Önödeme Nedir, Ödersem Dosya Kapanır mı? Hesap ve Süre

Önödeme Hangi Suçlarda Uygulanır?

Önödeme iki grup suçta uygulanır: kanundaki cezası yalnız adli para cezası olan ya da hapis cezasının üst sınırı altı ayı geçmeyen suçlar ve TCK 75/6’da tek tek sayılan suçlar. Uzlaştırma kapsamındaki suçlar ise cezası ne olursa olsun önödemeye girmez.

Birinci gruba örnek olarak tehlikeli bir hayvanı başıboş bırakmak (TCK 177), yol çalışmasında uyarı işareti koymamak (TCK 178) veya sahteliğini sonradan öğrendiği pulu kullanmak (TCK 199/3) gibi az görülen suçlar verilebilir. Uygulamada en çok karşılaştığım ise ikinci gruptur. TCK 75/6 şu suçları cezasının üst sınırına bakmadan önödeme kapsamına alır:

• Hakaret (TCK 125), kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret hariç,
• Yardım veya bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemek (TCK 98/1),
• Taksirle yangına, bina çökmesine veya sel tehlikesine neden olmak (TCK 171),
• Çevreyi taksirle kirletmek (TCK 182/1),
• Özel işaret ve kıyafetleri usulsüz kullanmak (TCK 264/1),
• İşlenmekte olan bir suçu bildirmemek (TCK 278/1-2),
• Orman Kanunu, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu ve Dernekler Kanunu’ndaki birer suç.

Hakaretin bu listede olması önemlidir; çünkü hakaret uzlaştırma kapsamında değildir ve dosyaların çoğu önödemeyle kapanır. WhatsApp veya sosyal medya mesajıyla yapılan hakaret de buna dahildir. Hakaret dosyasının bütün sürecini hakaretten şikayet edildiğinizde başlıklı yazıda anlattım. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette ise önödeme yoktur ve ceza daha ağırdır.

Önödeme Miktarı Nasıl Hesaplanır?

Önödeme miktarı, suçun kanundaki hapis cezasının alt sınırı gün olarak hesaplanıp her gün için 100 TL ile çarpılarak bulunur; adli para cezası da varsa onun alt sınırı eklenir. Kanun hesabı şöyle yapar:

TCK 75/1-b: Hapis cezasının aşağı sınırının karşılığı olarak her gün için yüz Türk Lirası üzerinden bulunacak miktarı,

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Bir ay otuz gün sayılır (TCK 61/6). Kanunda alt sınır yazmıyorsa, örneğin “bir yıla kadar hapis” deniyorsa, süreli hapsin genel alt sınırı olan bir ay esas alınır (TCK 49/1). Üst sınırı altı ayı geçmeyen hapis ile adli para cezası seçimlik olarak öngörülmüşse hesap adli para cezası üzerinden yapılır (TCK 75/4); adli para cezasının gün alt sınırı ise hapis cezasının alt sınırından az olamadığı için kanunda alt sınır yazmıyorsa en az 30 gün üzerinden, günlüğü 100 TL ile hesaplanır (TCK 61/9, 49/1 ve 52/2).

Tutara soruşturma giderleri de eklenir; bunlar tebligat, bilirkişi veya rapor masrafı gibi kalemlerdir ve dosyaya göre değişir. Tebligattaki tutar, suçun niteliğine uymuyorsa ya da hesapta bir hata görüyorsanız, süre dolmadan savcılığa dilekçe verip düzeltilmesini isteyin.

Önödeme Tebligatı Geldi: 10 Gün İçinde Ne Yapmalısınız?

Tebliğden itibaren 10 gün içinde ya tutarı ödemeli ya da taksit istemelisiniz; süre kaçarsa önödeme imkânı kural olarak kaybolur. Bu on günü şu sırayla kullanın:

1. Tebliğ tarihini not edin. Süre yazının size ulaştığı günden başlar. Tebligat muhtara bırakılıp kapınıza ihbarname yapıştırıldıysa, yapıştırma günü tebliğ günü sayılır.
2. Suç ve tutarı kontrol edin. Yazıda hangi suçtan önödeme istendiği ve tutarın nasıl bulunduğu yazar; yukarıdaki hesapla karşılaştırın.
3. Dosyayı değerlendirin. Ödemek mi, dava açılmasını beklemek mi daha iyi, bunu delillere göre karar verin; aşağıda ayrıca anlattım.
4. Taksit istiyorsanız dilekçe verin. Taksit talebi de 10 gün içinde yapılmalıdır; savcı birer ay arayla üç eşit taksite karar verir.
5. Ödeyin ve dekontu saklayın. Ödemenin nasıl yapılacağı tebligatta belirtilir; emin olamazsanız savcılık kalemine sorun ve dekontu dosya numarasıyla birlikte savcılığa iletin.

Önödeme Nedir Ödersem Dosya Kapanır mı? Ödemenin Sonuçları

Evet, süresinde ödenen önödeme dosyayı kapatır: soruşturmadaysanız kovuşturmaya yer olmadığı kararı verilir, dava açılmışsa dava düşer. Hakkınızda bir mahkûmiyet hükmü kurulmaz ve bu karar adli sicil kaydınızda görünmez:

TCK 75/7: (7) Ödemede bulunulması üzerine verilen kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile düşme kararları, bunlara mahsus bir sisteme kaydedilir. Bu kayıtlar, ancak bir soruşturma veya kovuşturmayla bağlantılı olarak Cumhuriyet savcısı, hâkim veya mahkeme tarafından istenmesi hâlinde, bu maddede belirtilen amaç için kullanılabilir.

Bu kaydı işvereniniz, okulunuz ya da bir kamu kurumu göremez; e-Devlet’ten alacağınız adli sicil belgesinde de yer almaz. Mahkûmiyet olmadığı için memuriyete engel suçlar gibi adli sicile bağlı engeller de doğmaz. Adli sicil kayıtlarının işleyişini sabıka kaydının silinmesi yazısında ayrıca anlattım. Verilen kararın ne anlama geldiğini merak ediyorsanız takipsizlik kararı yazısına bakabilirsiniz.

Önödeme her şeyi bitirmez. Şikâyetçinin tazminat hakkı saklıdır; hakaret ettiğiniz kişi sizden ayrıca hukuk mahkemesinde manevi tazminat isteyebilir (TCK 75/5). Suçta kullanılan eşyanın müsaderesi de önödemeden etkilenmez. İki tekrar kuralını da bilin: önödemeyle kapanan dosyadan sonra beş yıl içinde, taksirli suçlar dışında, önödemeli yeni bir suç işlerseniz tutar yarı oranında artırılır; hakaret gibi TCK 75/6’daki suçu beş yıl içinde tekrar işlerseniz aynı suç için önödeme hiç uygulanmaz.

Önödemeyi Ödemezseniz Ne Olur?

Ödemezseniz soruşturma devam eder; savcı delilleri yeterli görürse iddianame düzenler ve dava açılır. Ödememek ayrı bir suç değildir ve size ek bir yaptırım getirmez; yalnız dosyayı kolayca kapatma imkânını kaybedersiniz.

Dava açıldıktan sonra mahkemenin size yeniden önödeme teklif etmesini beklemeyin. Kanun mahkemedeki önödemeyi, savcılığın önödeme işlemi yapmadan dava açtığı ya da suçun niteliğinin önödemeli bir suça dönüştüğü durumlarla sınırlar. Tebligat usulüne uygun yapılmış ve siz ödememişseniz, uygulamada ikinci bir fırsat verilmez. Yargılama sonunda mahkûm olursanız adli para cezası ya da hapis cezası söz konusu olur; hükmün açıklanmasının geri bırakılması da mümkündür. Mahkûmiyetten sonra verilen adli para cezasını ödememenin sonuçlarını adli para cezası ödenmezse ne olur yazısında anlattım.

Önödeme Dava Açıldıktan Sonra da Yapılır mı?

Evet, iki durumda dava açıldıktan sonra da önödeme yapılır: savcılık önödemeli bir suçta önödeme yapmadan dava açtıysa ya da yargılamada suçun niteliği önödemeli bir suça dönüştüyse (TCK 75/3):

TCK 75/3: (3) Cumhuriyet savcılığınca madde kapsamına giren suç nedeniyle önödeme işlemi yapılmadan dava açılması veya dava konusu fiilin niteliğinin değişmesi suretiyle madde kapsamına giren bir suça dönüşmesi halinde de yukarıdaki fıkra uygulanır.

Bu durumda mahkeme size bildirim yapar; tutarı yargılama giderleriyle birlikte öderseniz kamu davası düşer. Kararın sonuçlarını düşme kararı yazısında anlattım. Savcılık önödeme yapmadan iddianame düzenlemişse mahkeme iddianameyi de iade edebilir (CMK 174/1-c). Örneğin kasten yaralama diye açılan bir dava yargılamada hakarete dönüşürse, mahkeme bu aşamada önödeme bildiriminde bulunur.

Suçsuzsam Yine de Önödeme Yapmalı mıyım?

Suçsuz olduğunuzu düşünüyor ve buna dair güçlü deliliniz varsa önödeme yapmak zorunda değilsiniz; ama delil aleyhinize ise ödemek çoğu zaman daha az masraflı ve daha güvenli yoldur. Önödeme, hukuken bir suç ikrarı ya da mahkûmiyet değildir. Hakkınızda hüküm kurulmaz.

Karar verirken şu soruları sorun. Şikâyetin dayanağı yazılı bir mesaj, ses kaydı veya kamera görüntüsü mü? Hakaret dosyalarının çoğunda mesaj ortadadır ve yargılamada farklı bir sonuç almak zordur. Karşı tarafın da size hakaret ettiğini gösterebiliyor musunuz? Karşılıklı hakarette mahkeme ceza vermeyebilir, ama bunu ancak yargılama sonunda öğrenirsiniz. Dava açılırsa duruşmalara gitmek, avukat tutmak ve aylarca beklemek, 9.000 TL’lik bir önödemeden daha pahalıya gelebilir.

Ödemeyi reddedenlerin bir kısmı haklı çıkar: delil zayıfsa savcı kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir. Ama bu bir tahmindir. Önödemeyi bir “kabul” gibi değil, dosyayı riski olmadan kapatma imkânı gibi düşünün.

Önödeme, Uzlaştırma, Seri Muhakeme ve İdari Para Cezası Farkı

Önödeme devlete ödenen bir paradır ve mağdurun rızası aranmaz; uzlaştırmada ise mağdurla anlaşırsınız, idari para cezası da suç değil kabahat için verilir. Bu yollar birbirine karıştırıldığında yanlış karar verilir, o yüzden farkı tabloyla göstereyim:

Uzlaştırma kapsamındaki bir suç ile önödemeli bir suç aynı mağdura karşı birlikte işlenmişse, uzlaştırma kapsamındaki suç için uzlaşma yolu açık kalır (CMK 253/3). Hangi suçların uzlaştırmaya girdiğini uzlaşmaya tabi suçlar yazısında listeledim. Seri muhakemede ise bir mahkûmiyet hükmü kurulur; bu yolu seri muhakeme teklifi yazısında anlattım. İdari para cezasında da tebliğden itibaren bir ay içinde ödeme yaparsanız cezanın dörtte üçünü ödersiniz ve bu ödeme itiraz hakkınızı ortadan kaldırmaz (Kabahatler Kanunu 17/6); itiraz süresi tebliğden itibaren 15 gündür ve sulh ceza hâkimliğine yapılır.

Yaşanmış Olaydan

Bu yıl bir müvekkil, işten ayrıldıktan sonra eski müdürüyle yaşadığı tartışmada ona WhatsApp’tan ağır sözler içeren mesajlar göndermişti. Müdür şikâyetçi oldu ve birkaç ay sonra müvekkile savcılıktan önödeme yazısı geldi. Yazıda mesajla hakaretten 9.000 TL ile soruşturma giderlerinin on gün içinde ödenmesi isteniyordu. Müvekkil önce “o da bana hakaret etti, neden ben ödeyeyim” diyerek ödememeyi düşünüyordu.

Yazışmaların tamamını birlikte okuduk. Müdürün mesajları sert ama hakaret sayılacak nitelikte değildi; müvekkilin mesajları ise açıkça sövme içeriyordu. Dava açılırsa karşılıklı hakaret savunmasının tutması zordu ve yargılama aylar sürecekti. Müvekkilin bütçesi tek seferde ödemeye uygun olmadığı için süre dolmadan taksit dilekçesi verdik; savcı üç eşit taksite karar verdi.

Taksitler zamanında ödendi ve dosya kovuşturmaya yer olmadığı kararıyla kapandı; müvekkilin adli sicil kaydına bir şey işlenmedi. Ancak müdür birkaç ay sonra hukuk mahkemesinde manevi tazminat davası açtı. O dosya sürüyor. Ders şu: önödeme ceza dosyasını kapatır, karşı tarafın tazminat hakkını kapatmaz.