Kamu Görevlisine Hakaret Cezası: Ne Kadar Ceza Alırsınız?

Söylediğiniz Söz Hakaret mi, Ağır Eleştiri mi

Her sert söz hakaret değildir. Kanun iki şeyi arıyor: ya kişiye somut bir fiil isnat edeceksiniz, ya da doğrudan sövme yoluyla onuruna saldıracaksınız. “Sen rüşvet aldın” demek birincisidir, küfür etmek ikincisidir.

Peki “işini bilmiyorsun”, “bu ne rezalet”, “hiçbir şeyden anlamıyorsunuz” gibi ifadeler? Bunlar tek başına genellikle ağır eleştiri sayılır. Yargıtay’ın yerleşik uygulamasında kaba söz ile hakaret ayrımı yapılır; nezaketsizlik her zaman suç değildir. Burada bakılan şey, sözün kişinin onurunu hedef alıp almadığıdır.

Bu ayrım savunmanın kalbidir. Dosyanızda tutanağa geçen cümle tam olarak neyse, ilk iş onu okumaktır. Çoğu dosyada tutanaktaki ifade ile gerçekte söylenen arasında fark çıkar.

TCK 125/1: (1) Bir kimseye onur, şeref ve saygınlığını rencide edebilecek nitelikte somut bir fiil veya olgu isnat eden (…) veya sövmek suretiyle bir kimsenin onur, şeref ve saygınlığına saldıran kişi, üç aydan iki yıla kadar hapis veya adlî para cezası ile cezalandırılır. Mağdurun gıyabında hakaretin cezalandırılabilmesi için fiilin en az üç kişiyle ihtilat ederek işlenmesi gerekir.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

Kişi Kamu Görevlisi Olsa Bile Suç Her Zaman Ağırlaşmıyor

İnsanların en çok karıştırdığı nokta burası. Ağırlaştırıcı hükmün uygulanması için karşınızdakinin memur olması yetmez. Sözün görevinden dolayı söylenmiş olması gerekir.

Komşunuz olan bir öğretmenle apartman toplantısında kavga ederseniz, orada memurluk sıfatının bir hükmü yoktur. Bu basit hakarettir ve şikayete bağlıdır. Ama aynı öğretmene okulda, veli görüşmesi sırasında aynı sözü söylerseniz tablo tamamen değişir. Görevle sözün arasında bağ kurulduğu anda alt sınır yükselir.

Kurul halinde çalışan görevlilere yönelik hakarette ise durum ayrıdır. TCK 125/5, kurula edilen hakareti kurulu oluşturan her üyeye karşı işlenmiş sayar. Yani bir kişiye söylenmiş gibi görünen söz, birden çok mağdurlu hale gelebilir.

Karşınızdaki Ceza Aralığı ve Alt Sınırı Yükselten Haller

Temel ceza üç aydan iki yıla kadar hapis ya da adli para cezasıdır. Hakim ikisi arasında seçim yapar. Kamu görevlisine görevinden dolayı hakarette ise bu seçim hakkı kalkmaz ama alt sınır bir yıla çekilir.

TCK 125/3: (3) Hakaret suçunun;

• a) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı,
• b) Dini, siyasi, sosyal, felsefi inanç, düşünce ve kanaatlerini açıklamasından, değiştirmesinden, yaymaya çalışmasından, mensup olduğu dinin emir ve yasaklarına uygun davranmasından dolayı,
• c) Kişinin mensup bulunduğu dine göre kutsal sayılan değerlerden bahisle, İşlenmesi halinde, cezanın alt sınırı bir yıldan az olamaz.

Buna bir de aleniyet eklenebilir. Söz sokakta, otobüste, hastane koridorunda veya sosyal medyada sarf edilmişse TCK 125/4 uyarınca ceza altıda bir oranında artar. Trafik denetiminde çevrede insan varsa, uygulamada bu artırım büyük ihtimalle uygulanır.

Hapis cezası yerine adli para cezasına hükmedilirse hesap gün üzerinden yapılır. TCK 52 gün sayısını bir gün karşılığı takdir edilen miktarla çarpar. Hakim gelir durumunuza bakarak taksit de verebilir.

Önce O Başlattıysa: Haksız Tahrik ve Karşılıklı Hakaret

Sözü siz durup dururken söylemediyseniz, kanunun size tanıdığı ciddi bir imkan var. Hakaret haksız bir fiile tepki olarak işlenmişse ceza üçte birine kadar indirilebilir, hatta hiç ceza verilmeyebilir.

TCK 129/1: (1) Hakaret suçunun haksız bir fiile tepki olarak işlenmesi halinde, verilecek ceza üçte birine kadar indirilebileceği gibi, ceza vermekten de vazgeçilebilir.

Karşılıklı hakarette de benzer bir kapı açıktır. TCK 129/3, iki taraf da hakaret etmişse her ikisi ya da biri hakkında indirim yapılmasına veya ceza verilmemesine imkan tanır. Memurun size hangi sözü söylediğini kanıtlayabilirseniz dosyanın seyri değişir.

Sorun şu: karşı taraf kamu görevlisi olduğu için tutanağı da o düzenliyor. Tutanakta kendi sözü yazmaz. Bu yüzden ses kaydı, kamera görüntüsü veya tarafsız tanık olmadan tahrik savunması havada kalır. Kaydınız varsa hemen yedekleyin.

Bu Dosya Şikayete Bağlı mı, Vazgeçme Sizi Kurtarır mı

Burada acı bir gerçek var. Hakaret suçu kural olarak şikayete bağlıdır, ama kamu görevlisine görevinden dolayı işlenen hakaret bunun dışında tutulmuştur.

TCK 131/1: (1) Kamu görevlisine karşı görevinden dolayı işlenen hariç; hakaret suçunun soruşturulması ve kovuşturulması, mağdurun şikayetine bağlıdır.

Yani memur şikayetçi olmasa bile savcı soruşturmayı yürütür. Tutanak adliyeye ulaştığı anda süreç kendiliğinden işler. Sonradan “ben şikayetçi değilim” demesi de davayı düşürmez.

Bu durum vazgeçmeyi tamamen değersiz kılmaz. Mağdurun şikayetinden vazgeçmesi veya sizinle helalleşmesi, hakimin ceza belirlerken ve erteleme kararı verirken dikkate alacağı bir unsurdur. Dosyayı düşürmez ama sonucu yumuşatır. Basit hakarette ise altı aylık şikayet süresi geçmişse dava hiç açılamaz.

Ceza Alsanız Bile Cezaevine Girmeme İhtimaliniz

Bu bölümü dikkatle okuyun; çünkü insanların asıl merak ettiği soru budur. Mahkumiyet kararı ile cezaevine girmek aynı şey değildir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, iki yıl veya daha az hapis ile adli para cezalarında uygulanabilir. Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkum olmamış olması ve zararın giderilmesi gibi koşullar aranır. Karar verilirse hüküm sizin hakkınızda hukuki sonuç doğurmaz; denetim süresini temiz geçirirseniz dava düşer.

CMK 231/6: (6) Hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilebilmesi için;

• a) Sanığın daha önce kasıtlı bir suçtan mahkûm olmamış bulunması,
• b) Mahkemece, sanığın kişilik özellikleri ile duruşmadaki tutum ve davranışları göz önünde bulundurularak yeniden suç işlemeyeceği hususunda kanaate varılması,
• c) Suçun işlenmesiyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın; aynen iade, suçtan önceki hâle getirme veya tazmin suretiyle tamamen giderilmesi, gerekir.

İkinci yol ertelemedir. TCK 51’e göre hapis cezası, sabıka durumunuz uygunsa ve mahkemede pişmanlığınıza dair kanaat oluşmuşsa ertelenebilir. Mahkeme size bir denetim süresi belirler, o süreyi sorunsuz geçirirseniz ceza infaz edilmiş sayılır. Üçüncü yol ise hapis yerine doğrudan adli para cezasına hükmedilmesidir; ilk kez yargılanan kişilerde en sık gördüğüm sonuç budur.

İfade Gününe Kadar Toplamanız Gerekenler ve Susmanız Gereken Yerler

İlk yapmanız gereken şey delilleri kaybetmemek. Olay bir kurum içindeyse güvenlik kamerası kayıtlarının silinme süresi genelde kısadır. Dilekçeyle savcılığa başvurup kaydın istenmesini talep edin; beklerseniz kayıt gider.

Yanınızda kim vardı? Eşiniz, arkadaşınız, sıradaki vatandaş. İsimlerini ve telefonlarını hemen bir yere yazın. Aradan üç ay geçince kimse kimseyi hatırlamıyor.

İfade verirken şu ayrımı aklınızda tutun. Söylemediğiniz bir sözü kabul etmeyin, ama söylediğiniz sözü de inkar edip sonra kamera görüntüsüyle yalanlanmayın. Tutanaktaki cümle sizin söylediğinizden farklıysa bunu ifadenize açıkça yazdırın. Uygulamada en çok işe yarayan cümle şudur: “Kişiye yönelik bir kastım yoktu, uygulamaya tepki gösterdim.”

Susma hakkınız var ve bunu kullanmak aleyhinize yorumlanamaz. Avukatınızla konuşmadan detaylı ifade vermek zorunda değilsiniz. Özellikle karşılıklı atışma yaşandıysa, ne söylediğinizi hatırlamadan yazdıracağınız beyan sizi bağlar.

Söz hakaretin ötesine geçip polise fiilen karşı koymaya dönüştüyse ayrı bir suç gündeme gelir; bunu polise mukavemet cezası yazısında ele aldım.

Yaşanmış Olaydan

Birkaç yıl önce bana gelen bir dosyada müvekkil, hız denetiminde ceza yazan trafik polisine sinirlenmiş. Söylediği cümle şuydu: “Siz ne biçim memursunuz, rezalet.” Polis tutanak tutmuş, tutanakta ifade biraz daha ağır aktarılmıştı. Adam ofise geldiğinde elinde iddianame vardı ve “ben hapse mi gireceğim” diye soruyordu.

İlk iş olay yerinin araç kamerası ve müvekkilin telefonundaki kısa kaydı topladık. Kayıtta iki şey netti: söylenen söz tutanaktakinden hafifti ve polis de öncesinde sert bir üslupla karşılık vermişti. Savunmamızı iki ayak üzerine kurduk. Birincisi, sözün kişinin onuruna değil uygulamaya yönelik ağır eleştiri olduğu; ikincisi, karşılıklılık ve tahrik bulunduğu.

Mahkeme sözün hakaret kastı taşımadığını, kaba ve nezaketsiz bir tepkiden ibaret olduğunu kabul etti ve beraat kararı verdi. Ben bu sonucun tesadüf olmadığını düşünüyorum. Müvekkil kaydı silmemişti ve ilk ifadesinde “küfür etmedim, uygulamaya itiraz ettim” demişti. Aynı dosya, kayıt silinseydi ve ifade dağınık verilseydi çok başka bitebilirdi.