TCK 29 Haksız Tahrik İndirimi: Oran, Şartlar ve Örnek Hesap

TCK 29 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

TCK 29’un metni, Kanunun yürürlüğe girdiği 1 Haziran 2005’ten bu yana hiç değişmedi. Resmî mevzuat metninde maddeye bağlı bir değişiklik dipnotu bulunmuyor.

Haksız tahrikte uygulanacak aralıklar bugün de 2005’teki gibidir.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

TCK 29 tek fıkradır ve bir ceza indirimi düzenler. Suç yine oluşur, fail yine mahkûm olur; ama karşı tarafın haksızlığı, failin kusurunu azalttığı için ceza düşer. Bu yönüyle haksız tahrik, cezayı tamamen ortadan kaldıran meşru müdafaa ile karıştırılmamalıdır.

Haksız fiil: karşı tarafın hukuka aykırı davranışı

İlk şart, tahrik edenin haksız bir fiilidir. Hakaret, tehdit, saldırı, aileye yönelik ağır bir davranış, başkasının malına zarar verme bu kapsamda değerlendirilebilir. Davranışın hukuka aykırı olması gerekir; failin kendi beklentisini karşılamayan ama hukuken haksız sayılmayan bir davranış tahrik oluşturmaz. Örneğin resmî olarak boşanılmış bir eşin başka biriyle duygusal ilişkisi, Yargıtay’a göre sanık lehine haksız tahrik değildir.

Haksız fiil çoğu dosyada sanığa ya da yakınına yöneliktir, ancak kanun bunu şart koşmaz; başkasına yönelik bir haksızlığın failde yarattığı hiddet de tahrik oluşturabilir. Her durumda haksız fiilin şüpheye yer vermeyecek biçimde ispatlanması gerekir. Dosyada yalnız sanığın “bana küfretti” anlatımı varsa, mahkeme bunu tanık, kamera kaydı ya da diğer delillerle karşılaştırır.

Hiddet veya şiddetli elem

İkinci şart, haksız fiilin failde yarattığı ruhsal etkidir: ani öfke (hiddet) ya da derin acı ve üzüntü (şiddetli elem). Elem, zaman içinde biriken bir acı olabilir; bu yüzden haksız fiil ile suç arasında zaman geçmiş olması tahriki her zaman ortadan kaldırmaz. Belirleyici olan, suçun işlendiği anda bu etkinin hâlâ sürüp sürmediğidir.

Suçun bu etki altında işlenmesi

Üçüncü şart nedensellik bağıdır: fail suçu, haksız fiilin yarattığı hiddet ya da elemin etkisiyle işlemiş olmalıdır. Önceden tasarlanmış, soğukkanlı bir eylemde ya da ilk haksız hareketi failin kendisinin yaptığı olaylarda bu bağ kurulamaz. Karşılıklı kavgalarda ilk haksız hareketin kimden geldiği belirlenemiyorsa şüphe sanık lehine yorumlanır ve en az oranda indirim yapılır.

Haksız tahrik, meşru savunma ve sınırın aşılması nasıl ayrılır?

Üç kurum aynı olayda birlikte tartışılır, ama sonuçları çok farklıdır. Meşru savunmada (TCK 25/1) o anda süren ya da tekrarı muhakkak bir saldırı orantılı biçimde defedilir ve ceza verilmez. Savunmada sınır kast olmaksızın aşılırsa fiil taksirle de cezalandırılabiliyorsa taksirli suçun cezası altıda birden üçte bire kadar indirilerek verilir (TCK 27/1); sınırın aşılması mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaştan ileri geliyorsa ceza verilmez (TCK 27/2). Saldırı sona erdikten sonra öfkeyle karşılık verilmişse artık savunma değil, haksız tahrik konuşulur. Bu yüzden savunmada önce meşru savunma, olmazsa sınırın aşılması, en son haksız tahrik talep edilir.

Ceza nasıl indirilir?

Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine 18-24 yıl, müebbet hapis cezası yerine 12-18 yıl hapis verilir; hâkim bu aralıkta bir süre belirler. Süreli hapis ve adli para cezasında ise cezanın dörtte birinden dörtte üçüne kadarı indirilir. Hâkim, haksız fiilin niteliğine ve boyutuna göre oran seçer ve gerekçesini göstermek zorundadır. TCK 61/5’e göre haksız tahrik indirimi; teşebbüs, iştirak ve zincirleme suçtan sonra, yaş küçüklüğü ve takdiri indirimden önce uygulanır.

Ceza tablosu

TCK 29’da indirim, süreli cezalarda dörtte bir ile dörtte üç arasındadır; müebbet hapis 12-18 yıla, ağırlaştırılmış müebbet hapis 18-24 yıla döner.

Uygulamada en sık görülen oranlar dörtte bir (hafif tahrik), yarı ve dörtte üçtür (ağır tahrik). Aynı olayda birden fazla haksız fiil varsa hâkim bunları birlikte değerlendirir ve tek bir oran uygular.

Örnek hesap: silahla yaralamada en az oranda tahrik

Kavgada ilk haksız hareketin kimden geldiği anlaşılamıyor ve sanık karşı tarafı bıçakla, basit tıbbi müdahaleyle giderilemeyecek biçimde yaralıyor. Hâkim TCK 86/1’den temel cezayı alt sınırdan 1 yıl 6 ay belirliyor. Silahla işlendiği için 86/3-e uyarınca yarı oranında artırım yapılır ve ceza 2 yıl 3 aya çıkar.

Haksız tahrik nedeniyle en az oranda, dörtte bir indirim uygulanınca ceza 1 yıl 8 ay 7 güne iner. Son olarak TCK 62 ile altıda bir takdiri indirim yapılırsa sonuç ceza 1 yıl 4 ay 25 gün olur. Bu sonuç 2 yıl eşiğinin altında kaldığı için diğer şartlar varsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması ya da erteleme mümkündür.

Aynı olayda tahrik uygulanmasaydı 2 yıl 3 aylık ceza takdiri indirimle 1 yıl 10 ay 15 güne inerdi; fark burada sınırlı kalır. Kasten öldürmede ise fark çok büyüktür: müebbet hapis yerine 12-18 yıl verilir; hâkim 15 yıl belirler ve takdiri indirim uygularsa sonuç ceza 12 yıl 6 ay olur. Yatar süreyi kasten öldürme yatarı ne kadar yazısında ayrı hesapladım.

Uygulamada en çok sorulanlar

Haksız tahrik talep edildiğinde tartışma genellikle beş noktada düğümlenir: kavgayı kimin başlattığı belli değilse ne olacağı, ilk hareketi sanık yaptıysa indirim olup olmadığı, ilişki ve aldatma iddialarının tahrik sayılıp sayılmadığı, oranın neye göre seçildiği ve hakaretteki özel kural.

Kavgayı kimin başlattığı belli değilse indirim yapılır mı?

Evet, en az oranda yapılır. Karşılıklı kavgada ilk haksız hareketin hangi taraftan geldiği tespit edilemediğinde şüphe sanık lehine yorumlanır. Kasten yaralama mahkûmiyetini inceleyen Yargıtay, ilk haksız hareketin hangi taraftan kaynaklandığı tespit edilemediğinden asgari oranda haksız tahrik uygulanmasını isabetli buldu. Bu yüzden ifadede olayın nasıl başladığını, kimin ne söylediğini tarih ve saatle anlatmak indirimin oranını doğrudan etkiler.

İlk hareketi ben yaptıysam haksız tahrik uygulanır mı?

Hayır. Olayı başlatan, ilk haksız söz ya da davranışı gösteren kişi, karşı tarafın buna verdiği tepkiyi kendi lehine tahrik olarak ileri süremez. Bıçakla öldürmeye teşebbüs dosyasında Yargıtay, ilk haksız söz ve davranışın sanıklardan kaynaklanması nedeniyle haksız tahrik hükümlerinin uygulanmamasını isabetli buldu. Kamera kayıtları ve tarafsız tanıklar bu yüzden dosyanın en önemli delilleri arasındadır.

Eşimin aldatması haksız tahrik sayılır mı?

Evlilik devam ederken eşin sadakatsizliği uygulamada tahrik olarak tartışılır; ama ilişki hukuken sona ermişse durum farklıdır. Resmî olarak boşandıktan sonra aynı evde yaşamaya devam eden çiftte, sanığın eski eşinin başka biriyle mesajlaşmasını görüp onu öldürdüğü dosyada Yargıtay, resmî nikâhlı eşi olmayan maktulün başka biriyle ilişkisinin haksız tahrik oluşturmayacağını belirterek indirimi bozdu. Bu karar, ilişki durumunun belgelerle ispatlanmasının ne kadar belirleyici olduğunu gösteriyor.

İndirim oranını mahkeme neye göre seçer?

Haksız fiilin niteliğine ve ulaştığı boyuta göre seçer. Küfür ve itişme gibi hafif davranışlar dörtte bire, ağır saldırı ya da aileye yönelik ağır haksızlıklar dörtte üçe yakın oranlara götürür. Hareketli bir kavgada sanığın yaraladığı mağdurun da karşı saldırısının bulunduğu dosyada sanık üst sınırdan indirim istemişti; Yargıtay, haksız tahrik oluşturan eylemlerin niteliği ve ulaştığı boyut dikkate alındığında belirlenen oranın isabetli olduğunu kabul etti. Oran gerekçesiz seçilmişse bu, istinaf ve temyizde bozma sebebi olarak ileri sürülebilir; kasten yaralama istinaf dilekçesi örneğinde bu itirazın nasıl yazılacağını gösterdim.

Haksız tahriki nasıl ispat ederim?

Haksız fiil şüpheye yer vermeyecek biçimde ortaya konulmalıdır; yalnız sanığın anlatımı çoğu zaman yetmez. Dosyalarda en sık işe yarayan deliller olay yeri ve çevre kamera kayıtları, tarafsız tanıklar, karşı tarafın gönderdiği mesajlar ve sesli kayıtlar, önceki şikâyet ve tutanaklar ile karşı tarafın darp raporudur. Şiddetli elem ileri sürülüyorsa, haksızlığın geçmişini gösteren belgeler de önem taşır: daha önce yapılmış şikâyetler, koruma kararları ya da tanık beyanları.

İlk ifadede söylenenler sonradan değiştirilmesi en zor beyanlardır. Bu yüzden kolluk ya da savcılık ifadesinde olayın nasıl başladığını, kimin ne söylediğini, kimin önce vurduğunu sakin ve kronolojik biçimde anlatmak gerekir. Tahrik iddiası duruşmada ilk kez ortaya atılırsa mahkeme bunu inandırıcı bulmayabilir. Kavga dosyalarındaki ifade hazırlığını kavgaya karıştım, şikâyetçi oldular yazısında anlattım.

Suça birden fazla kişi katıldıysa tahrik herkese uygulanır mı?

Haksız tahrik kişiye bağlı bir indirimdir; her sanık için ayrı değerlendirilir. Haksız fiil bir sanığa yönelmiş, diğeri olaya sonradan ve bu etki altında olmadan katılmışsa, indirimden yalnız tahrik altında hareket eden yararlanabilir. Mahkeme bu yüzden her sanık için haksız fiilin onu nasıl etkilediğini, öfke veya acının onda da oluşup oluşmadığını ayrı ayrı gerekçelendirmelidir.

Hakaret davasında TCK 29 uygulanır mı?

Hayır, hakarette kendi özel hükmü olan TCK 129 uygulanır. Haksız fiile tepki olarak işlenen hakarette ceza üçte birine kadar indirilebilir ya da hiç verilmeyebilir; kasten yaralamaya tepki olarak işlenen hakarette ceza verilmez. Aynı olayda hem hakaret hem görevi yaptırmamak için direnme suçundan yargılanan sanığın dosyasında Yargıtay, hakaret bakımından TCK 129’un, direnme bakımından TCK 29’un şartlarını ayrı ayrı inceledi ve ikisinde de katılanlardan kaynaklanan haksız fiil bulunmadığını kabul etti. Ayrıntısı hakaret suçu cezası ne kadar yazısında.

İlgili maddeler

Haksız tahrik indirimi aşağıdaki maddelerle birlikte uygulanır.

• TCK 25: Meşru savunmayı düzenler; şartları varsa ceza hiç verilmez.
• TCK 27: Sınırın aşılmasını düzenler; mazur görülebilecek heyecan, korku veya telaştan kaynaklanıyorsa ceza verilmez.
• TCK 61: Cezanın belirlenme sırasını düzenler; haksız tahrik zincirleme suçtan sonra, takdiri indirimden önce gelir.
• TCK 62: Takdiri indirimi düzenler; haksız tahrikten sonra ayrıca uygulanabilir.
• TCK 86: Kasten yaralamayı düzenler; haksız tahrikin en sık uygulandığı suçtur.
• TCK 125: Hakareti düzenler; bu suçta indirim TCK 129’a göre yapılır.
• TCK 129: Hakarette haksız fiile tepki, yaralamaya tepki ve karşılıklı hakaret hâllerini düzenler.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 21.04.2026 tarihli, 2026/1061 E., 2026/3147 K.

Yargıtay önceki bozma kararında sanığın kasten yaralamadan mahkûm edilmesi gerektiğini belirtmiş, bölge adliye mahkemesi bozmaya uyarak mahkûmiyet kurmuştu. Sanığın temyizi üzerine Yargıtay, kanıtların ve raporların yeterli olduğunu, suç vasfının doğru belirlendiğini ve ilk haksız hareketin hangi taraftan geldiği tespit edilemediği için asgari oranda haksız tahrik indirimi yapılmasının isabetli olduğunu belirterek hükmü onadı.

… ilk haksız hareketin hangi taraftan kaynaklandığı tespit edilemediğinden asgari oranda haksız tahrik hükmünün uygulanmasının isabetli olduğu anlaşıldığından …

↑ Metne dön

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 17.09.2026 tarihli, 2025/5952 E., 2026/5503 K.

Sanıklar, mağduru birlikte bıçaklamaları nedeniyle kasten öldürmeye teşebbüsten 10’ar yıl hapis almıştı. Yargıtay, yaraların yeri, darbelerin sayısı ve bıçağın elverişliliği karşısında suç vasfının doğru olduğunu, meşru savunma şartlarının bulunmadığını ve ilk haksız söz ve davranış sanıklardan geldiği için haksız tahrik indiriminin uygulanmamasının isabetli olduğunu belirterek hükümleri onadı.

… olayda ilk haksız söz ve davranışın sanıklardan kaynaklanması nedeniyle haksız tahrik hükümlerinin uygulanmamasının isabetli olduğu …

↑ Metne dön

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 13.05.2026 tarihli, 2025/3823 E., 2026/3940 K.

Yabancı uyruklu sanık ve maktul 2016’da resmî olarak boşanmış, Türkiye’de aynı evde yaşamaya devam etmişlerdi. Sanık, maktulün sosyal medya hesabında başka biriyle duygusal ilişkisini gösteren mesajları görünce onu çok sayıda bıçak darbesiyle öldürmüş, mahkeme haksız tahrik indirimiyle 17 yıl hapis vermişti. Yargıtay, olay tarihinde resmî nikâhlı eşi olmayan maktulün başka biriyle ilişkisinin haksız tahrik oluşturmayacağını ve maktulden gelen başka haksız davranış bulunmadığını belirterek katılan kurumun temyizi üzerine hükmü sanık aleyhine bozdu.

… olay tarihinde sanığın resmi nikahlı eşi olmayan maktulün, başka biri ile ilişkisinin olmasının sanık lehine haksız tahrik oluşturmayacağı ve maktulden sanığa yönelen başkaca herhangi bir haksız söz ve davranışın da bulunmadığı anlaşıldığından, yasal koşulları oluşmadığı halde sanık hakkında haksız tahrik hükümlerinin uygulanması hukuka aykırı bulunmuştur …

↑ Metne dön

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 21.05.2026 tarihli, 2026/2198 E., 2026/4192 K.

Sanık, neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralamadan mahkûm edilmiş, müdafi meşru savunma olduğunu, aksi hâlde üst sınırdan haksız tahrik indirimi yapılması gerektiğini ileri sürmüştü. Yargıtay, olay görüntüleri karşısında mağdurun da karşı saldırısının bulunduğu hareketli bir kavga ortamı olduğunu, meşru savunma şartlarının oluşmadığını ve haksız tahrik oluşturan eylemlerin niteliği ile ulaştığı boyuta göre seçilen indirim oranının isabetli olduğunu belirterek hükmü onadı.

… mağdurun da karşı saldırısının bulunduğu hareketli kavga ortamında sanığın öldürme kastı ile hareket ettiğinin şüpheli olduğu, Mahkemece belirlenen suç vasfında isabetsizlik bulunmadığı, meşru savunma koşullarının oluşmadığı, eyleme uyan suç vasfı ile yargılama sonucunda oluşan kanaat ve takdire göre ceza yaptırımının kanuni bağlamda ve gerekçesi gösterilerek belirlendiği, haksız tahrik oluşturan eylemlerin niteliği ve ulaştığı boyut dikkate alındığında belirlenen indirim oranının isabetli olduğu …

↑ Metne dön

Yargıtay 4. Ceza Dairesi, 01.07.2026 tarihli, 2024/9618 E., 2026/12409 K.

Sanık, görevli katılanlara yönelik eylemleri nedeniyle hakaret ve görevi yaptırmamak için direnme suçlarından mahkûm edilmişti. Yargıtay, hakaret suçu bakımından haksız fiil ve karşılıklı hakaret bulunmadığı için TCK 129’un, direnme suçu bakımından da katılanlardan kaynaklanan haksız fiil bulunmadığı için TCK 29’un uygulanmamasını yerinde buldu; hakaret hükmünü onadı, direnme hükmünü aleyhe değiştirme yasağına ilişkin bir düzeltmeyle onadı.

… katılanlardan kaynaklanan haksız fiil ve karşılıklı hakaret bulunmadığından 5237 sayılı Kanun’un 129. maddesinin uygulanmamasına dair Mahkemenin takdir ve gerekçesinde yerinde bulunmuş …

… katılanlardan kaynaklanan haksız fiil bulunmadığından 5237 sayılı Kanun’un 29. maddesinin uygulanmamasına dair Mahkemenin takdir ve gerekçesi yerinde bulunmuş …

↑ Metne dön