Sosyal Medyada Hakaret Cezası: Yorum, DM ve Paylaşım

Sosyal Medyada Hakaret Cezası Ne Kadar: Paylaşım Türüne Göre Tablo

Ceza, hakaretin özel mesajla mı, herkese açık bir paylaşımla mı, mağdurun arkasından bir grupta mı yapıldığına göre değişir. Hedef bir kamu görevlisi ya da Cumhurbaşkanı ise bambaşka bir rejim uygulanır.

Kamu görevlisine yapılan hakaretin ayrıntılarını kamu görevlisine hakaret yazısında, suçun unsurlarını ve sosyal medya dışındaki hâlleri ise hakaret suçunun cezası yazısında anlattım. Bu yazıda yalnız sosyal medyaya özgü sorulara odaklanıyorum.

Herkese Açık Paylaşım, Yorum, Hikâye ve DM: Alenilik Nasıl Belirlenir?

Paylaşım belirsiz sayıda kişinin görebileceği bir yerde yapıldıysa alenidir ve ceza altıda bir artar; yalnız mağdura gönderilen özel mesajda alenilik yoktur. Belirleyici olan, kaç kişinin gerçekten gördüğü değil, kaç kişinin görebileceğidir.

Herkese açık bir profildeki gönderi, bir sayfanın altına yazılan yorum, açık hesaptaki hikâye ve canlı yayında söylenen söz, uygulamada aleni kabul edilir. Kapalı bir hesapta ya da yalnız seçilmiş kişilere açık bir hikâyede durum tartışmalıdır; mahkeme takipçi sayısına ve bu kişilerin belirli olup olmadığına bakar. DM ise mağduru muhatap alan bir ileti olduğu için yüz yüze hakaretle aynı ceza alır:

TCK 125/2: (2) Fiilin, mağduru muhatap alan sesli, yazılı veya görüntülü bir iletiyle işlenmesi halinde, yukarıdaki fıkrada belirtilen cezaya hükmolunur.

DİKKAT: Kanun metinleri https://mevzuat.gov.tr/ adresinden alınmaktadır.

WhatsApp, Telegram veya Facebook grupları ayrı bir başlıktır. Mağdur grubun üyesiyse hakaret onu muhatap almıştır. Mağdur grupta değilse, hakaretin cezalandırılması için en az üç kişiyle paylaşılmış olması gerekir (125/1 son cümle); failin dışında en az üç üyesi bulunan bir grup bu şartı genellikle karşılar.

İsim Vermeden, Etiketlemeden veya Beğeniyle Hakaret Olur mu?

Evet, isim verilmeden yapılan paylaşım da hakarettir; yeter ki kimi kastettiği duraksamaya yer bırakmayacak kadar açık olsun. Sosyal medyada en sık görülen savunma “ismini yazmadım” savunmasıdır ve çoğu dosyada işe yaramaz.

TCK 126/1: (1) Hakaret suçunun işlenmesinde mağdurun ismi açıkça belirtilmemiş veya isnat üstü kapalı geçiştirilmiş olsa bile, eğer niteliğinde ve mağdurun şahsına yönelik bulunduğunda duraksanmayacak bir durum varsa, hem ismi belirtilmiş ve hem de hakaret açıklanmış sayılır.

“Bizim kattaki muhasebeci”, bir fotoğrafın altına yazılan yorum ya da yalnız ortak çevrenin tanıyacağı bir lakap, mağdurun belirlenmesine yeter. Buna karşılık, binlerce kişiyi kapsayan genel bir topluluğa (“bütün avukatlar”) yönelik söz, belirli bir kişiye hakaret sayılmaz.

Beğeni, yeniden paylaşım ve emoji konusunda tek bir kesin kural yok; mahkeme bağlama bakar. Uygulamada beğeni tek başına çoğu dosyada hakaret sayılmıyor. Hakaret içeren bir paylaşımı kendi hesabınızdan, üstelik destekleyen bir yorumla yeniden paylaşmak ise içeriği benimsemek olarak değerlendirilebiliyor. Bir kişiyi hakaret içeren bir gönderide etiketlemek, hakaretin ona yöneldiğini gösteren güçlü bir işarettir.

Şikayet Süresi: 6 Ay ve 2 Yıl Sınırı Nasıl İşler?

Hakarette şikayet süresi, fiili ve failin kim olduğunu öğrendiğiniz günden itibaren 6 aydır; fail sonradan ortaya çıksa bile fiilden itibaren 2 yıl geçtiyse şikayet hakkı düşer. Bu 2 yıllık üst sınır yalnız hakaret suçuna özgüdür.

TCK 73/2: (2) Zamanaşımı süresini geçmemek koşuluyla bu süre, şikayet hakkı olan kişinin fiili ve failin kim olduğunu bildiği veya öğrendiği günden başlar. Ancak, soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete bağlı olan hakaret suçu bakımından şikâyet süresi, her ne suretle olursa olsun fiilin gerçekleştiği tarihten itibaren iki yılı geçemez.

Sosyal medyada bu kural en çok sahte hesaplarda önem kazanır. Failin kimliğini bilmediğiniz sürece 6 aylık süre başlamamış olabilir, ama 2 yıllık sayaç paylaşım tarihinde çalışmaya başlamıştır. Paylaşımın sonradan silinmesi süreyi durdurmaz ve suçu ortadan kaldırmaz. Aynı kişi size farklı tarihlerde birden fazla paylaşımla hakaret ettiyse, mahkeme bunları zincirleme suç olarak tek cezada birleştirip artırabilir (TCK 43/1).

Delil Nasıl Toplanır: Ekran Görüntüsü Yeter mi?

Ekran görüntüsü delildir, ama tek başına zayıftır; paylaşımın bağlantısı, hesabın profil adresi ve tarih-saat bilgisiyle birlikte sunulduğunda güç kazanır. Kullanıcı adı değiştirilebilir, platformun hesaba verdiği numerik kimlik değişmez.

• Paylaşımın veya yorumun bağlantısını kopyalayın; ekran görüntüsünde tarih, saat ve hesap adı görünsün.
• Kaybolan içerikler (hikâye, canlı yayın) için ekran kaydı alın ve kaydı kimlerin gördüğünü not edin.
• Paylaşımın herkese açık olup olmadığını, beğeni ve yorum sayısını da görüntüleyin; alenilik bununla gösterilir.
• Özel mesajda konuşmanın yalnız hakaret içeren kısmını değil, öncesini ve sonrasını da saklayın.

Uyuşmazlık büyükse, örneğin bir işletmenin itibarı söz konusuysa, noter aracılığıyla tespit yaptırmak delilin tartışılmasını azaltır. Mahkemeler mesaj ve ekran görüntüsünü nasıl değerlendiriyor, bunu WhatsApp mesajları delil olur mu yazısında anlattım. Hakkında şikayet bulunan kişi için de aynı kural geçerlidir: kendi lehinize olan yazışmaları silmeyin.

Sahte Hesap ve IP Adresi: Hakaret Eden Nasıl Bulunur?

Failin kimliğini savcılık bulur; platformdan hesabın kayıt e-postasını, telefonunu ve giriş IP adreslerini, internet servis sağlayıcısından da o IP’nin abonesini ister. Siz bu zinciri başlatacak delili sunarsınız.

IP adresi kimliği kesin olarak göstermez; aboneliği gösterir. Aynı evdeki kişiler, işyeri ağı veya VPN kullanımı abone ile hesabı kullanan kişiyi ayırabilir. Yurt dışında kurulu platformlar hakaret gibi daha hafif suçlarda bilgi taleplerine her zaman cevap vermez; tehdit veya şantaj da varsa şikayette bunu ayrıca belirtin. Sürecin tamamını sahte hesaptan hakaret edenin kimliği yazısında aşama aşama anlattım.

Dosya Önödemeyle mi Kapanır, Davaya mı Döner?

Kamu görevlisine görevinden dolayı yapılan hakaret dışında, sosyal medyada hakaret önödeme kapsamındadır (TCK 75/6); savcılığın bildirdiği tutarı 10 gün içinde öderseniz dava açılmaz. Uzlaştırma teklifi ise gelmez, çünkü hakaret uzlaştırma dışındadır (CMK 253/3).

Tutar, hapis cezasının alt sınırı üzerinden gün başına 100 TL ile hesaplanır. Özel mesajla hakarette 3 aylık alt sınır esas alınır ve tutar 9.000 TL artı soruşturma gideridir; alenen yapılan hakarette artırım nedeniyle tutar daha yüksek çıkar. On gün içinde talep ederseniz tutar birer ay arayla üç eşit taksite bölünür (TCK 75/1). Ödeme sabıka kaydına işlemez, özel bir sisteme kaydedilir; ama aynı suçu 5 yıl içinde tekrar işlerseniz ikinci kez önödeme hakkı tanınmaz. Hesaplamanın ayrıntıları önödeme nedir yazısında.

Önödeme yapılmazsa savcı iddianame düzenler ve dava asliye ceza mahkemesinde görülür. Sonuç ceza çoğu dosyada 2 yılın altında kaldığı için hükmün açıklanmasının geri bırakılması veya erteleme mümkündür; mahkeme baştan adli para cezasını da seçebilir, ama hapsi seçtiyse bu ceza artık paraya çevrilemez (TCK 50/2). Özel mesajla hakarette cezanın üst sınırı 2 yılı geçmediği için tutuklama kararı verilemez (CMK 100/4); diğer hâllerde de tutuklama uygulamada çok istisnaidir. Dava zamanaşımı 8 yıldır (TCK 66/1-e).

Hakkınızda Şikayet Varsa: Savunmada Neye Bakılır?

Savunmada ilk soru, sözün hakaret mi yoksa sert ama korunan bir eleştiri mi olduğudur; somut bir olaya dayanan eleştiri, kaba olsa bile her zaman suç oluşturmaz. Küfür, aşağılayıcı lakap ve gerçek dışı suç isnadı ise bu korumanın dışında kalır.

Kamuya açık kişiler, siyasetçiler ve işletmeler hakkında eleştiri sınırı daha geniştir. Bir işletmenin hizmetini olaylarla eleştirmek ile işletme sahibine küfretmek farklı sonuç doğurur. Kanun ayrıca üç durumda cezayı azaltır veya kaldırır: haksız bir fiile tepki olarak yazılan sözde ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da hiç verilmeyebilir (TCK 129/1); karşılıklı hakarette taraflardan biri veya ikisi için aynı imkân vardır (129/3); isnat edilen suç ispat edilirse ceza verilmez (127/1).

Hesabınız ele geçirildiyse veya paylaşımı siz yapmadıysanız bunu ilk ifadede söyleyin ve şifre değişikliği bildirimleri gibi delilleri sunun. Paylaşımı silmek suçu ortadan kaldırmaz, ama yayının sürmesini durdurur ve tazminat davasında lehinize değerlendirilebilir. Tartışmayı sosyal medyada sürdürmeyin; her yeni yorum yeni bir dosya demektir. Şikayetten sonraki aşamaları hakaretten şikayet edildim yazısında anlattım. Memursanız, hakaretten alınan bir ceza memuriyeti ancak bir yıl veya daha fazla hapis olarak kesinleşirse etkiler (657 sayılı Kanun 48/A-5).

Paylaşımı Kaldırtmak ve Tazminat İstemek

Ceza şikayeti paylaşımı kendiliğinden kaldırmaz; içeriğin kaldırılması için platforma bildirim ve gerekirse mahkeme yolu ayrıca işletilir. Büyük sosyal ağ sağlayıcıları, içerikle ilgili başvurulara 48 saat içinde cevap vermek zorundadır (5651 sayılı Kanun ek madde 4; 7253 sayılı Kanunla eklendi).

Kişilik hakkı ihlali nedeniyle erişim engeli için eskiden kullanılan 5651 sayılı Kanun’un 9. maddesi Anayasa Mahkemesince iptal edildi ve yerine yeni bir düzenleme yapılmadı. Bugün bu yol, asliye hukuk mahkemesinde kişilik hakkı davası ve ihtiyati tedbir talebidir. Paylaşım özel hayatınıza ilişkinse sulh ceza hâkimliğine başvurma imkânı ayrıca vardır. Seçenekleri hakkımdaki paylaşımın kaldırılması yazısında anlattım.

Manevi tazminat ceza davasında istenmez; ayrı bir hukuk davasıyla istenir ve önödemeyle kapanan bir ceza dosyası bu hakkı ortadan kaldırmaz. Doğru yolu ceza davasında tazminat yazısında açıkladım.

Yaşanmış Olaydan

Geçen yıl bir müvekkilim, sipariş ettiği ürünü haftalarca alamadığı bir işletmenin Instagram sayfasına sert bir yorum yazmıştı. Yorumun ilk kısmı yaşadığı gecikmeyi tarihleriyle anlatıyordu; son cümlesinde ise işletme sahibine doğrudan küfrediyordu. İşletme sahibi şikayetçi oldu ve müvekkilime savcılıktan önödeme tebligatı geldi.

Dosyayı inceledik. Gecikmeyi anlatan kısım korunan bir eleştiriydi ve tek başına suç oluşturmazdı; ama küfür içeren cümle için savunma yapacak bir dayanak yoktu ve yorum herkese açık sayfada olduğu için alenilik de tartışmasızdı. Müvekkilime, önödemeyi yapmazsa iddianame düzenleneceğini ve davanın yaklaşık bir yıl süreceğini anlattım. Tebligattaki tutarı on gün içinde ödedi ve savcılık kovuşturmaya yer olmadığına karar verdi.

Hikâye burada bitmedi. İşletme sahibi birkaç ay sonra manevi tazminat davası açtı; ceza dosyasının önödemeyle kapanması bu davayı engellemedi. Dava, talep edilenin çok altında bir tutarla sulh yoluyla sona erdi. Ders şu: eleştirinizi olaylarla yazın, son cümledeki tek bir küfür hem ceza hem tazminat dosyasını açmaya yetiyor.