TCK 25 Meşru Savunma Şartları: Hangi Durumda Ceza Verilmez

TCK 25 madde metni (güncel)

Değişiklik geçmişi

TCK 25’in metni, Türk Ceza Kanununun yürürlüğe girdiği 1 Haziran 2005’ten bu yana hiç değişmedi. Sınırın aşılmasını düzenleyen TCK 27 de ilk metnini korur.

Uygulamada “meşru müdafaa” terimi hâlâ yaygın olarak kullanılır; mahkeme kararlarında iki ifade de geçer ve aynı kurumu anlatır. Savunmada sınır aşılırsa ne olacağını (TCK 27) meşru müdafaada sınırın aşılması maddesinde anlattım.

Madde ne diyor? Fıkra fıkra açıklama

TCK 25 iki fıkradır. 1. fıkra meşru savunmayı, 2. fıkra zorunluluk hâlini düzenler. İkisinin sonucu aynıdır, faile ceza verilmez; ama hukuki nitelikleri ve mahkemenin vereceği karar farklıdır. Meşru savunma fiili baştan hukuka uygun hâle getirir, zorunluluk hâli ise failin kusurunu ortadan kaldırır.

1. fıkra: saldırıya ilişkin şartlar

Ortada bir hakka yönelmiş haksız bir saldırı olmalıdır. Bu hak hayat ve vücut bütünlüğü olabileceği gibi konut dokunulmazlığı, mülkiyet veya cinsel dokunulmazlık da olabilir. Hak savunan kişinin kendisine ya da başkasına ait olabilir; tanımadığınız birine yapılan saldırıyı önlemek de meşru savunmadır. Saldırı haksız olmalıdır: kolluğun kanuna uygun yakalama işlemine karşı direnmek meşru savunma değildir.

Saldırı gerçekleşiyor olmalı ya da gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olmalıdır. Saldırı bitmişse savunma da biter. Kendisini kovalayan ve peşinden havaya ateş eden kişiler araçlara binip uzaklaşmaya çalışırken ateş ederek birini yaralayan sanık hakkında Yargıtay, sanığın haksız bir saldırıyı o anki koşullara göre defetme zorunluluğu altında bulunmadığını ve meşru savunma koşullarının oluşmadığını kabul etti. Bu dosyada sanık haksız tahrik indirimiyle cezalandırıldı.

1. fıkra: savunmaya ilişkin şartlar ve orantılılık

Savunma saldırıyı defetmek için zorunlu olmalı, saldırıyla aynı anda yapılmalı ve hâl ve koşullara göre orantılı olmalıdır. Orantılılık, kullanılan araçların, tarafların güçlerinin, saldırının yoğunluğunun ve kaçma ya da yardım çağırma imkânının birlikte değerlendirilmesidir; matematiksel bir eşitlik aranmaz. Kendi işyerinde tartıştığı kişiyi beş el ateşle öldüren sanığın dosyasında Ceza Genel Kurulu, sanığın hayati olmayan bölgeleri hedef alarak saldırganı etkisiz kılma ve saldırıyı uzaklaştırma imkânı bulunduğunu, meşru savunma ve sınırın aşılması koşullarının oluşmadığını, eylemin haksız tahrik altında işlendiğini kabul etti.

2. fıkra: zorunluluk hâli

Zorunluluk hâlinde fail bir saldırıya değil, bir tehlikeye karşı hareket eder ve çoğu zaman tehlikeyle ilgisi olmayan birinin hakkına zarar verir. Kanun beş şart arar: tehlike kişinin kendisine veya başkasına ait bir hakka yönelik olmalı, ağır ve muhakkak olmalı, fail tehlikeye bilerek neden olmamış olmalı, başka türlü korunma imkânı bulunmamalı ve tehlikenin ağırlığı ile konu ve kullanılan araç arasında orantı bulunmalıdır. Yanan araçtaki çocuğu kurtarmak için camı kırmak tipik örnektir. Şartlar tamamsa karar beraat değil, kusur bulunmadığı için ceza verilmesine yer olmadığıdır (CMK 223/3-b). Ayrıntılı örnekleri zorunluluk hâli nedir yazısında topladım.

Uygulamada en çok sorulanlar

Savunmada sınırı aştım, yine de ceza almaz mıyım?

Sınırın aşılması mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaştan kaynaklanıyorsa ceza almazsınız (TCK 27/2). Kendisini daha önce tüfekle vurup yaralayan, sonra izini sürüp bir kez daha ateş eden kişiye iki ayrı silahla on beş el ateş eden sanığın dosyasında Ceza Genel Kurulu, savunmanın orantısız olduğunu ama sanığın sınırı mazur görülebilecek bir heyecan, korku ve telaşla aştığını oy çokluğuyla kabul ederek ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini belirtti. Bu kararın verildiği hâller ve sonuçları için ceza verilmesine yer olmadığı kararı yazısına bakabilirsiniz.

Kavgayı başlatan meşru savunmadan yararlanır mı?

Kural olarak kendi başlattığı saldırıya verilen tepkiye karşı meşru savunma ileri süremez. Ancak tepki ölçüyü aşıp silahlı ve daha ağır bir saldırıya dönüşürse durum değişebilir. Alacak tartışmasında maktulün kafasına tabanca kabzasıyla vurarak olayları başlatan, ardından maktulün yeğeninin ateşiyle yaralanan sanığın dosyasında Yargıtay, maktule yönelik eylemde meşru savunma koşullarının bulunmadığını, ama kendisine ilk silahlı saldırıyı yapan yeğene karşı sanığın sınırı mazur görülebilecek bir heyecan, korku ve telaşla aştığını kabul etti. Bu soruyu kavgada ilk vuran ben değilsem yazısında ayrıntılı ele aldım.

Meşru savunma ile haksız tahrik arasındaki fark

Meşru savunma, devam eden bir saldırıyı durdurmak için yapılır ve cezayı tamamen ortadan kaldırır. Haksız tahrik ise karşı tarafın haksız fiilinin yarattığı hiddet veya şiddetli elem altında işlenen suçta cezayı indirir; saldırının sona ermiş olması tahriki engellemez. Bu yüzden saldırı bitmişse dosya meşru savunmadan haksız tahrike kayar ve ceza dörtte birden dörtte üçe kadar indirilir (TCK 29). Oranların dosyada nasıl belirlendiğini haksız tahrik cezayı ne kadar düşürür yazısında anlattım.

Evime giren hırsıza karşı ne kadar güç kullanabilirim?

Konut dokunulmazlığı ve mülkiyet de savunulabilecek haklardır; gece eve giren birine karşı koymak meşru savunmanın tipik örneğidir. Ancak orantılılık burada da aranır: kaçmakta olan, silahsız ve tehlike oluşturmayan birine ateş etmek ya da etkisiz hâle getirilmiş kişiyi darp etmek meşru savunma sayılmaz. Saldırganın silahlı olup olmadığı, gece vakti, evdeki kişiler ve kaçma imkânı orantının değerlendirilmesinde belirleyicidir.

Sınırı kast olmadan aşmak ne demek?

Fail savunma ya da görev yaparken öngörebileceği bir sonucu dikkatsizlikle doğurmuşsa sınır kast olmadan aşılmıştır; bu durumda kasıtlı suçtan değil, fiilin taksirli hâlinden ve indirimli ceza verilir (TCK 27/1). Tutuklama kararı verilen kişiyi kovalarken düşerek kontrolsüz ateş eden polis memurunun dosyasında Ceza Genel Kurulu, kanunun hükmünü yerine getirirken sınırın bilinçli taksirle aşıldığını ve sanığın 27/1 delaletiyle taksirle öldürmeden cezalandırılması gerektiğini kabul etti. Fiilin taksirli hâli suç değilse, sınırı kast olmadan aşan kişiye ceza verilmez.

Meşru savunmada savcılık dava açar mı?

Olay açıksa savcı soruşturma aşamasında kovuşturmaya yer olmadığı kararı verebilir; tartışmalıysa dava açar ve meşru savunmayı mahkeme değerlendirir. Bu yüzden ilk ifadede saldırının nasıl başladığı, ne kadar sürdüğü, hangi araçların kullanıldığı ve kaçma imkânı olup olmadığı ayrıntılı anlatılmalı, darp raporu hemen alınmalıdır. Şartlar tam kabul edilirse sonuç beraat kararıdır.

İlgili maddeler

• TCK 24: Kanunun hükmünü yerine getirme ve emrin ifasını düzenler; kolluğun kanuni yetki kullanımı bu maddeye girer.
• TCK 26: Hakkın kullanılmasını ve ilgilinin rızasını düzenler.
• TCK 27: Ceza sorumluluğunu kaldıran nedenlerde sınırın aşılmasını düzenler: kastsız aşmada taksirli suçun cezası indirilir, meşru savunmada mazur görülebilecek heyecanla aşmada ceza verilmez.
• TCK 28: Karşı konulamayacak cebir, şiddet veya tehdit altında işlenen suçlarda ceza verilmeyeceğini düzenler.
• TCK 29: Haksız tahriki düzenler; saldırı sona erdikten sonra verilen karşılıkta uygulanabilir.
• CMK 223: Hüküm türlerini düzenler; meşru savunmada beraat, zorunluluk hâli ve sınırın mazur aşılmasında ceza verilmesine yer olmadığı kararı verilir.
• TCK 81: Kasten öldürmeyi düzenler; meşru savunma tartışmalarının en ağır sonuçlu olduğu suçtur.

Yargıtay Kararları

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 04.07.2023 tarihli, 2023/3977 E., 2023/4653 K.

Sanık ile karşı taraf arasında akrabalarının kaçırılması nedeniyle husumet vardı; karşı taraf sanığı araçla takip edip sıkıştırmış, içlerinden biri sanığın peşinden havaya ateş etmişti. Karşı taraftakiler araçlara binip uzaklaşmaya çalışırken sanık tüfekle ateş ederek araçta bulunan kişiyi yaraladı. Yargıtay, sanığın haksız bir saldırıyı o anki hâl ve koşullara göre orantılı biçimde defetme zorunluluğu altında bulunmadığını, meşru savunma koşullarının oluşmadığını belirterek haksız tahrik indirimiyle kurulan mahkûmiyeti onadı.

… mağdur tarafından sanığa yönelmiş, gerçekleşen ve gerçekleşmesi veya tekrarı muhakkak olan haksız bir saldırıyı o anki hal ve koşullara göre saldırı ile orantılı biçimde defetme zorunluluğu altında bulunmadığı anlaşıldığından meşru savunma koşullarının oluşmadığı anlaşıldığından …

↑ Metne dön

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 01.10.2025 tarihli, 2022/287 E., 2025/365 K.

Müteahhit sanık, tanığa olan borcunu ödeyememişti; tanığın kayınbiraderi olan maktul parayı zorla da olsa tahsil edeceğini söyleyerek sanığın işyerine gelmiş, tartışma çıkmış ve sanık maktule beş el ateş etmişti. Sanık, maktulün kendisine silah dayadığını savundu. Ceza Genel Kurulu, maktulün silahını eline alma fırsatı bile bulamadığını, sanığın hayati olmayan bölgeleri hedef alma ve saldırıyı uzaklaştırma imkânı bulunduğunu, meşru savunma ve sınırın aşılması koşullarının oluşmadığını; ancak alacaklısı olmadığı bir parayı tahsil için gelip tehdit ve hakaret eden maktul nedeniyle haksız tahrikin uygulanacağını kabul etti.

… hayati olmayan bölgelerini hedef alarak maktulü etkisiz kılma imkânına sahip olduğu hâlde, ikisi hayati bölgelerine tesir edecek şekilde maktulün vücudunun ön ve arka bölümlerine toplamda beş el ateş eden sanığın, atışlardan dördünde isabet kaydettiği ve kendi iş yerinde bulunan sanığın saldırıyı uzaklaştırma imkânına sahip olduğu hâlde olay öncesinde aldığını iddia ettiği tehditler nedeniyle güvenlik güçlerine başvurma yolunu da tercih etmediği, olayın vuku tarzı ile tarafların konum ve imkânları itibarıyla sanık hakkında meşru müdafaa ve meşru müdafaada mazur görülebilecek bir heyecan, korku veya telaş sonucu sınırın aşılması koşullarının gerçekleşmediği, ancak maktulün alacaklısı olmadığı bir parayı tahsil amacıyla sanığın iş yerine gelmesi ve tehdit ile hakaret eylemlerinde bulunması nedeniyle eylemin haksız tahrik altında işlendiği kabul edilmelidir …

↑ Metne dön

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 17.12.2025 tarihli, 2023/556 E., 2025/585 K.

Bağ evinde çıkan kavgadan sonra uzaklaşan sanığa katılan tüfekle ateş edip onu yaralamış, ardından sanığın yerini bulup araç içinden bir kez daha ateş etmişti. Sanık önce tabancayla, mermisi bitince av tüfeğiyle toplam on beş el ateş ederek katılanı ağır yaraladı. Ceza Genel Kurulu, saldırının tekrarı muhakkak ve haksız olduğunu, ancak tek atışa on beş atışla karşılık verilmesinin orantısız olduğunu; tekrar saldırıya uğrayacağından korkan sanığın sınırı mazur görülebilecek heyecan, korku ve telaşla aştığını belirterek 27/2 ve CMK 223/3-c uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi gerektiğini oy çokluğuyla kabul etti; karşı oydaki üyelerin bir kısmı sınırın aşılmadığını, şartları tam meşru savunma bulunduğunu savundu.

… kendisine yalnızca bir kez ateş eden katılana iki farklı silah kullanarak toplam on beş kez ateş eden sanığın savunması ile kendisine yönelen saldırı arasında oran bulunduğundan söz edilemeyecektir. Ancak, bağ evinden ayrılmak istediği sırada ardından ateş ederek kendisini yaralayan, kısa bir süre sonra da fark ettirmeden tanık …’ı takip edip yerini bularak kendisine bir kez daha tüfekle ateş eden katılandan korkan ve tekrar saldırıya uğrayacağını düşünen sanığın, meşru savunmaya ilişkin şartlardan ölçülülük ya da orantılılık sınırını, mazur görülebilecek bir heyecan, korku ve telaş ile aştığının kabulü zorunludur …

↑ Metne dön

Yargıtay 1. Ceza Dairesi, 18.12.2024 tarihli, 2024/2481 E., 2024/8636 K.

Alacak tartışması sırasında sanık, maktulün kafasına tabanca kabzasıyla vurmuş; biraz geride duran maktulün yeğeni bunun üzerine sanığa üç el ateş edip onu yaralamış, sanık da yeğene ateş etmiş ve ardından maktulü vurarak öldürmüştü. Yargıtay, olayları başlatan sanığın maktule yönelik eyleminde meşru savunma veya sınırın aşılması koşullarının bulunmadığını kabul etti. Yeğene yönelik eylemde ise ilk silahlı saldırıyı yeğenin başlattığını, sanığın yaşam hakkına yönelik saldırı devam ederken sınırı mazur görülebilecek heyecan, korku ve telaşla aştığını belirterek bu eylem yönünden kurulan öldürmeye teşebbüs mahkûmiyetini oy çokluğuyla bozdu. Maktule yönelik mahkûmiyet ise oy çokluğuyla onandı; iki üye o eylemde de 27/2’nin uygulanması gerektiğini savundu.

… Dosya kapsamına, oluşa ve tanık anlatımlarına göre ilk silahlı saldırıyı …’ın başlattığı anlaşılmakla ve sanıkta var olan yaralanmaların niteliği ve derecesi dikkate alınarak; sanığın yaşam hakkına yönelik gerçekleşmekte olan haksız saldırı devam ederken kendini korumak kastıyla mazur görülebilecek bir heyecan, korku ve telaş nedeniyle meşru savunmada sınırın aşıldığı anlaşıldığından, sanık hakkında 5237 sayılı Kanun’un 27/2. maddesi uyarınca ceza verilmesine yer olmadığına karar verilmesi yerine …

↑ Metne dön

Yargıtay Ceza Genel Kurulu, 30.04.2025 tarihli, 2022/45 E., 2025/189 K.

Polis memuru sanık, askerî firar nedeniyle yol tutuklaması kararı bulunan ve adliye çıkışında kaçan kişiyi kovalamış, iki kez havaya ateş etmiş, merdivenlerin sonunda beton engele takılıp dengesini kaybederken kontrolsüz üç el ateş etmiş ve kaçan kişi başından vurularak ölmüştü. Ceza Genel Kurulu, sanığın kastının öldürmeye yönelmediğini, silah kullanma yetkisinin sınırlarını aştığını ve bunu bilinçli taksirle yaptığını belirterek eylemin TCK 27/1 delaletiyle taksirle öldürme (85/1, 22/3) olarak cezalandırılması gerektiğini kabul etti.

… kanunun hükmünü yerine getirme kapsamında görevini yaptığı sırada, ceza sorumluluğunu ortadan kaldıran nedenlerde sınırı kasten aştığına dair yeterli delil bulunmayan sanığın, görev süresine göre silah kullanma konusunda yeterli eğitim almış olmasına rağmen dikkatsizliği nedeniyle, öngördüğü ancak istemediği hâlde bilinçli taksirle maktülün ölümüne sebep olduğu kabul edilmelidir …

↑ Metne dön