu, iki tarafın şikâyetinden vazgeçmesidir.

Hakaret şikâyete bağlı olduğu için vazgeçme davayı düşürür (TCK 73/4). Taraflar savcılıkta veya duruşmada karşılıklı olarak vazgeçerse iki dosya da kapanır. Vazgeçmeyi kabul etmeyen sanığı ise vazgeçme etkilemez (TCK 73/6); suçsuz olduğunu düşünen kişi beraat almak için yargılamanın sürmesini isteyebilir. Hüküm kesinleştikten sonraki vazgeçme cezanın infazını durdurmaz. Vazgeçme dilekçesinin nasıl verileceğini şikâyetten vazgeçme yazısında anlattım.

Tartışmada hakaretin yanında tehdit veya basit yaralama da varsa tablo değişir. Kural olarak uzlaştırmalı bir suç, kapsam dışı bir suçla aynı mağdura karşı işlenirse uzlaşma yapılmaz. Hakaret önödeme kapsamında olduğu için CMK 253/3’ün son cümlesi burada istisna getirir: tehdit ya da yaralama bakımından uzlaştırma yine yapılır, hakaret kısmı ise önödeme veya dava yoluyla ayrıca yürür. Kavga sonrası açılan dosyaların genel akışını kavga sonrası karşılıklı şikâyet yazısında bulabilirsiniz.

Karşı Taraf Şikâyet Ettiyse Siz de Şikâyetçi Olabilir misiniz?

Evet, karşı taraf şikâyet ettiyse siz de fiili ve faili öğrendiğiniz günden itibaren 6 ay içinde, her hâlde olaydan itibaren 2 yıl içinde şikâyetçi olabilirsiniz (TCK 73/1-2). Karşı şikâyet çoğunlukla ifade sırasında yapılır; “ben de şikâyetçiyim” demeniz ve bunu tutanağa geçirtmeniz yeterlidir.

Savcılık karşılıklı şikâyetleri genellikle tek soruşturmada birleştirir ve iki tarafı hem şüpheli hem müşteki (şikâyetçi) sıfatıyla dinler. İfadede olayı sırasıyla anlatın: kim, ne zaman, ne söyledi ve siz neye cevap verdiniz. Kayıt varken kendi sözlerinizi inkâr etmek savunmanızı zayıflatır, çünkü 129/3 zaten iki tarafın da hakaret etmiş olmasını gerektirir. İfade öncesi hazırlık için hakaretten şikâyet edildiğinizde yapılacakları ayrıca yazdım.

Delil olarak yazışmanın tamamı, ses kaydı, güvenlik kamerası ve olayı gören tanıklar kullanılır. Kaydı kendiniz aldıysanız hukuka uygunluğu tartışılabilir; anlık bir saldırıyı belgelemek için başka yolu olmayan kişinin aldığı kayıt uygulamada çoğu zaman kabul görür. Mesajların ekran görüntüsünün yeterli olup olmadığını WhatsApp mesajlarının delil değeri yazısında anlattım.

Ceza Verilmesine Yer Olmadığı Kararı Sicilinize İşlenir mi?

Hayır, ceza verilmesine yer olmadığı kararı bir mahkûmiyet değildir ve adli sicil kaydı oluşturmaz. Mahkeme bu kararla fiilin suç olduğunu kabul eder ama ceza vermez (CMK 223/4-c); beraatten farkı budur.

Bu kararda yargılama giderlerinin tamamı size yüklenmez; yalnız kendi kusurunuzdan doğan giderleri ödersiniz (CMK 327/1). Mahkeme 129/3’ü sadece indirim olarak uygularsa durum değişir: ortada bir mahkûmiyet vardır, ama ceza çoğu zaman 2 yılın altında kaldığı için hükmün açıklanmasının geri bırakılması (HAGB), erteleme ya da adli para cezası gündeme gelir. Karara karşı gerekçeli kararın tebliğinden itibaren iki hafta içinde istinaf yoluna gidebilirsiniz (CMK 273/1). Kararın ayrıntılı sonuçlarını ceza verilmesine yer olmadığı kararı yazısında okuyabilirsiniz.

Memurlar ve memur adayları için karşılıklı hakaret dosyası çoğu zaman büyük bir risk taşımaz. Önödemeyle kapanan dosya da, ceza verilmeyen dosya da mahkûmiyet değildir. Mahkûmiyet çıksa bile hakaret, 657 sayılı Kanun’un 48/A-5 maddesinde sayılan suçlar arasında değildir; engel ancak bir yıl veya daha fazla hapis cezasında doğar ve basit hakarette bu nadirdir. Kurumdaki disiplin süreci ise ceza dosyasından ayrı yürür.

Eşler, Komşular ve Kamu Görevlisiyle Karşılıklı Hakaret

Eşler, komşular ve iş arkadaşları arasında da kural aynıdır: suç şikâyete bağlıdır, uzlaştırma yoktur ve karşılıklılık hâkimin takdiriyle cezayı kaldırabilir. Fark, olayın arka planından ve elinizdeki delilden çıkar. Karşılıklı hakaret ne olur diye soranların çoğu bu üç ortamdan birinde yaşanan bir tartışmanın ardından gelir.

Boşanma sürecinde eşler arasında

Boşanma sürecindeki eşler arasında hakaret şikâyetleri çok sık ve çoğu zaman karşılıklıdır. Boşanma dilekçesinde veya duruşmada, uyuşmazlıkla bağlantılı ve gerçek olaylara dayanan iddialar için ceza verilmez (TCK 128/1); dilekçeye eklenen küfür ve aşağılamalar ise bu korumadan yararlanmaz. Eşe söylenen ağır sözler ceza dosyasından ayrı olarak boşanma davasında kusur değerlendirmesine de girer.

Komşu ve site tartışmalarında

Otopark, gürültü veya aidat yüzünden çıkan komşu tartışmalarında karşılıklılık genellikle güvenlik kamerası ve tanıklarla ispatlanır. Tartışmadan saatler sonra site WhatsApp grubunda karşı taraf hakkında yazılanlar ise ayrı bir fiildir ve karşılıklılık indiriminden yararlanmayabilir.

Polis, zabıta veya başka bir kamu görevlisiyle atışma

Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette cezanın alt sınırı 1 yıldır, şikâyet aranmaz ve önödeme yapılmaz (TCK 125/3-a, 131/1). Görevlinin de size hakaret ettiği bir olayda karşılıklılık savunması yapılabilir; ama dosya kamu adına yürür ve görevlinin şikâyetten vazgeçmesi sonuç doğurmaz. Bu dosyaların seyrini kamu görevlisine hakaret yazısında anlattım.

Hakaret eden kişiden tazminat istenebilir mi?

Ceza davasında tazminat istenmez; manevi tazminat için asliye hukuk mahkemesinde ayrı dava açılır. Karşılıklı hakarette hukuk hâkimi de iki tarafın davranışını birlikte değerlendirir ve tazminatı indirebilir ya da reddedebilir. Karşılıklı bir atışmadan yüksek tazminat beklemek bu nedenle çoğu zaman gerçekçi değildir.

Yaşanmış Olaydan

Bir site sakini, otopark yüzünden komşusuyla yaşadığı tartışma nedeniyle bana geldi. Komşusu ona önce “hırsız” demiş, o da küfürle karşılık vermişti; ikisi de karakolda birbirinden şikâyetçi olmuştu. Akşam ise müvekkil, site sakinlerinin WhatsApp grubunda komşusu hakkında aşağılayıcı bir mesaj yazmıştı. İki tarafa da önödeme teklifi geldi, ikisi de “önce o başladı” diyerek ödemedi ve dava açıldı.

Otoparktaki güvenlik kamerasının kaydını ve olayı izleyen iki komşunun tanıklığını dosyaya sunduk. Savunmada otoparktaki sözlerin aynı anda, birbirine cevap olarak söylendiğini ve müvekkilin küfrünün “hırsız” isnadına tepki olduğunu anlattık. Grup mesajını ise inkâr etmedik; öfkeyle yazıldığını kabul edip cezanın belirlenmesinde lehine olan hususları ortaya koyduk.

Mahkeme otoparktaki karşılıklı hakaret bakımından iki tarafa da ceza vermedi. WhatsApp grubundaki mesaj ise olay bittikten sonra işlenmiş ayrı bir hakaret sayıldı; müvekkile adli para cezası verildi ve hükmün açıklanması geri bırakıldı. Müvekkilin dosya bittiğinde söylediği şuydu: önödemeyi ödeseydi hiç yargılanmayacaktı. Karşılıklılık otoparktaki sözleri kurtardı, akşamki mesajı kurtarmadı.